Ψηφιδωτό δάπεδο με παράσταση ποτάμιου θεού στην αρχαία Άσπενδο Ένα ψηφιδωτό, νεανική προσωποποίηση του ποταμού Ευρυμέδοντα, της υδάτινης οδο...
 |
| Ψηφιδωτό δάπεδο με παράσταση ποτάμιου θεού στην αρχαία Άσπενδο |
Ένα ψηφιδωτό, νεανική προσωποποίηση του ποταμού Ευρυμέδοντα, της υδάτινης οδού, που κάποτε υπήρξε πηγή πλούτου.
Ένας ποτάμιος θεός 1800 ετών, που «κυλά» μέσα σε μια αρχαία πόλη, μόλις ανακαλύφθηκε στην Άσπενδο της Μικράς Ασίας, ελληνική αποικία του Άργους με ζωή έως και τα βυζαντινά χρόνια. Πρόκειται για ένα ψηφιδωτό βέβαια, νεανική προσωποποίηση του ποταμού Ευρυμέδοντα, της υδάτινης οδού, που κάποτε υπήρξε πηγή πλούτου για την πόλη, αφού μέσω αυτής αναπτύχθηκε ως το σημαντικότερο εμπορικό κέντρο της ευρύτερης περιοχής της Παμφυλίας. Το ψηφιδωτό αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια ανασκαφών στην οδό Θεάτρου, την αρχαία διαδρομή, που συνέδεε την ακρόπολη της Ασπένδου με το διάσημο και εξαιρετικά διατηρημένο αρχαίο θέατρο της πόλης, το οποίο χρονολογείται από την Ρωμαϊκή εποχή.
Σύμφωνα με τους ανασκαφείς, το ψηφιδωτό φαίνεται ότι αποτελούσε μέρος μιας μεγάλης κατασκευής των αρχών του 3ου μ.Χ., αιώνα, η οποία, σύμφωνα με τις πρώτες εκτιμήσεις, πιθανόν να ήταν αρχικά μια πισίνα ή κάτι άλλο, που να σχετίζεται με το νερό. Μετά τον μεγάλο σεισμό, ωστόσο, του 262 μ.Χ. φαίνεται να χωρίστηκε σε μικρότερους χώρους με εσωτερικούς τοίχους, μια αλλαγή που αντικατοπτρίζει τον τρόπο με τον οποίο ο αστικός ιστός της Ασπένδου προσαρμόστηκε μετά από το καταστρεπτικό σεισμικό συμβάν. Η ανακάλυψή του ψηφιδωτού, όμως, σήμερα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική, καθώς οι απεικονίσεις θεών του ποταμού στην τέχνη του μωσαϊκού δεν βρίσκονται συνήθως σε τόσο σαφώς αναγνωρίσιμη μορφή.
Ο Νέος Ευρυμέδοντας
Το τμήμα του ψηφιδωτού που είναι ορατό σήμερα διατηρείται διατεταγμένο σε δύο κύρια πάνελ. Το ένα περιλαμβάνει γεωμετρική διακόσμηση ενώ στο άλλο, στο κέντρο της σύνθεσης απεικονίζεται η μορφή που αναγνωρίζεται ως «Νέος Ευρυμέδοντας». Για την ταύτισή του, άλλωστε, δεν υπάρχει καμία αμφιβολία, καθώς η μορφή είναι γνωστή μέσω της εικονογραφίας και της σύγκρισης με παρόμοια παραδείγματα.
 |
| Χωρισμένο σε δύο τμήματα το ψηφιδωτό της Ασπένδου |
Στην αρχαία ελληνική τέχνη και στη Ρωμαϊκή στη συνέχεια, τα ποτάμια εμφανίζονταν συχνά ως θεϊκά όντα. Μπορούσαν να παρουσιάζονται ως ξαπλωμένες ανδρικές φιγούρες – μεγάλο παράδειγμα ο Κηφισός και ο Ιλισός από το δυτικό αέτωμα του Παρθενώνα – μερικές φορές ακουμπισμένες σε ένα δοχείο από το οποίο ρέει νερό ή απεικονιζόμενες με καλάμια, ψάρια, υδρόβια φυτά και στοιχεία γονιμότητας.
Το ψηφιδωτό της Ασπένδου ακολουθεί την ίδια οπτική γλώσσα, αλλά της δίνει μια σαφώς τοπική ταυτότητα. Ο νεαρός Ευρυμέδοντας απεικονίζεται με φύλλα καλαμιού στο κεφάλι και στο χέρι του. Ξαπλώνει δίπλα σε έναν αμφορέα από τον οποίο χύνεται νερό ενώ ψάρια κολυμπούν στο ποτάμι γύρω του. Λεπτομέρειες, που δεν είναι διακοσμητικά στοιχεία αλλά δημιουργούν μια συμβολική σκηνή χτισμένη γύρω από το νερό, την αφθονία και τη ζωή. Κι αυτό γιατί αντιπροσώπευε τον ποταμό, που έδινε στην Άσπενδο μεγάλο μέρος της γεωργικής και οικονομικής της δύναμης.
Ο μύθος, το νερό, η ταυτότητα της πόλης
Στενά συνδεδεμένη με το νερό ήταν έτσι, η ευημερία της πόλης, που αντλούσε μεγάλο πλούτο επίσης, από το εμπόριο αλατιού, λαδιού και μαλλιού. Στη σημερινή επαρχία Αττάλειας της νότιας Τουρκίας, βρισκόταν κοντά στον ποταμό Ευρυμέδοντα, περίπου 16 χιλιόμετρα εσωτερικά από τη Μεσόγειο. Ο ποταμός συνέδεε την πόλη με εμπορικούς δρόμους, τη γεωργία και την ευρύτερη παράκτια πεδιάδα. Η επιλογή εξάλλου, να αναπαρασταθεί ο Ευρυμέδοντας ως ένας νεαρός ποτάμιος θεός μπορεί επίσης να είναι σημαντική. Πολλοί ποτάμιοι θεοί στην κλασική τέχνη απεικονίζονται ως ώριμες ή γενειοφόροι φιγούρες, όμως αυτός νεότερος Ευρυμέδοντας δίνει στη σκηνή έναν διαφορετικό τόνο: Λιγότερο μνημειώδη, πιο ζωντανό και ίσως πιο στενά συνδεδεμένο με την ανανέωση, τη ροή και τη γονιμότητα.
 |
| Συντήρηση του ψηφιδωτού |
Η κατασκευή του είχε γίνει με μικρές ψηφίδες επιτρέποντας στον καλλιτέχνη να δημιουργήσει εκλεπτυσμένες μεταβάσεις χρωμάτων και λεπτομερή μοντελοποίηση. Επίπεδο κατασκευής ιδιαίτερα ορατό στις αναλογίες της μορφής, στην επεξεργασία των υδάτινων συμβόλων και στην ισορροπία μεταξύ της κεντρικής εικόνας και των γύρω διακοσμητικών πεδίων. Έτσι το εύρημα προσθέτει ένα νέο σημείο αναφοράς για την παραγωγή ψηφιδωτών της εποχής και της περιοχής.
 |
| Το αρχαίο θέατρο της Ασπένδου από τα μεγαλύτερα της Μεσογείου |
Η Άσπενδος, πάντως, είναι περισσότερο γνωστή για το θέατρό της από τα καλύτερα διατηρημένα στον μεσογειακό κόσμο. Χτισμένο τον 2ο αιώνα μ.Χ. εξακολουθεί να δεσπόζει στον χώρο με το άθικτο σκηνικό του κτήριο και την ισχυρή αρχιτεκτονική του δομή. Ωστόσο, η αρχαία πόλη δεν ήταν ποτέ απλώς ένα θέατρο. Και τα υδραγωγεία της, που μετέφεραν νερό από τα βουνά, βόρεια της πόλης συγκαταλέγονται στα πιο σημαντικά ρωμαϊκά υδραυλικά συστήματα στην Ανατολία. Έτσι τόσο το θέατρο όσο και τα υδραγωγεία της Ασπένδου βρίσκονται στον προσωρινό κατάλογο της UNESCO από το 2015, υπογραμμίζοντας την αρχιτεκτονική και τεχνολογική σημασία του χώρου. Ο μύθος, το νερό, η ταυτότητα της πόλης συναντώνται στον ίδιο τόπο.
Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews
Δεν υπάρχουν σχόλια