Το σπουδαίο βιβλίο ταξίδεψε και παρουσιάστηκε στην έκθεση «Κύπρος Νήσος Ιστορία, Μνήμη, Πραγματικότητα», του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπ...
Το σπουδαίο βιβλίο ταξίδεψε και παρουσιάστηκε στην έκθεση «Κύπρος Νήσος Ιστορία, Μνήμη, Πραγματικότητα», του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου. Η ιστορία της μαρτυρικής Μεγαλόνησου από την αρχαιότητα ως σήμερα.
Ένα σπουδαίο βιβλίο, το παλαιότερο σωζόμενο χειρόγραφο με τη «Γεωγραφία» του Κλαύδιου Πτολεμαίου βγήκε από τη Μονή Βατοπεδίου στο Άγιον Όρος και ταξίδεψε για πρώτη φορά στην Κύπρο, όπου παρουσιάστηκε στην έκθεση «Κύπρος Νήσος Ιστορία – Μνήμη – Πραγματικότητα», του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου στη Λευκωσία. Η έκθεση αποτυπώνει με σύγχρονο και διαδραστικό τρόπο τη ζωή στην Κύπρο από την αρχαιότητα μέχρι και σήμερα, έχοντας ως μήνυμα την αδιαπραγμάτευτη ενότητα του νησιωτικού της χώρου.
«Εστιάζοντας στον χρόνο, τον τόπο και τον άνθρωπο, αναδύονται σχέσεις και δομούνται αφηγήματα, τα οποία προβάλλουν πτυχές της ιστορίας και της σύγχρονης πραγματικότητας της Κύπρου που έχουν συμβάλει στη διαμόρφωση της ενιαίας κυπριακής νησιωτικότητας», είπε στη Voria ο Γιάννης Τουμαντζής, διευθυντής του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου -και πρώτος υφυπουργός Πολιτισμού της Κύπρου-, ο οποίος μαζί με τη Δήμητρα Ιγνατίου επιμελούνται την πολύ ξεχωριστή αυτή έκθεση. Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό πως ο αρχικός σχεδιασμός προέβλεπε ότι η έκθεση θα μείνει ανοιχτή για το κοινό μέχρι τον Ιούνιο, ενώ, λόγω της τεράστιας απήχησης που έχει, παρατάθηκε μέχρι τις αρχές του 2026 κάτι που προέβλεψε από την τελετή των εγκαινίων ο πρόεδρος της Κυπριακής Δημοκρατίας, Νίκος Χριστοδουλίδης.
Όταν ο Πτολεμαίος αποτύπωνε τη γεωγραφία του ελλαδικού χώρου
Ο χειρόγραφος κώδικας 655 της Μονής Βατοπεδίου αποτελείται από 296 περγαμηνά φύλλα, χρονολογείται στον 13ο αιώνα και είναι κομμάτι της μικρής ομάδας των χειρογράφων κοσμικού χαρακτήρα που σώζονται στις βιβλιοθήκες των μονών του Αγίου Όρους. Αναμφίβολα είναι ένα από τα πιο σπάνια χειρόγραφα που φυλάσσονται στον Άθω.
Εμπεριέχει τη «Γεωγραφική Υφήγηση» του Κλαύδιου Πτολεμαίου, του ονομαστού Έλληνα φυσικού φιλοσόφου, ο οποίος έζησε στην Αλεξάνδρεια κατά την περίοδο 127-151 μ.Χ., τη «Χρηστομάθεια εκ των Γεωγραφικών» του Στράβωνα και τα «Γεωγραφικά» επίσης του Στράβωνος. Πολλά από τα κείμενα του κώδικα αντιγράφουν αντίστοιχα κείμενα άλλων χειρογράφων, τα οποία ακολουθούν τα χαμένα αρχέτυπα.
Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους, Δημήτρη Λιάκο, «το πιο εντυπωσιακό και αξιόλογο στοιχείο του κώδικα αποτελούν οι χάρτες του 8ου βιβλίου της "Γεωγραφικής Υφηγήσεως", καθένας από τους οποίους απεικονίζει μία ή περισσότερες χώρες από τον τότε γνωστό κόσμο, του 2ου αιώνα μ.Χ. Προηγούνταν ο χάρτης της Οικουμένης και ακολουθούσαν 10 χάρτες της Ευρώπης, τέσσερις της Αφρικής και 12 της Ασίας. Από τους 27 δίφυλλους χάρτες που περιείχε αρχικά ο κώδικας, σήμερα σώζονται ακέραιοι οι 24 και τρεις κατά το ήμισυ, καθώς μεταγενέστερα αποσπάστηκαν με διάφορους τρόπους». Ο Κλαύδιος Πτολεμαίος στο έργο του «Γεωγραφία» είχε συλλέξει το σύνολο των γεωγραφικών γνώσεων της εποχής του και το είχε εμπλουτίσει με περιγραφές ναυτικών, δίνοντας μια σχετικά ακριβή περιγραφή της Ευρώπης, της βόρειας Αφρικής, της Μέσης Ανατολής και της Αραβικής χερσονήσου. Μεταξύ αυτών είναι και μια από τις πρωιμότερες χαρτογραφικές απεικονίσεις της μαρτυρικής Μεγαλόνησου.
Ο κώδικας της Μονής Βατοπεδίου φιλοτεχνήθηκε ανάμεσα στα τέλη του 13ου με αρχές του 14ου αιώνα και οι 42 χάρτες είναι σχεδιασμένοι με τόση λεπτομέρεια που επιτρέπει να διακρίνονται τα βουνά, οι πεδιάδες, οι θαλάσσιες επιφάνειες, αλλά και το πλήθος των τοπωνύμιων. Ένας δεύτερος παρόμοιος, φιλοτεχνήθηκε τον 15ο αιώνα για λογαριασμό του καρδινάλιου Βησσαρίωνα και σήμερα φυλάσσεται στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη της Βενετίας.
Το χειρόγραφο του Αγίου Όρους έχει μια ιδιαίτερη ιστορία. Όπως όλα δείχνουν, δημιουργήθηκε στην Κωνσταντινούπολη από δύο γραφείς και σύμφωνα με τους μελετητές του διακινήθηκε σε «υψηλό πνευματικό περιβάλλον και σε κύκλους φιλομαθών». Έφτασε στην Αθωνική Πολιτεία μετά την Άλωση της Κωνστατινούπολης. Το 1841 ο Μηνάς Μινωίδης, ένας από τους εκπροσώπους του Νεοελληνικού Διαφωτισμού, απέσπασε επτά αυθεντικά φύλλα και τα πούλησε στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Παρισιού και λίγα χρόνια αργότερα, το 1853 ο παλαιογράφος και καλλιγράφος, Κωνσταντίνος Σιμωνίδης, πούλησε άλλα 21 φύλλα στο Βρετανικό Μουσείο. Σήμερα έχει διαπιστωθεί πως λείπουν άλλα έξι, που θεωρούνται ολότελα χαμένα.
Για τη Μονή Βατοπεδίου αποτελεί έναν ιδιαίτερο ιστορικό θησαυρό, όπως είπε κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στη Λευκωσία και τη διάλεξη που έδωσε στο πλαίσιο της έκθεσης, ο ηγούμενος του μοναστηριού, αρχιμανδρίτης Εφραίμ. Ο γέροντας Εφραίμ, παρουσίασε στο κοινό τον κώδικα, που φέρει μία από τις παλαιότερες αποτυπώσεις της Κύπρου, καθώς και άλλους σπουδαίους εκκλησιαστικούς, βυζαντινούς και μεταβυζαντινούς θησαυρούς, όπως έργα μνημειακής ζωγραφικής, φορητές εικόνες, έργα εκκλησιαστικής αργυροχρυσοχοΐας, χειρόγραφα και παλαίτυπα που διαφυλάσσονται στη Μονή Βατοπεδίου στο Άγιον Όρος και ανέδειξε τις σχέσεις της με την Κύπρο.
Την περασμένη εβδομάδα το πολύτιμο χειρόγραφο επέστρεψε στο Άγιον Όρος -είχε μεταφερθεί στην Κύπρο για το πρώτο διάστημα της έκθεσης και για λόγους προστασίας και ασφάλειας δεν μπορούσε να παραμείνει περισσότερο. Ο προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοτήτων Χαλκιδικής και Αγίου Όρους Γιώργος Σκιαδαρέσης, ο αρχαιολόγος Δημήτρης Λιάκος και ο συντηρητής Αθανάσιος Χουχούτας ταξίδεψαν στη Λευκωσία και με επιμέλεια τακτοποίησαν το πολύτιμο έκθεμα, το οποίο συνόδεψε και παρέδωσε στον ηγούμενο της Βατοπεδίου γέροντα Εφραίμ, ο Έφορος του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου, Χριστόδουλος Χατζηχριστοδούλου.
Μια έκθεση σε πέντε πράξεις
Η έκθεση του Πολιτιστικού Ιδρύματος της Τράπεζας Κύπρου, διαρθρώνεται σε πέντε ενότητες και διοργανώνεται με αφορμή τα 40 χρόνια του Ιδρύματος και τη συμπλήρωση 50 χρόνων από την τουρκική εισβολή. Μέσα από εκθέματα και σπάνιο αρχειακό υλικό, το οποίο προέρχεται από τις συλλογές του Πολιτιστικού Ιδρύματος και ιδιωτών, αποτυπώνεται η ιστορία της Κύπρου από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα. Επιπλέον αναδεικνύονται συνέχειες και ασυνέχειες που προκύπτουν και αφομοιώνονται διαχρονικά στην ιστορική πορεία της Κύπρου, οι οποίες άλλοτε κυριαρχούν και άλλοτε λανθάνουν της ιστορικής μνήμης.
Ένα τμήμα της έκθεσης είναι αφιερωμένο στα «δύσκολα χρόνια» της Κυπριακής Δημοκρατίας, από το 1963–1964 μέχρι τα τραγικά επακόλουθα της τουρκικής εισβολής του 1974. Στα εκθέματα περιλαμβάνονται αρχαιότητες, αντικείμενα λαϊκού πολιτισμού, έργα σύγχρονης τέχνης, ιστορικοί χάρτες, σπάνιες εκδόσεις, χειρόγραφα και γκραβούρες, έντυπο και ψηφιακό αρχειακό υλικό, καθώς και ψηφιακές εφαρμογές.
Την έκθεση συνοδεύει ειδική έκδοση καθώς και παράλληλες δράσεις και εκδηλώσεις που έχουν άμεση σχέση με τη θεματολογία της όπως: συζητήσεις στρογγυλής τραπέζης, βιωματικά εκπαιδευτικά προγράμματα, διαλέξεις – ξεναγήσεις – παρουσιάσεις, αλλά και ειδικά σχεδιασμένες δραστηριότητες με βάση το πολυαισθητηριακό μουσειακό πρόγραμμα «Αισθήσεις» του Πολιτιστικού Ιδρύματος για τις εμποδιζόμενες ομάδες ανθρώπων.
Πηγή: Μ. Ριτζαλέου, Voria
Δεν υπάρχουν σχόλια