Στο βορειοδυτικό άκρο του Περσικού Κόλπου, κοντά στις εκβολές των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη και σχεδόν 20 χλμ ανοιχτά της πόλης του Κουβέιτ...
Στο βορειοδυτικό άκρο του Περσικού Κόλπου, κοντά στις εκβολές των ποταμών Τίγρη και Ευφράτη και σχεδόν 20 χλμ ανοιχτά της πόλης του Κουβέιτ, βρίσκεται ένα μικρό νησί, η Φαϊλάκα, που θεωρείται παλίμψηστο πολιτισμών, καθώς ίχνη κατοίκησης υπάρχουν εδώ και πάνω από 4.000 χρόνια. Η στρατηγική του θέση, στο φυσικό πέρασμα ανάμεσα στη Μεσοποταμία και την Αραβική Θάλασσα εξηγεί το… βέλος που έριξε σε αυτό ο Μέγας Αλέξανδρος κατά την επιστροφή του από την Ινδία και ίδρυσε εκεί μια μεγάλη ελληνιστική αποικία Μακεδόνων.
Οι ανασκαφές έφεραν στο φως ένα ελληνιστικό φρούριο, βωμό και ναό αφιερωμένο στην Άρτεμη, πλήθος οικιστικών κατάλοιπων και αποκάλυψαν πως ο Μακεδόνας στρατηλάτης το είχε ονομάσει Ίκαρος.
Όπως γράφει ο Αρριανός, στην «Αλεξάνδρου Ανάβασις», όταν ο Μέγας Αλέξανδρος επέστρεφε στη Βαβυλώνα -όπου πέθανε το 323 π.Χ. στο παλάτι Ναβουχοδονόσορα Β΄- από την εκστρατεία του στην Ινδία, αντιλήφθηκε τη στρατηγική σημασία του νησιού και εγκατέστησε εκεί μία φρουρά στρατιωτών του. Αυτός ήταν που το αποκάλεσε Ίκαρος, με τις θεωρίες να συνδέουν το όνομα με την Ικαρία, είτε επειδή οι πρώτοι άποικοι ήταν Ικαριώτες είτε επειδή το σχήμα του έμοιαζε με το ελληνικό νησί. Στο πέρασμα των χρόνων επικράτησε το όνομα Φαϊλάκα, που κατά τους ιστορικούς προέρχεται από την ελληνική λέξη «φυλάκιο», καθώς υπήρχε από την ελληνιστική εποχή σπουδαίο στρατιωτικό φρούριο.
Πηγές της ρωμαϊκής εποχής αναφέρουν πως η Ίκαρος ήταν μια πλούσια πόλη στα χρόνια των Μακεδόνων αποίκων, υπήρχε ναός και ίσως μαντείο τόσο του Απόλλωνα, όσο και της Άρτεμης Ταυροπόλου και σύμφωνα με τον Στράβωνα το κυνήγι απαγορευόταν ως ένδειξη σεβασμού προς τη θεά.
Το 1990 κατά τον Πόλεμο του Κόλπου το νησί δέχτηκε μεγάλο αριθμό αεροπορικών επιδρομών και χερσαίων επιχειρήσεων και εκκενώθηκε πλήρως, ενώ σημαντικές καταστροφές υπέστησαν οι αρχαιολογικοί χώροι του.
Σήμερα στη Φαϊλάκα υπάρχουν περίπου 100 μόνιμοι κάτοικοι που ασχολούνται κυρίως με τον τουρισμό και την παροχή υπηρεσιών στο πλήθος των αρχαιολόγων από όλα τα μέρη της γης που φτάνουν εκεί για να προχωρήσουν τις ανασκαφές και να φωτίσουν την πλούσια ιστορία του νησιού - τις τελευταίες μέρες έχουν απομακρυνθεί όλες οι αποστολές για λόγους ασφάλειας, εξαιτίας της κρίσης στη Μέση Ανατολή.
Η Αγγελική Κοτταρίδη φωτίζει την ελληνιστική Ίκαρο
Πριν από κάποια χρόνια η Επίτιμη Έφορος Αρχαιοτήτων και ανασκαφέας του Ανάκτορου των Αιγών, Αγγελική Κοτταρίδη, βρέθηκε στη Φαϊλάκα ως επικεφαλής μιας ελληνικής αποστολής, στο πλαίσιο διμερούς συμφωνίας μεταξύ του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού και τoυ Εθνικού Συμβουλίου Πολιτισμού, Τεχνών και Γραμμάτων του Κουβέιτ.
«Το πρώτο πολύτιμο αποτέλεσμα αυτής της συνεργασίας ήταν η συντήρηση της περίφημης στήλη της Ικάρου, η οποία υπέστη σημαντικές ζημιές στον Πόλεμο του Κόλπου στις αρχές της δεκαετίας του 1990, αλλά και το κεντρικό ακρωτήρι, καθώς και δεκάδες άλλα ευρήματα», αναφέρει η κ. Κοτταρίδη.
Η επιγραφή της Ικάρου είμαι μια ελληνιστική ασβεστολιθική στήλη που ήρθε στο φως το 1960 και περιέχει μέσα σε 44 γραμμές με ελληνική γραφή, μια επιστολή προς τους κατοίκους του νησιού με διοικητικές, θρησκευτικές, κοινωνικές και οικονομικές εντολές. Έχει πλάτος περίπου 0,62 μ., ύψος 1,26 μέτρα, χρονολογείται μεταξύ 246-226 π.Χ. και περιλαμβάνει επίσης αναφορές στα ονόματα των Σελευκιδών ηγεμόνων.
Το σπουδαίο αυτό αρχαιολογικό εύρημα αποτελούσε ένα από τα σημαντικότερα εκθέματα του Εθνικού Μουσείου του Κουβέιτ και διαλύθηκε κατά την εισβολή των Ιρακινών, που κατέστρεψαν το Μουσείο και λεηλάτησαν τα εκθέματα. «Από το τέλος του πολέμου, η στήλη, σπασμένη σε πολλά κομμάτια, βρισκόταν κλεισμένη σε ένα κιβώτιο. Η αποκατάσταση αυτού του μνημείου έγινε στοίχημα τιμής για την ελληνική αποστολή και παρά τις διάφορες αντικειμενικές δυσκολίες και τα προβλήματα, ολοκληρώθηκε», σημειώνει η κ. Κοτταρίδη.
Προσθέτει ακόμη πως «με λείψανα που ξεκινούν από την εποχή του χαλκού και φτάνουν μέχρι τα νεότερα χρόνια, η Φαϊλάκα, είναι ένα αληθινό αρχαιολογικό πάρκο, όπου μπορεί κανείς σε μικρογραφία να παρακολουθήσει την ιστορική εξέλιξη της πολυτάραχης αυτής περιοχής. Η παρουσία των Ελλήνων που έφτασαν εδώ με τον Μεγαλέξανδρο είναι εμφανής για δύο τουλάχιστον αιώνες».
Ο ελληνιστικός ναός στην ανατολική πλευρά του φρουρίου και ο βωμός, έχουν κατασκευαστεί με μια τεχνική ιδιαίτερα διαδεδομένη στη Μακεδονία (π.χ. στην Πέλλα) στις αρχές της ελληνιστικής περιόδου, κατά τον 3ο και 2ο π.Χ. αιώνα. Ο τρόπος κατασκευής που «εκφράζει την αρμονία στον πλατωνικό κόσμο και ενσωματώνεται στον Παρθενώνα και στα μακεδονικά ανάκτορα, αποτυπώνεται και στο ιερό-φρούριο της Ικάρου».
Κατά τις πολύχρονες ανασκαφές βρέθηκαν αντικείμενα τυπικά της πρώιμης ελληνιστικής Μακεδονίας, καθώς και νομίσματα της εποχής του Μεγάλου Αλεξάνδρου και του Σέλευκου Α΄, που χρονολογούν τη δραστηριότητα γύρω στο 300 π.χ. Ανακαλύφθηκαν επίσης τουλάχιστον δύο κτήρια που είχαν καταστραφεί από πυρκαγιά, με μεγάλα δωμάτια, ένας πίθος με αραμαϊκή γραφή, καθώς και ένα υαλωμένο κύπελλο που διατηρεί έντονα τις μνήμες των μακεδονικών προτύπων του. Από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα ωστόσο αποτέλεσαν για την ελληνική αποστολή τα ίχνη ενός καλαθιού γεμάτο ψάρια, μέσα στο οποίο διατηρήθηκαν τα οστά και τα λέπια ενός από αυτά.
Σε ένα ευρύχωρο δωμάτιο ελληνιστικού οικήματος με τοίχους από πέτρες και ωμά πλιθιά και δάπεδο από πατημένο πηλόχωμα βρέθηκαν ένας μικρός χτιστός φούρνος, πολλά αγγεία, πιθάρια και αμφορείς, χύτρες, κούπες, γαβάθες, πινάκια, ποτήρια και κανάτες, αλλά και άφθονα υπολείμματα τροφής -κομμάτια ζώων, ψάρια, θαλασσινά ακόμη και ένα ολόκληρο πουλί- νομίσματα, ένα χάλκινο δαχτυλίδι και άλλα αντικείμενα που δείχνουν πως η καταστροφή -μάλλον από φωτιά- ήταν πολύ ξαφνική.
Στρατιωτικές ασκήσεις πάνω στα ελληνιστικά κατάλοιπα
Η Φαϊλάκα -η Ίκαρος του Μεγάλου Αλεξάνδρου και των Σελευκιδών- είναι ένα πολύπαθο νησί. Στον Πόλεμο του Κόλπου οι Ιρακινές δυνάμεις το κατέλαβαν, λεηλάτησαν τα αρχαιολογικά ευρήματα, ναρκοθέτησαν κάποιες από τις ανασκαφές και χρησιμοποίησαν τα ερείπια ως χώρο για στρατιωτικές ασκήσεις. Αλλά το νησί άντεξε και ο απομονωμένος χαρακτήρας του το προστάτεψε από τον μαζικό τουρισμό, ενώ το μεγάλο ενδιαφέρον της διεθνούς επιστημονικής κοινότητας, διασώζει την ιστορία του και τον αρχαιολογικό του χαρακτήρα.
Κι ο άνεμος που σηκώνει η άμμος μεταφέρει ως σήμερα λέξεις ελληνικές, όπως τότε, χιλιάδες χρόνια πριν όπου οι Έλληνες έφτασαν εκεί για να μείνουν και να ελέγξουν τους θαλάσσιους δρόμους που οδηγούσαν στη Μεσοποταμία και τα πλοία που ήταν φορτωμένα με σιτηρά, χαλκό και… ιδέες.
Πηγή: Μ. Ριτζαλέου, Voria
Δεν υπάρχουν σχόλια