Δευτέρα, 31 Ιανουαρίου 2011

Παρουσία κοινού η συντήρηση των Καρυάτιδων



«Πλένονται» δηµοσίως µέσα στο Νέο Μουσείο Ακρόπολης. Μόνο που αντί για σαπούνι οι µαρµάρινες κόρες του Ερεχθείου χρησιµοποιούν... λέιζερ 
Πιτσιρίκια που πίστευαν ότι θα δουν να ξετυλίγονται µπροστά στα µάτια τους κινηµατογραφικά εφέ. Μπαµπάδες που έψαχναν αφορµή να ξεκολλήσουν τα καµάρια τους από τον Μποµπ τον Σφουγγαράκη (µην το γελάτε, ακούστηκε και αυτό!). Συντηρητές που έσπευσαν από επαγγελµατική «διαστροφή». 




Κυριακή, 30 Ιανουαρίου 2011

Βανδαλισμοί στο Μουσείο του Καΐρου. Αλήθεια ή όχι;



Ανθρώπινη αλυσίδα μπροστά από το Μουσείο 

Διφορούμενες οι πληροφορίες για τις καταστροφές αρχαιοτήτων στο Μουσείο του Καΐρου κατά τη διάρκεια των πρόσφατων έντονων πολιτικών αναταραχών στην Αίγυπτο. Τις φωτογραφίες μιας ανθρώπινης αλυσίδας διαδηλωτών που προστάτευαν το περίφημο μουσείο - όπου στεγάζονται οι θησαυροί του Τουτανκχαμών ως τμήματα του μεγαλύτερου θησαυρού αιγυπτιακών αρχαιοτήτων του κόσμου - διαδέχθηκαν άλλες, μιας ανείπωτης καταστροφής. Σπασμένες προθήκες και θησαυροί ανυπολόγιστης αξίας στο έδαφος δημοσιεύονται σε εικόνες του Al Jazeera, σημάδια του χάους που επικρατεί στη χώρα. 


Είναι όμως αληθινές ή ψευδείς; Σύμφωνα με την αιγυπτιακή εφημερίδα Almasry Alyoum πρόκειται για "στημένα πλάνα" και έργα εκπροσώπων του υπάρχοντος καθεστώτος που προσπαθούν να αμαυρώσουν την εικόνα της λαϊκής εξέγερσης.

Δείτε τις φωτογραφίες και τα συμπεράσματα δικά σας.........





Σάββατο, 29 Ιανουαρίου 2011

Μυστήρια ευρήματα στο Καβούρι


Οι αρχαιολόγοι προσπαθούν να απαντήσουν στο ερώτημα αν τα αρχαία ευρήματα σε οικόπεδο κοντά στη θάλασσα ανήκαν σε οικοδόμημα ή σε ταφικό περίβολο.



Αρχικώς ήταν ένα κτίριο της Κλασικής εποχής. Αιώνες αργότερα, στην Υστερη αρχαιότητα, εγκαταστάθηκαν εκεί κεραμικοί κλίβανοι. Τέλος, και αφού στο μεταξύ είχαν περάσει πολλοί αιώνες ακόμη, μια εκκλησία κτίστηκε στο ίδιο σημείο. Ολα αυτά στο Καβούρι, σε μικρή απόσταση από την ακτή, όπου σε ένα περιφραγμένο οικόπεδο πέντε στρεμμάτων η ιστορία παρουσιάζεται σε αδιάλειπτη συνέχεια. Οι λεπτομέρειές της όμως είναι άγνωστες. Αυτές ακριβώς πρόκειται να διερευνήσει η ανασκαφή που αρχίζει από την αρχαιολόγο κυρία Εφη Λυγκούρη.




Παρασκευή, 28 Ιανουαρίου 2011

«Ξαναζούν» οι επιφανείς πολίτες του Κοινού των Θετταλών στο Αρχαίο Θέατρο Λάρισας


Δυόμισι χιλιάδες αρχαία ονόματα έχουν χαραχθεί σε εδώλια του Αρχαίου Θεάτρου Λάρισας. Είναι τα ονόματα επιφανών πολιτών που κατοικούσαν στην πόλη, είτε σε άλλες πόλεις-κράτη του «Κοινού των Θετταλών».
Ιερείς, άρχοντες, έμποροι, στρατηγοί θα «ξαναζήσουν» χάρη στον Αθανάσιο Τζιαφάλια.
Το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο ενέκρινε προχθές το αίτημα του κ. Τζιαφάλια για τη σύνταξη «κόρπους» (σώματος, καταλόγου) επιγραφών του μνημείου, σε συνεργασία με Γάλλους επιστήμονες.
Η συνεργασία θα δώσει τη δυνατότητα να συγκολληθούν, επίσης, 8.500 θραύσματα επιγραφών, που έχουν προκύψει από τις ανασκαφές και σήμερα φυλάσσονται σε κιβώτια.
Ο κ. Τζιαφάλιας ανέφερε στο «Εθνος» ότι όνειρό του -και ένα από τα επόμενα βήματα- είναι η αποκάλυψη και η συγκέντρωση υλικού για το άλλο μισό θέατρο, το επιθέατρο.
Σήμερα είναι θαμμένο κάτω από τον δρόμο ή σε δεύτερη χρήση (σε νεκροταφείο που λειτουργεί).
Το επιθέατρο χωρίζεται με 20 κλίμακες ανόδου σε 22 κερκίδες με 15 σειρές εδωλίων.
 Η αρχαία Λάρισα από το τέλος του 7 ου αι. π.Χ. είχε το προβάδισμα από τις άλλες θεσσαλικές πόλεις και επεκράτησε απόλυτα σε μεγάλη έκταση της εύφορης θεσσαλικής πεδιάδας. 




Πέμπτη, 27 Ιανουαρίου 2011

Στις Λιβανάτες ένα Αρχαίο Μυκηναϊκό Λιμάνι

Άγνωστος, αν και ένα από τα σηµαντικότερα λιµάνια του µυκηναϊκού κόσµου, ο Κύνος – µία από τις πόλεις της Ανατολικής Λοκρίδας που συµµετείχε στον Τρωικό Πόλεµο – ετοιµάζεται να µπει στον χάρτη των αρχαιολογικών χώρων που θα τραβήξουν την προσοχή των επισκεπτών. Και από ένας λόφος κοντά στις Λιβανάτες, µε δυσανάγνωστα για το ευρύ κοινό αρχαιολογικά λείψανα, ετοιµάζεται να µεταµορφωθεί σε έναν περιφραγµένο χώρο µε ενηµερωτικές πινακίδες και φωτισµό, αλλά και ανοικτό σε πολιτιστικές εκδηλώσεις. 



Τετάρτη, 26 Ιανουαρίου 2011

Δίας και Αθηνά πλάτη με πλάτη στον "αρχαίο ναό"!

Αναπαράσταση του Παρθενώνα με χρώμα. 


Έψαξαν ανάμεσα σε 20.000 θραύσματα αρχαίου λίθου για πολλές αιτίες και κατάφεραν πολλά χάρη σε αυτές τις έρευνες. Ανάμεσά τους ήταν και η λύση ενός αινίγματος που απασχολούσε τους ειδικούς σχεδόν έναν αιώνα: ποιος ήταν στο κέντρο του αετώματος του αρχαίου ναού ανάμεσα στο Ερέχθειο και τον σημερινό Παρθενώνα στην Ακρόπολη;




Δευτέρα, 24 Ιανουαρίου 2011

Ο Τύμβος του Σοφοκλή μετά από χρόνια εγκατάλειψης ανοίγει για το κοινό


Βαρυμπόμπη. Περιοχή «Μεγάλη Βρύση» ή «Παναγίτσα». Ανατολικά του δρόμου που οδηγεί στη Δεκέλεια βρίσκεται ο τύμβος του Σοφοκλή. Ενός εκ των τριών τραγικών ποιητών που όρισαν και καθόρισαν την έννοια του δράματος. Ο Σοφοκλής, ο Αισχύλος και ο Ευριπίδης χάραξαν τις γραμμές πάνω στις οποίες αρχιτεκτονήθηκε η μεταφορά των ανθρωπίνων παθών και των θείων παρεμβάσεων στη μαγική τέχνη του θεάτρου.



Αποτελέσματα ανασκαφής στο Λιθοχώρι Καβάλας



Μια από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές σωστικές ανασκαφές των τελευταίων ετών στον ελλαδικό χώρο, που έφεραν στην επιφάνεια ευρήματα μοναδικής αξίας, παρουσιάστηκε χθες το βράδυ στη διάρκεια ενημερωτικής εκδήλωσης που διοργάνωσε ο Σύνδεσμος Φιλολόγων Νομού Καβάλα στη νέα πτέρυγα του αρχαιολογικού μουσείου της πόλης.

Πρόκειται για τη σωστική ανασκαφή που πραγματοποιήθηκε στο Λιθοχώρι του σημερινού Δήμου Νέστου την περίοδο 2006 - 2010 με αφορμή την κατασκευή του αυτοκινητόδρομου της Εγνατίας Οδού.




Κυριακή, 23 Ιανουαρίου 2011

«Πράσινο φως» για την ανάδειξη του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου της Νικόπολης



Το «πράσινο φως» για την ανάδειξη του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου της Νικόπολης στην Πρέβεζα άναψε το υπουργείο Πολιτισμού. Το έργο, συνολικού προϋπολογισμού δύο εκατομμυρίων ευρώ, θα έχει χρονική διάρκεια περίπου 35 μηνών και θα εκτελεστεί από τη ΛΓ' Εφορεία Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων. Η μελέτη προβλέπει την υλοποίηση έργων έρευνας, ανάδειξης και ανάπλασης σε πέντε επιμέρους επιλεγμένες θέσεις του Ρωμαϊκού Υδραγωγείου.

Η πρόταση ανάδειξης έχει ως πυρήνα τη σύνδεση του υδραγωγείου με τα υπόλοιπα μνημεία του νομού, καθώς και τη βελτίωση της αναγνωρισιμότητάς του.
Για τον λόγο αυτό έχουν επιλεχθεί ώστε να αναδειχθούν και να λειτουργήσουν ως οργανωμένοι αρχαιολογικοί χώροι πέντε αντιπροσωπευτικά τμήματα σε όλο το μήκος του μνημείου. Οι θέσεις αυτές επιλέχθηκαν με κριτήριο την κατάστασή τους, την τυπολογία του αγωγού, τη γειτνίαση με οικισμούς, την εύκολη πρόσβαση και τη σύνδεσή τους με άλλα μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους.




Σάββατο, 22 Ιανουαρίου 2011

Για ένα νέο Αρχαιολογικό Μουσείο στη Σπάρτη


Το Αρχαιολογικό Μουσείο Σπάρτης είναι το πρώτο επαρχιακό μουσείο της Ελλάδας που σχεδιάστηκε και κτίστηκε εξαρχής για το σκοπό αυτό. Άρχισε να οικοδομείται το 1874 σε σχέδια του Αρχιτέκτονα Γ. Κατσαρού αν και κατά καιρούς είχε θεωρηθεί έργο του διάσημου Δανού αρχιτέκτονα του 19ου αι. T. Hansen και ολοκληρώθηκε στις 23 Ιανουαρίου 1876. Το κτήριο στην πρώτη του μορφή περιελάμβανε δύο αίθουσες πέραν της κεντρικής, δυτικά και ανατολικά της οποίας είχε κτιστεί ένα ιωνικό πρόπυλο. 
Ο Παναγιώτης Σταματάκης, ένας από τους μεγαλύτερους Αρχαιολόγους του 19ου αιώνα είναι ο άνθρωπος που στήριξε τη δημιουργία του μουσείου της Σπάρτης και εκείνος που έστησε την πρώτη έκθεση
των Λακωνικών αρχαιοτήτων στο αρχικό, μικρό, νεοκλασικό κτήριο του Μουσείου το 1881.

Οι έρευνες που άρχισαν να πραγματοποιούνται στη Σπάρτη από τα τέλη του 19ου αι. και οι περισυλλογές αρχαιοτήτων είχαν σαν αποτέλεσμα την αύξηση των ευρημάτων και την συνακόλουθη επέκταση του αρχικού κτηρίου με την προσθήκη αιθουσών στη βόρεια και τη νότια πλευρά του αρχικού κτηρίου. Η πρώτη επέκταση δύο αιθουσών - μίας στη βόρεια και μιας στη νότια πλευρά του κτηρίου - έγινε κατά το διάστημα 1905-1908 με δαπάνες της Αρχαιολογικής Εταιρείας. Δύο ακόμα αίθουσες με μεγαλύτερο πλάτος, προσετέθησαν κατά τον ίδιο τρόπο το έτος 1936. 




Παρασκευή, 21 Ιανουαρίου 2011

Τα τείχη της Νισύρου είναι επισκέψιμα

Τώρα πια τα τείχη της περιοχής αποτελούν
έναν υπέροχο περίπατο για τους επισκέπτες.

«Περίεργοι άνθρωποι οι κάτοικοι της Νισύρου. Είναι οι μόνοι στα Δωδεκάνησα που δεν είχαν ποτέ πρόβλημα με την αρχαιολογία», λέει η προϊσταμένη της ΚΒ' Εφορείας Αρχαιοτήτων Μελίνα Φιλήμονος Τσοποτού, που έχει στην εποπτεία της τη Ρόδο και τα υπόλοιπα νησιά της Δωδεκανήσου. «Οι Νισύριοι σέβονται την κληρονομιά τους και αγαπούν τα αρχαία».


Απόδειξη ότι εδώ και 50 χρόνια ζητούσαν επίμονα τη δημιουργία ενός αρχαιολογικού μουσείου για να στεγάσουν τα ευρήματα που είχαν φέρει στο φως το 1932 οι Ιταλοί (είχαν αποκαλύψει τμήμα της αρχαίας νεκρόπολης με πλούσιο αρχαϊκό υλικό). Οι ανασκαφές που ακολούθησαν από την αείμνηστη αρχαιολόγο Ηώ Ζερβουδάκη αποκάλυψαν τη νεκρόπολη των κλασικών και ελληνιστικών χρόνων με πλήθος αγγείων και πήλινων ειδωλίων.




Πέμπτη, 20 Ιανουαρίου 2011

Πτώχευση ένα αρχαίο φαινόμενο...

Τρίδραχμο Δελφών 
Σταθερά δάνεια μεγάλης διάρκειας: επιτόκιο γύρω στο 10%. Τρέχοντα δάνεια: επιτόκιο 12% (υψηλότερα όμως τα επιτόκια των ναυτοδανείων). Η υπογραφή συμβολαίων ανάμεσα σε τράπεζα και ιδιώτη υποχρεωτική, παρουσία μαρτύρων.
Τραπεζική διευκόλυνση: η φύλαξη χρημάτων και άλλων αντικειμένων δωρεάν. Και όλα αυτά με την παλιά... πολύ παλιά δραχμούλα.
Δεν πρόκειται για διαφήμιση σύγχρονης τράπεζας, αλλά για τα ισχύοντα στο τραπεζικό σύστημα της αρχαίας Αθήνας. Οι ομοιότητες άλλωστε με τη σημερινή λειτουργία των τραπεζών δεν σταματούν εδώ: ιδιωτικές τράπεζες και ιδιώτες δανειστές, προμήθειες, ισοτιμίες συναλλάγματος και ανταλλαγές νομισμάτων, διαχείριση περιουσιών, έκδοση εντολών προς τρίτους, επιστολές για εξόφληση χρημάτων από τράπεζες άλλων πόλεων.





Τετάρτη, 19 Ιανουαρίου 2011

Διαχρονική κοιτίδα πολιτισμού η Περιοχή των Φιλίππων



Ιστορία με αφετηρία το 5.000 π.Χ. 

Στην περιοχή των Φιλίππων οργανωμένη ζωή υπήρξε πολύ πριν από τον βασιλιά Φίλιππο - ήδη από την προϊστορική εποχή. Αφετηρία θεωρείται το 5.000 π.Χ. και η ανθρώπινη παρουσία συνεχίστηκε αδιάλειπτα ως την πρώιμη εποχή του σιδήρου (μεταξύ 1050 και 700 π.Χ.).


Ο οικισμός εκείνος εγκαταλείφθηκε για να αναπτυχθεί ένας άλλος πιο δυτικά, στην κορυφή του οχυρού λόφου.
Το 360 π.Χ., στην ακρόπολη αυτή, Θάσιοι με αρχηγό τον Καλλίστρατο ίδρυσαν την αποικία των Κρηνιδών. Η οποία βρισκόταν πάνω στον μόνο δρόμο που ένωνε το εσωτερικό της αρχαίας Θράκης με τα παράλια και περνούσε ανάμεσα στους πρόποδες του Ορβήλου όρους και στα έλη.




Τρίτη, 18 Ιανουαρίου 2011

Η Αρχαία Φενεός αναδύεται στο φώς

Οι πλημμύρες στην αρχαία Φενεό ήταν τόσο έντονες όσο, περίπου, και οι σημερινές στην Αυστραλία. Κάλυπταν όχι απλώς μεγάλο μέρος της πόλης, αλλά και σπουδαία ιερά, όπως του Ασκληπιού. Πώς αλλιώς θα μπορούσε να γίνει, αφού ο ίδιος ο Ηρακλής, σύμφωνα με τον μύθο, είχε δημιουργήσει τους ηθμούς (βάραθρα) που, όπως πίστευαν οι Φενεάτες, ήταν τεχνητά; Όταν τα βάραθρα φράζονταν, ολόκληρη η πεδιάδα μετατρεπόταν σε λίμνη.



Δευτέρα, 17 Ιανουαρίου 2011

Τα ελληνικά νοµίσµατα κατέγραψαν την έκλειψη



Ένα σπάνιο αρχαίο ελληνικό νόµισµα αποκαλύπτει µια (σπανιότατη) έκλειψη που έγινε πριν από 2.132 χρόνια και ήταν ορατή στην τότε συριακή Αντιόχεια. 
Ήταν 17 Ιανουαρίου 121 π.Χ. Ακριβώς πριν από 2.132 χρόνια συµβαίνει ένα σπάνιο αστρονοµικό φαινόµενο: έκλειψη του ∆ία από τη Σελήνη. Λίγο αργότερα – περίπουτο 120 π.Χ. – κυκλοφορεί ένα αργυρό τετράδραχµο που εµφανίζεται για µία φορά µόνο στην Ιστορία της αρχαίας Συρίας και εξαφανίζεται. 

Στη µία πλευρά του νοµίσµατος απεικονίζεται ο βασιλιάς της περιοχής Αντίοχος Η’ Γρυπός (αυτός που έχειγαµψή µύτη) 

– που ανήκε στη δυναστεία των Σελευκιδών, επιγόνων του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Στην άλλη πλευρά ο ∆ίας ηµίγυµνος κρατά σκήπτρο στο δεξί του χέρι και στο αριστερό ένα αστέρι (συνήθως κρατά µία νίκη), ενώ πάνω από το κεφάλι του εµφανίζεται η ηµισέληνος. 

Ποια σχέση µπορεί να έχουν τα δύο γεγονότα; 





Κυριακή, 16 Ιανουαρίου 2011

Αρχαία Προϊόντα με ονομασία προέλευσης

Ψαράδες σε ακτή του Κορινθιακού Κόλπου.
Παράσταση του Ηerbert Μ.Ηerget
φιλοτεχνημένη το 1944  
για το «Νational Geographic»


Στα 200 χρόνια από την εισβολή του Ξέρξη ένας γαστρονομικός πολιτισμός εκπληκτικής περιπλοκότητας αναπτύχθηκε στην Ελλάδα. Ένα από τα βασικά χαρακτηριστικά αυτού του πολιτισμού ήταν και η παράδοση των τοπικών τροφών και κρασιών. Δεν πρέπει να μας εκπλήσσει το γεγονός πως, καθώς η Ελλάδα αποκτούσε συνείδηση και γνώση των φαγητών της, οι τοπικές σπεσιαλιτέ και τα τοπικά επιτεύγματα ήρθαν στην επιφάνεια της συλλογικής γαστρονομικής συνείδησης. 




Σάββατο, 15 Ιανουαρίου 2011

Το Κύπελλο της Αμαρτίας


Όταν σκεφτόμαστε τους Ρωμαίους μας έρχονται στο μυαλό μονομάχοι, αυτοκράτορες και στρατιώτες παρά απλοί καθημερινοί άνθρωποι. Οι ρωμαίοι συγγραφείς είχαν αναπτύξει συγκεκριμένες απόψεις για το σεξ αλλά ευρήματα όπως, το Κύπελλο του Warren προσδίδουν μια άλλη διαφορετική ιστορία. Αυτά τα αντικείμενα και οι ανθρώπινες αντιδράσεις στην προβολή αυτών, μας κάνουν να σκεφτόμαστε ζητήματα σεξουαλικής φύσεως και στην δική μας κοινωνία.  



Παρασκευή, 14 Ιανουαρίου 2011

Επισκέψιμο θα γίνει το σπήλαιο Φράγχθι

Τμήμα του σπηλαίου στο σημείο
 όπου κατακρημνίσθηκε η οροφή του, το 3000 π.Χ.


Την ανάδειξη του σπηλαίου Φράγχθι στην Αργολίδα, ενός από τα σημαντικότερα του ελληνικού χώρου, αφού θεωρείται πιθανό ότι έχει κατοικηθεί από τον άνθρωπο του Νεάντερταλ κατά την Μουστιαία περίοδο (40.000 χρόνια από σήμερα) αλλά σίγουρα από τον Homo Sapiens (30.000 χρόνια από σήμερα) αποφάσισε το υπουργείο Πολιτισμού προκειμένου να γίνει ευκολότερη η πρόσβαση των επισκεπτών και η ενημέρωσή τους. 



Πέμπτη, 13 Ιανουαρίου 2011

Αναστηλώνεται το Θέατρο της Αρχαίας Μεσσήνης

Το αρχαίο θέατρο πριν την αναστήλωση.
Κάτω το Εκκλησιαστήριο

 Ζωή ετοιµάζεται να αποκτήσει και πάλι –23 αιώνες µετά τη γέννησή του – ένα από τα µεγαλύτερα θέατρα του αρχαίου ελληνικού κόσµου, εκείνο της αρχαίας Μεσσήνης. Περισσότεροι από 1.400 λίθοι αυθεντικού 
υλικού θα πάρουν τη θέση τους στο κοίλο και θα δώσουν στο θέατρο έως το τέλος του 2011 περίπου 3.000 θέσεις. Στην αρχική του µορφή το µνηµείο που είχε 11 κερκίδες – όπως και το θέατρο της αρχαίας Επιδαύρου – µπορούσε να φιλοξενήσει περίπου 12.000 θεατές. 
Αναπαράσταση του Ασκληπιείου της περιοχής. 

Σήµερα στο θέατρο, που βρίσκεται σε απόσταση µόλις 50 µ. από την Αγορά της πόλης που έχτισε ο Επαµεινώνδας το 369 π.Χ., σώζονται στην αρχική τους θέση µόλις τέσσερις σειρές εδωλίων από ασβεστόλιθο. Οταν ολοκληρωθούν τα έργα στο τέλος του έτους, τα οποία θα αρχίσουν την άνοιξη µε χρηµατοδότηση του Ιδρύµατος Σταύρος Νιάρχος, το θέατρο θα έχει αποκτήσει συνολικά 24 σειρές, σύµφωνα µε τη µελέτη που υπογράφει ο αρχιτέκτονας Ηλίας Μουτόπουλος, ενώ το νέο υλικό που θα χρησιµοποιηθεί δεν θα υπερβαίνει το 30%. 

Η επέµβαση στο θέατρο της αρχαίας Μεσσήνης δεν θα αλλάξει µόνο την εικόνα του θεάτρου, αλλά και ολόκληρου του αρχαιολογικού χώρου – της µεγαλύτερης και καλύτερα διατηρηµένης ελληνιστικής πόλης στην Ελλάδα που ανασκάπτει εδώ και σχεδόν τρεις δεκαετίες ο καθηγητής Πέτρος Θέµελης. Πριν από µία δεκαετία µόνο να φανταστεί µπορούσε κάποιος τη θέση του θεάτρου µε την εντυπωσιακή σκηνή µήκους 33 µ. και πλάτους 4 µ. και την πλακόστρωτη από πολύχρωµες λίθινες πλάκες ορχήστρα που λειτούργησε από τον 3ο αι. π.Χ. έως και τον 5ο αι. µ.Χ. Και αυτό διότι ήδη από τον 4ο αι. µ.Χ. είχε αρχίσει η λιθολόγησή του, ενώ όταν σταµάτησε να χρησιµοποιείται µετατράπηκε σε «λατοµείο» από τους κατοίκους της περιοχής. Εικόνα που δεν άλλαξε παρά µόνο όταν άρχισε η ανασκαφή του µνηµείου που είναι σηµαντικό όχι µόνο λόγω της όψης του – ήταν κοσµηµένο µε ανδριάντες γύρω από την ορχήστρα και διέθετε καµαροσκέπαστη είσοδο – αλλά και λόγω της ιστορικής του σηµασίας καθώς εκεί πραγµατοποιήθηκε η κρίσιµη συνάντηση του Φιλίππου E’ της Mακεδονίας και του στρατηγού της Συµπολιτείας Αράτου το 214 π.X., µια µέρα µετά τη λαϊκή εξέγερση και τη σφαγή των αξιωµατούχων της πόλης και διακοσίων εύπορων πολιτών. 



Πολυτελείς κατοικίες στην Ιαλυσό και η ζωή στο Προϊστορικό Αιγαίο



Είναι πλέον βέβαιο ότι η Ιαλυσός υπήρξε 
ένας από τους σημαντικότερους σταθμούς από και προς την Ανατολική Μεσόγειο, την Κρήτη και τις Μικρασιατικές ακτές στα δύσκολα ταξίδια της προϊστορίας. Αν μάλιστα σταθούμε στα τελευταία ευρήματά της και ειδικά στο εντυπωσιακό πολύθυρο με τον γραπτό διάκοσμο, για την ομορφιά του οποίου μιλάει όλη η Ρόδος, αλλάζουν πολλά από τα μέχρι σήμερα δεδομένα για τη Μέση Εποχή του Χαλκού στο προϊστορικό Αιγαίο.
Το βλέπουν ακόμη και οι φύλακες του αρχαιολογικού μουσείου στα έκπληκτα βλέμματα των ξένων επισκεπτών όταν θαυμάζουν τις περίτεχνες τράπεζες προσφορών από κονίαμα με γραπτή διακόσμηση και τα σκεύη πολυτελείας. Η ερώτηση πάντα η ίδια: «πώς θα επισκεφθούμε τον χώρο που βρέθηκαν;».







Τετάρτη, 12 Ιανουαρίου 2011

Είχαν Μουστάκι οι Σπαρτιάτες;

Μαρμάρινη προτομή του φερομένου ως «Λεωνίδα»
 (480- 470 π.Χ.) φιλοτεχνημένη σε παριανό μάρμαρο.
Βρέθηκε στην Ακρόπολη της Σπάρτης και απεικονίζει
πολεμιστή με επιμελημένη γενειάδα και ξυρισμένο μουστάκι.

«Το καθεστώς της Σπάρτης αντιμετωπιζόταν από την αρχαιότητα ακόμη ως ένα κοινωνικό φαινόμενο εντελώς ιδιόρρυθμο και ακατανόητο» λέει ο ιστορικός κ. Πανταζής ο οποίος αναπτύσσει τη δική του θεωρία για τις ρίζες της μοναδικής αυτής κοινωνίας που έμοιαζε να έχει ξεπηδήσει από το πουθενά.

Κορμός και κεφαλή προτεταμένα.

Εντυπωσιακό κράνος. Και ένα πρόσωπο με μεγάλα μάτια, επιμελημένη μυτερή γενειάδα και... εντελώς ξυρισμένο μουστάκι. Αυτό είναι το πορτρέτο του σπαρτιάτη οπλίτη (παλαιότερα είχε αποδοθεί στον Λεωνίδα) από τον ναό της Χαλκιοίκου Αθηνάς της Σπάρτης. Οι Σπαρτιάτες δηλαδή δεν είχαν μουστάκι; Γιατί δεν είναι η μόνη περίπτωση στην οποία σημειώνεται η έλλειψη μύστακος παρά τοις Λακεδαιμονίοις. Πόσο μάλλον που όπως λένε τα αρχαία κείμενα ήταν θεσμοθετημένη στην αρχαία Σπάρτη διά νόμου:«...αλλά την πολιτείαν μάλιστα συνέχεσθαι φόβω νομίζοντες. διό και προεκήρυττον οι έφοροι τοις πολίταις εις την αρχήν εισιόντες ως Αριστοτέλης φησί,κείρεσθαι τον μύστακα και προσέχειν τοις νόμοις,ίνα μη χαλεποί ώσιν αυτοίς, το του μύστακος,οίμαι,προτείνοντες,όπως και περί τα μικρότατα τους νέους πειθαρχείν εθίζουσι»,όπως αναφέρει ο Πλούταρχος επικαλούμενος τον Αριστοτέλη. Το ερώτημα όμως, αν και σε πρώτη ανάγνωση μπορεί να φαίνεται γραφικό ή εν πάση περιπτώσει διόλου αξιόλογο προκειμένου να ασχοληθεί μαζί του ένας ιστορικός (αρχαίος ή σύγχρονος), είναι σε θέση εν τούτοις να οδηγήσει σε άκρως ενδιαφέροντα μονοπάτια. Η καταγωγή των Λακεδαιμονίων, το ιδιαίτερο καθεστώς της Σπάρτης, αλλά και οι συνήθειές τους, που ακόμη και οι πιο προσωπικές ήταν υποχρεωτικές, είναι μερικά από αυτά. Μπορεί λοιπόν το μυστήριο του ξυρισμένου μύστακος να ήταν η αφορμή, ο ιστορικός όμως κ. Βαγγέλης Πανταζής στο πλαίσιο ευρύτερης εργασίας του σχετικά με την πολιτική γεωγραφία της μυκηναϊκής Πύλου αλλού στοχεύει: στην αναζήτηση των πηγών της σπαρτιατικής κοινωνίας.
«Το καθεστώς της Σπάρτης αντιμετωπιζόταν από την αρχαιότητα ακόμη ως ένα κοινωνικό φαινόμενο εντελώς ιδιόρρυθμο και ακατανόητο»λέει ο κ. Πανταζής. Περιέργεια, φόβος και θαυμασμός ήταν τα συναισθήματα των ανθρώπων των άλλων ελληνικών πόλεων απέναντι στους Σπαρτιάτες- ο Σωκράτης και ο Πλάτωνας χρησιμοποιούσαν συχνά το σπαρτιατικό παράδειγμα για τη διατύπωση θεωριών για την ιδανική πολιτεία-, αλλά τα ερωτήματα σχετικά με αυτό το καθεστώς ουδέποτε απαντήθηκαν πειστικά. Γιατί ούτε λίγο ούτε πολύ έμοιαζε να έχει ξεπηδήσει από το πουθενά.




Τρίτη, 11 Ιανουαρίου 2011

Αρχαία διαφθορά.....αθάνατη!

Το φαινόμενο της διαφθοράς είναι πανάρχαια υπόθεση και βαθιά συνυφασμένη με την ανθρώπινη φύση. Η ιστορία βρίθει από τέτοια παραδείγματα.

Ο θεωρούμενος ως μεγάλος και εντιμότατος νομοθέτης, ο Σόλων, καθιέρωσε τον 5ο αιώνα π. Χ. τη Σεισάχθεια, δηλαδή τη διαγραφή των χρεών. Όπως γράφει ο Αριστοτέλης, λίγο καιρό πριν την ανακοινώσει, ενημέρωσε τους φίλους του, οι οποίοι έσπευσαν να πάρουν δάνεια μεγάλα, τα οποία με την απόφαση του Σόλωνα διαγράφηκαν. Έτσι έγιναν πάμπλουτοι.



Έπαυλη από την εποχή του Χαλκού στη Γαύδο

Κεραμικά που βρέθηκαν στην έπαυλη

Μπορεί η Γαύδος σήμερα να μην έχει τακτική συγκοινωνία και να ανήκει στις υποβαθμισμένες αναπτυξιακά περιοχές, όμως η εκπαιδευτική ανασκαφή του Τμήματος Ιστορίας-Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης έφερε στο φως ένα σημαντικό εύρημα: μια «έπαυλη» ή «αγρέπαυλη», ανάλογη με τα γνωστά αρχιτεκτονικά συμπλέγματα της μινωικής Κρήτης, συνολικής έκτασης 450-500 τ.μ.
βίλας. Το ανασκαφικό εύρημα προσδιορίζεται χρονολογικά στο πλαίσιο της Εποχής του Χαλκού. Ικανό τμήμα του διατηρήθηκε αδιατάρακτο στο κάτω ισόπεδο μιας διαβρωμένης πλαγιάς, ενώ το υπόλοιπο έχει καταπέσει στην υποκείμενη κλιτύ.
Η έπαυλη βρέθηκε σε μια καλά επιλεγμένη θέση, με δροσερό αέρα και θέα... στη θάλασσα! Είναι καλοκατασκευασμένη, με συμμετρική κάτοψη. Στην τελική της μορφή θεμελιώθηκε λίγο πριν από τα μέσα της 2ης χιλιετίας π.Χ., πάνω σε έναν εκτεταμένο πρωιμότερο ορίζοντα. Εχει υποστεί μία τουλάχιστον καταστροφή από σεισμό και φέρει κατά τόπους έντονα σημάδια φωτιάς.
Διαθέτει χώρους αποθήκευσης, εργαστηρίων παρασκευής τροφών για κατανάλωση και βιοτεχνική παραγωγή, καθώς και εργαστήρια αρωματικών και άλλων υλικών!
Δομικά, διαθέτει λιθόκτιστες θήκες και πιθοστάτες. Η σκαπάνη έφερε στο φως πολλά ευρήματα, άλλα ανέγγιχτα στη θέση τους και άλλα σπασμένα και διασκορπισμένα σε μεγάλη απόσταση.

Κεραμικά

Στην κεραμική «συλλογή» της συγκαταλέγονται πίθοι, πιθαμφορείς και πιθοειδή, λεκανίδες, αρκετές χύτρες και μαγειρικοί δίσκοι, πολλές πρόχοι, αμφορείς και άλλα αγγεία, κατασκευασμένα από ντόπιους πηλούς καλής ποιότητας -άλλωστε η Κρήτη, έχει παράδοση στην αγγειοπλαστική-, που φέρουν συχνά γραπτή ή πλαστική διακόσμηση.
Τα αγγεία είναι επηρεασμένα από τους μινωικούς κεραμεικούς ρυθμούς, καθώς και την ευρύτερη αιγαιοκυκλαδική αγγειοπλαστική. Τέτοια αγγεία ταξίδευαν και εκτός Γαύδου: τουλάχιστον μέχρι το σημαντικό λιμάνι του Κομμού, στην απέναντι ακτή του Λιβυκού, αλλά και μέχρι το σπήλαιο των Καμαρών, στον Ψηλορείτη, από όπου είναι ορατή η Γαύδος.
Ακόμα, αναδείχθηκαν πολλά εργαλεία άλεσης, τμήματα πέτρινων αγγείων, καπάκια και πώματα, μερικά χάλκινα αντικείμενα, αλλά και χάντρες από φαγεντιανή και ημιπολύτιμους λίθους και δύο σφραγίδες. Μία εξ αυτών είναι από φλεβωτό αχάτη και φέρει καλοφτιαγμένη παράσταση πλοίου με ανοιχτά πανιά.
«Παρόμοια ευρήματα», λέει η Κατερίνα Κόπακα, αναπληρώτρια καθηγήτρια Προϊστορικής Αρχαιολογίας, «δείχνουν μια άνεση στην καθημερινότητα των χρηστών του κτιρίου στα Καταλύματα και γενικότερα μια άνθηση στη Γαύδο της εποχής, που θα πρέπει να συνδεόταν σε μεγάλο βαθμό με την ακμή της σύγχρονής της ανακτορικής Κρήτης».

Νησί με ιστορία

Στη σχεδόν 20ετή έρευνά των πανεπιστημιακών στη Γαύδο, έχει τεκμηριωθεί ότι το νησί αποτελεί μουσείο της φύσης και του πολιτισμού -από τα σπάνια στον πλανήτη μας- και χρήζει κάθε δυνατής κεντρικής προστασίας. Τα ανασκαφικά ευρήματα αποδεικνύουν ότι η ιστορία του νησιού ξεκινά από πολύ νωρίς. Ηδη στο πρώιμο παλαιολιθικό παρελθόν, δηλαδή τουλάχιστον 130.000 χρόνια πριν, φαίνεται ότι η Γαύδος πέρασε τόσο διαστήματα ευημερίας όσο και μεγάλης ύφεσης.


Πηγή: Παν. Γεωργούδης, Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία", http://www.enet.gr/?i=news.el.ellada&id=228142




Δευτέρα, 10 Ιανουαρίου 2011

Ανοίγει επιτέλους ο αρχαιολογικός χώρος της Σαντορίνης

Τον Μάιο του 2011 υπόσχονται οι εργολάβοι να έχουν ολοκληρώσει πλήρως το στέγαστρο του αρχαιολογικού χώρου στο Ακρωτήρι της Σαντορίνης, που παραμένει κλειστός από τις 3/9/2005, όταν τμήμα του κατέρρευσε σκοτώνοντας ένα Βρετανό τουρίστα.
«Μόλις ολοκληρώθηκε το μεταλλικό στέγαστρο προσφέροντας πλήρη κάλυψη στον αρχαιολογικό χώρο των ευρημάτων του Ακρωτηρίου Σαντορίνης. Ολοκληρώνονται, επίσης, οι μεταλλικές υγρομονώσεις, ώστε στη συνέχεια να γίνει η φύτευση της οροφής. Μέχρι τον Φεβρουάριο αναμένεται να έχουν τοποθετηθεί και τα εξωτερικά ανοίγματα (κουφώματα) της οροφής, που θα φέρνουν φυσικό φωτισμό και δροσισμό εντός του χώρου». Δήλωσε ο κύριος Ν. Φιντικάκης, αρχιτέκτονας του στεγάστρου.
 Εσωτερικά, βρίσκεται στο στάδιο ολοκλήρωσης και η δεύτερη ξύλινη οροφή, που απέχει 2 μ. από τη μεταλλική, προκειμένου να συγκεντρώνεται ανάμεσά τους ο ζεστός αέρας και να απάγεται από τα ανοίγματα φέρνοντας δροσερό αέρα στον αρχαιολογικό χώρο. Έχουν, επίσης, αρχίσει οι εξωτερικές και εσωτερικές διαμορφώσεις διαδρομών επίσκεψης.
Οταν εγκαινιαστεί το έργο, το κοινό θα βλέπει, εκτός από τα διώροφα σπίτια του προϊστορικού οικισμού, επιλεγμένα ευρήματα και μερικές από τις εκπληκτικές τοιχογραφίες τους, που έχουν όλα αυτά τα χρόνια αποκατασταθεί από χιλιάδες κομματάκια.
Σημασία έχει τώρα ότι η J&Ρ Αβαξ τηρεί το χρονοδιαγράμμα του έργου, που προβλέπει την ολοκλήρωσή του τον προσεχή Μάιο. Είναι εξίσου σημαντικό ότι γίνεται με μηδενική αύξηση του προϋπολογισμού, που είχε το 2000 στην έναρξή του. Αλλά και όταν εγκαινιαστεί θα έχει μηδενικό κόστος λειτουργίας λόγω του βιοκλιματικού σχεδιασμού του.

Πηγή: Ν. ΚΟΝΤΡΑΡΟΥ-ΡΑΣΣΙΑ Εφημερίδα "Ελευθεροτυπία" 



Όταν Έσπαγαν Πιάτα στην Αρχαία Ταβέρνα



Όταν ο Αριστοφάνης βάζει στο στόμα του δούλου Παφλαγόνα την αλαζονική φράση «Μόλις φάω ζεστές παλαμιδοφέτες και πιω από πάνω σκέτο κρασί,θα κάμω λιώμα εγώ τους στρατηγούς της Πύλου» κι όταν ο ρήτορας Υπερείδης σημειώνει πως «οι Αρεοπαγίτες απαγόρευαν σε οποιονδήποτε είχε γευματίσει σε καπηλείο να επισκεφθεί τον Αρειο Πάγο»,μιλούν, εκτός των άλλων, για έναν λαϊκό θεσμό της αρχαίας Αθήνας ευρύτατα διαδεδομένο και δημοφιλή. Γιατί αν η αριστοκρατία διασκέδαζε στα συμπόσια τρώγοντας και κυρίως πίνοντας, το αντίστοιχο για τους απλούς ανθρώπους ήταν οι ταβέρνες και τα καπηλειά, στα οποία ήταν ελεύθερη η είσοδος για όλους. Κρασί, φαγητό, ενίοτε και τυχερά παιχνίδια- έτσι εξηγείται και η κακή φήμη τους- ήταν οι παροχές αυτών των χώρων. Και επειδή ο κάπηλος μπορούσε να είναι ταυτόχρονα και λιανοπωλητής, οι αρχαίες πηγές λένε ότι τα εμπορεύματά του ήταν το κρασί, το ξύδι και οι πυρσοί με τους οποίους οι πελάτες φώτιζαν τον δρόμο για το σπίτι τους τη νύχτα, ώστε να προστατεύονται από τους κλέφτες μανδυών. Μια τέτοια ταβέρνα εντοπίστηκε στην Αρχαία Αγορά της Αθήνας στις αρχές της δεκαετίας του ΄70 από τον αμερικανό αρχαιολόγο Τ. Λέσλι Σιρ Τζούνιορ κατά τις ανασκαφές της Αμερικανικής Αρχαιολογικής Σχολής. Την απόδειξη μάλιστα για την ύπαρξη της ταβέρνας, η οποία προφανώς ήταν ένα απλό κτίσμα σε μια σειρά καταστημάτων της Αγοράς, την έδωσε ακριβώς η ύπαρξη μεγάλου αριθμού αγγείων για την πόση οίνου αλλά και κατάλοιπα τροφίμων!


Τι χρειάζεται μια ταβέρνα; Πρωτίστως καλό κρασί. Δευτερευόντως καλό φαγητό. Και τότε η επιτυχία της είναι εξασφαλισμένη. Ο,τι ισχύει δηλαδή σήμερα, το ίδιο ακριβώς ήταν απαραίτητο και τότε: τον 5ο, τον 4ο, τον 3ο αιώνα π.Χ. και... ως τις μέρες μας. Τόσο στην κωμωδία όσο και στους δικανικούς λόγους επιβεβαιώνεται μάλιστα η ύπαρξη του «καπηλείου της γειτονιάς», τόσο πολλά ήταν διασπαρμένα στο άστυ. Στα ανατολικά της Αγοράς αποκάλυψε ο Τ. Λέσλι Σιρ Τζούνιορ την ταβέρνα που επρόκειτο να δώσει με τα ευρήματά της πλήθος πληροφοριών για ό,τι έπιναν και έτρωγαν οι άνθρωποι μεταξύ του 400 και 380 π.Χ. στην Αθήνα. Δεν είναι τυχαίο επομένως που αυτή η ταβέρνα αναφέρεται σήμερα στις επιστημονικές μελέτες για τη ζωή των ανθρώπων εκείνη την εποχή.




Κυριακή, 9 Ιανουαρίου 2011

Ο μύθος των Αλκυονίδων Ημερών

Οι γλυκές αυτές χειμωνιάτικες ημέρες, είναι οι γνωστές μας «Αλκυονίδες ημέρες», που σύμφωνα με τον πανάρχαιο μας μύθο, πήραν το όνομά τους από την Αλκυόνα, το ψαροπούλι της ακτής που κλωσά τα αυγά του αυτές τις μέρες.


Η Αλκυόνη και Κήυκας.
Πίνακας του H.J. Drapper (1915)
Η Αλκυόνη, το σημερινό κακόσχημο ψαροπούλι με τα όμορφα φτερά, σύμφωνα με τον πανάρχαιο μύθο μας, ήταν κάποτε μια χαρούμενη και ευτυχισμένη γυναίκα, κόρη του Θεού των ανέμων, του Αιόλου- που ζούσε στ΄ ακρογιάλια της θάλασσας με τον άντρα της Κήυκα και αλληλοαποκαλούνταν, Ζευς και Ήρα




Παρασκευή, 7 Ιανουαρίου 2011

Στην αρχαία Ελλάδα η καταγωγή πολλών σύγχρονων αθλημάτων


Νέος την στιγμή που ελέγχει την ισορροπία μπάλας. 
Για να μην την πιάσει με τα χέρια του 
τα έχει πίσω από την πλάτη του...
Πρόκειται για μαρμάρινη επιτύμβια λουτροφόρο λήκυθο 
του 4ου αι. π.Χ., 
η οποία βρέθηκε στον Πειραιά το 1836. 
Το ποδόσφαιρο, το μπάσκετ, το βόλεϊ, το πόλο, το χάντμπολ και τα υπόλοιπα ομαδικά αθλήματα κεντρίζουν το ενδιαφέρον δισεκατομμυρίων ατόμων ανά τον πλανήτη, εδώ και αρκετές δεκαετίες. Ωστόσο, δεν αποτελούν σύγχρονη "εφεύρεση", αφού και κατά την Αρχαιότητα τα ομαδικά αθλήματα ήταν διαδεδομένα και συγκέντρωναν τα βλέμματα όλων όσοι ασχολούνταν με τον αθλητισμό.



Πέμπτη, 6 Ιανουαρίου 2011

Μια ρωμαϊκή πόλη χάνεται πάλι στη λήθη


Ο αρχαιολογικός χώρος των Αλλιάνων

Η αρχαία ρωμαϊκή πόλη των Αλλιάνων του 2ου αι. μ.Χ. στεκόταν κάποτε περήφανη κάτω από τον γαλάζιο ουρανό.  Αλλά όπως και οι υπόλοιποι αρχαιολογικοί θησαυροί της περιοχής, βρίσκεται τώρα σκεπασμένη με χώμα.




Τετάρτη, 5 Ιανουαρίου 2011

Η Αρπαγή των Γλυπτών του Επικούριου Απόλλωνα



Νοτιοδυτικά της Ανδρίτσαινας, σε ένα επιβλητικό και άγριο ορεινό τοπίο, βρίσκεται ο μεγαλοπρεπής ναός του Επικούριου Απόλλωνα, ένας από τους μεγαλύτερους ναούς της Αρχαιότητας...Η ζωφόρος του ναού είναι ένα πραγματικό αριστούργημα που η ζωντάνια και η έκφραση των μορφών, καθώς και η συνταιριασμένη πλοκή των σκηνών, το κατατάσσουν στους καλύτερους γλυπτικούς διάκοσμους της αρχαιότητας. Δυστυχώς τα μοναδικά αυτά γλυπτά της ζωφόρου του Επικουρείου Απόλλωνα, κατά τη διάρκεια της Τουρκοκρατίας έγιναν αντιληπτά από Ευρωπαίους αρχαιοκάπηλους και εκλάπησαν. Σήμερα η ζωφόρος κοσμεί τις προθήκες του Βρετανικού μουσείου.


Δείτε  το video:




Πηγή: http://www.youtube.com/watch?v=hehckMLpv6w&feature=player_embedded#!


Μάγοι, μάγισσες και δαιμόνια στην Αρχαία Ελλάδα




1 Ρωμαϊκό αντίγραφο ελληνικού ανάγλυφου του 5ου αιώνα π.Χ. στο οποίο απεικονίζονται η Μήδεια και οι κόρες του Πηλέα να βράζουν σε χύτρα τον πατέρα τους. 2 Ελεφάντινη σφραγίδα με τρεις σκορπιούς. Φυλακτό αποτροπαϊκό (2000 - 1800 π.Χ.) 3 Φιδόμορφο βραχιόλι από τη Ρήνεια (1ος αιώνας π.Χ.), αιτία κατάρας εναντίον αυτών που το έκλεψαν. 4 Ανάγλυφο με παράσταση ζωόμορφων φτερωτών φαλλών και επιγραφή «τούτο εμοί και τούτο σοι» με χρήση προβασκανίου (Δήλος, 1ος αιώνας π.Χ.). 5 Ελεφάντινη σφραγίδα σε σχήμα μύγας, αποτροπαϊκής σημασίας (Φουρνί Αρχανών, 2000-1800 π.Χ.) 6 Χάλκινα ομοιώματα ανδρών από τη Δήλο και μολύβδινοι τροχοί (1ος αιώνας π.Χ.) για να «δεθούν» εραστές 7 Προβασκάνιο από τη Ρήνεια, που παριστάνει δύσμορφο ιθυφαλλικό άνδρα μεταφέροντα τον τεράστιο φαλλό του επί τροχού 8 Χρυσό σφραγιστικό δαχτυλίδι με πομπή λεοντοκέφαλων δαιμόνων (Τίρυνθα, 15ος αιώνας π.Χ.)
«Αναθέτω στη Δήμητρα και την Κόρη αυτόν που με κακολόγησε ισχυριζόμενος ότι κάνω δηλητήρια κατά του άντρα μου.Να ανεβεί κι αυτός κι όλο του το σόι στο ιερό της Δήμητρας καιόμενος και ομολογώντας και να μην τον σπλαχνιστούν ούτε η Δήμητρα ούτε η Κόρη ούτε οι άλλοι θεοί». «Αφέντη Ποσειδώνα, σου παραδίδω τον άντρα που έκλεψε τον σόλιδο και έξι νομίσματα του Μουκόνιου. Μακάρι να πιεις και να πάρεις το αίμα του κλέφτη, αφέντη Ποσειδώνα». «Καταδέω τον Σμινδυρίδην προς τον Ερμήν τον Εριόνιον και προς την Περσεφόνην και προς την Λήθη. Καταδέω τον νου του, τη γλώσσα του, την ψυχή του και όσα κάνει εναντίον μου σε σχέση με τη δίκη που ο Σμινδυρίδης έχει ξεκινήσει εναντίον μου». Αιώνες πριν, το αρχαιοελληνικό παρελθόν δεν περιελάμβανε μόνο τη δημιουργία έργων υψηλής τέχνης και την ανάπτυξη της φιλοσοφικής σκέψης, είχε και μια λιγότερο λαμπερή πλευρά. Στην καθημερινή ζωή και στον αγώνα για την επιβίωση οι δεισιδαιμονίες κατείχαν σοβαρή θέση. Η μαγεία δεν ήταν άγνωστη στην αρχαία Ελλάδα, το αντίθετο. Μπορεί να ήρθε από την Ανατολή, μπορεί να διαποτίστηκε από το ελληνικό πνεύμα, ταυτόχρονα όμως παρέμεινε αυτό που ήταν: μαγεία. Οσο για τις λέξεις «Αμπρα κατάμπρα» που όλοι κάποτε έχουμε χρησιμοποιήσει, υποψιάζεται κανείς ότι ανάγονται σε αρχαίους μαγικούς λόγους όπως το όνομα του δαίμονα Αβρασάξ και η παλινδρομική φράση «ΑΒΛΑΝΑΘΑΝΑΛΒΑ»;
Για ένα διεφθαρμένο άτομο λένε ότι είναι «εξώλης και προώλης», κάτι το οποίο όμως αποτελεί παρεφθαρμένη μορφή μιας στερεότυπης φράσης που εμφανίζεται σε αρχαίες κατάρες. Ενώ αν κάποιοι έχουν βρεθεί στον έβδομο ουρανό, ας γνωρίζουν ότι πρόκειται για κατάλοιπο της αρχαίας αντίληψης περί επτά ουρανών, η οποία επίσης ανάγεται στην αρχαία μαγεία. Η επιβίωση αυτών των φράσεων στη νεοελληνική γλώσσα, δηλωτική της σημασίας που είχε στην αρχαιότητα η μαγεία ως φαινόμενο και νοοτροπία, είναι ένας από τους λόγους που έχει ωθήσει τη σύγχρονη έρευνα στη μελέτη του αντικειμένου. Οπως συνέβη με τον κύκλο ομιλιών με θέμα «Η μαγεία στην αρχαία Ελλάδα», ο οποίος διοργανώθηκε από το Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών σε επιμέλεια της δόκτορος Αφροδίτης Αβαγιανού και με τη συμμετοχή ειδικών επιστημόνων στο πεδίο της αρχαίας ελληνικής θρησκείας.
«Σύντομα κείμενα, γραμμένα στη μεγάλη πλειοψηφία τους σε μολύβδινα πινακίδια τοποθετημένα σε τάφους συνήθως οργισμένων νεκρών, "άωρων και βιαιοθανάτων",δηλαδή προσώπων που είχαν πεθάνει πριν από την ώρα τους και με βίαιο τρόπο, είναι τα μαγικά κείμενα της αρχαιότητας, γνωστά ως κατάδεσμοι» λέει ο καθηγητής στο All Souls College της Οξφόρδης κ. Αγγελος Χανιώτης. Προσθέτοντας πως η κατάδεση - δηλαδή το δέσιμο του αντιπάλου και η παράδοσή του στην επενέργεια των καταχθόνιων δυνάμεων - συνδεόταν με διάφορες τελετουργίες. Η κατασκευή ομοιωμάτων του αντιπάλου - η λεγομένη καταπασσάλευση - και το κάρφωμά τους, το κλείσιμό τους σε ομοιώματα φερέτρων, η απαγγελία μαγικών εκφράσεων και η τελετουργική εναπόθεση του καταδέσμου σε τάφους ή σε άλλες εισόδους του κάτω κόσμου, για παράδειγμα σε πηγάδια, ανήκαν σε αυτές.
Οι υποχθόνιοι θεοί Εκάτη, Ερμής, Περσεφόνη, Δήμητρα, Ερινύες και γενικά οι δαίμονες του Κάτω Κόσμου ήταν αυτοί που επικαλούνταν οι κατασκευαστές των καταδέσμων. Οσο για τους λόγους προσφυγής στη μαγεία ήταν πολλοί, με το ερωτικό πάθος να κυριαρχεί - ο Σωκράτης ωστόσο ειρωνευόταν τις γυναίκες που χρησιμοποιούσαν γοητείες αγάπης, φίλτρα, επωδές και ίυγγες, δηλαδή το πτηνό σουσουράδα δεμένο σε έναν τροχό τον οποίο περιέστρεφαν -, αλλά χωρίς να υπολείπεται και η αντιπαλότητα σε προσωπικό ή κοινωνικό επίπεδο.



Τρίτη, 4 Ιανουαρίου 2011

Φτου να μη σε βασκάνω, μια αρχαία συνήθεια


Η Μέδουσα Γοργώ του δυτικού αετώματος του αρχαϊκού ναού της Κέρκυρας (585 π.Χ.). Αποτροπαϊκό σύμβολο,αφού η ασχήμια του μπορεί να τρομάξει και να διώξει όποιον το αντικρίζει (Αρχαιολογικό Μουσείο Κέρκυρας)
Η οργισμένη κίνηση της ανοιχτής παλάμης που εισπράττει ο επικίνδυνος οδηγός στη λεωφόρο Κηφισιάς μπορεί να θεωρείται σήμερα μια απολίτιστη έκφραση θυμού, στην πραγματικότητα όμως μιλάει για τις καταβολές μας. και μάλιστα τις αρχαιοελληνικές. Τόσο μακριά πηγαίνει η ιστορία της... μούντζας. Και αν η γηραιά θεία αρχίσει να φτύνει τα μικρανίψια της μέρες που είναι στο γιορτινό τραπέζι, παρακαλώ ας μην υποστεί την κατακραυγή. Πράττει ό,τι ακριβώς και οι αρχαίοι πρόγονοι, που έφτυναν ακόμη και τον εαυτό τους για να μη τον αβασκάνουν. Γιατί το πιο αυθόρμητο και άμεσο μέτρο αντιμετώπισης του κακού, ήδη από την αρχαιότητα, ήταν το σφάκελο και ο εμπτυσμός, ενέργειες στις οποίες είχαν αποδοθεί μαγικές δυνάμεις.

Ο βάσκανος οφθαλμός θεωρήθηκε ανά τους αιώνες η αιτία κάθε ξαφνικού και ανεξήγητου κακού και η έννοια της βασκανίας- συνώνυμη με την κακολογία, τον φθόνο, τη συκοφαντία και την πρόκληση βλάβης - μπορεί να γεννήθηκε στην Ανατολή, από νωρίς όμως βρήκε πρόσφορο έδαφος στις δοξασίες όλων των λαών της Μεσογείου.«Το θέμα είναι διαχρονικό. Ακόμη και σήμερα οι μανάδες λένε στα παιδιά τους “μακριά από τ΄ άδικο και το κακό το μάτι”» λέει ο αρχαιολόγος κ. Δημήτρης Καζιάνης, επίτιμος προϊστάμενος της Εφορείας Αρχαιοπωλείων και Ιδωτικών Συλλογών, που διοργάνωσε μια έρευνα για τον κόσμο των προλήψεων στην αρχαιότητα, για τη βασκανία, τα φυλαχτά και τα αποτροπαϊκά σύμβολα, έχοντας ως βάση το περιεχόμενο των ιδιωτικών συλλογών- αλλά όχι μόνο- και ως αφορμή τον εορτασμό των Ευρωπαϊκών Ημερών Πολιτιστικής Κληρονομιάς.

«Από όλες τις πτυχές της μαγείας εμείς εστιάσαμε στη βασκανία, και ακόμη ειδικότερα στον βάσκανο οφθαλμό, γιατί είναι μια μυστηριακή και γοητευτική δύναμη που έχειαπασχολήσει τον άνθρωπο με διαφορετικούς τρόπους πολλές διαφορετικές χρονικές στιγμές» αναφέρει η υπεύθυνη για τον συντονισμό του έργου κυρία Χριστίνα Μερκούρη. Ζωγραφισμένος σε αγγεία, σκαλισμένος σε οστέινα περίαπτα ή ένθετος σε κατασκευές, ο «βάσκανος οφθαλμός» μπορούσε όμως να χρησιμοποιηθεί και ως αντίδοτο, δηλαδή ως φυλαχτό ενάντια στο κακό μάτι.
Μεσαίο δάχτυλο... όπως Ελλάδα
Πήλινο ειδώλιο που απεικονίζει ένα μικρό αγόρι το οποίο φέρει διαγωνίως στο στήθος ταινία από την οποία κρέμονται περίαπτα και σφραγίδες (325-300 π.Χ.) (Αρχαιολογικό Μουσείο Μυκόνου)
«Οι αντιβασκάνιες χειρονομίες ήτανκαι είναιοι πιο γνωστές.Ολεςκατέληγαν σε οξύ σχήμα επειδή έτσι μιμούνταν τα κέρατα των ζώων και εικόνιζαν συμβολικά την άμυνα κατά του βάσκανου οφθαλμού.Από τις πλέον διαδεδομένες σε όλη την Ευρώπη είναι αυτή που αναπαριστά την ένωση των γενετήσιων οργάνων των δύο φύλων, όπου ο αντίχειρας παρεμβάλλεται προεξέχονταςμεταξύ του δείκτη και του μέσου» λέει η κυρία Μερκούρη. Αλλη χειρονομία την οποία οι αρχαίοι Ελληνες ανέφεραν σε ασελγείς περιπτώσεις ήταν η πρόταξη του μεσαίου δαχτύλου. 

Στην αρχαία Ελλάδα εξάλλου, με τη μούντζα (το φάσκελο ή σφάκελο) έστελναν στον απέναντι το κακό μάτι. Και η πίστη στη δύναμη των χειρονομιών εναντίον του βάσκανου οφθαλμού ήταν τέτοια ώστε συχνά οι άνθρωποι τις απεικόνιζαν στους τοίχους των σπιτιών, σε περίαπτα-φυλακτά, σε γλυπτές παραστάσεις και αλλού. 

Φτύσε στον κόρφο σου
Ομοίωμα γυναικείου κυκλικού χορού από το Παλαίκαστρο της Κρήτης. Οι χοροί αυτοί είχαν ταυτόχρονα κοινωνικό και μαγικό χαρακτήρα (από ιδιωτική συλλογή)
«Πρωί πρωί έβλεπα τον εαυτό μου στη γαλήνια θάλασσα και ταγένια μου φαίνονταν όμορφα, όπως και το μοναδικό μου μάτι,τουλάχιστον κατά τη δική μου κρίση,ενώ στο νερό καθρεφτίζονταντα δόντια μου που έλαμπαν λευκότερα από το παριανό μάρμαρο.Και για να μη βασκαθώ, έφτυσα τον κόρφο μου τρεις φορές, ακριβώς όπως μου έμαθε να κάνω η γριά Κοτυτταρίδα»αναφέρει ο Θεόκριτος για κάποιον που θαύμαζε τον εαυτό του. 

Το φτύσιμο, διαχρονικό και παγκόσμιο σύμβολο αποτρεπτικό της βασκανίας, πιστεύεται ότι έχει τις ρίζες του στις αντισηπτικές ιδιότητες του σάλιου. Ετσι, όπως λέει η κυρία Μερκούρη, « οι μητέρες ή τροφοί, όταν φοβούνταν για την υγεία του παιδιού, έβρεχαν το μέτωπο και τα χείλη του με σάλιο χρησιμοποιώντας το μεσαίο δάχτυλο. Και όσοι θεωρούσαν ότι επισύρουν τον φθόνο των άλλων- ανθρώπων ή θεών- λόγω της ευτυχίας τους “εις κόλπον έπτυον”.Ολα τα παραπάνω μάλιστα μπορούσαν να συνοδεύονται και από μαγικά λόγια όπως “Σοι εις κεφαλήν” ή “Ερρε”, ενώ ως πλέον αποδοτική θεωρούνταν η δήλωση “Προσκυνώ Αδράστειαν”, η οποία ήταν μια θεότητα του φθόνου και της Νέμεσης». 

Εν τέλει στον Μεσαίωνα οι δοξασίες για τις βασκανίες όχι μόνο διατηρήθηκαν, αλλά και εμπλουτίστηκαν, φθάνοντας ως σήμερα: Φτύσε τον κόρφο σου, φτύνω τρεις φορές για να μη σε ματιάσω, σκόρδα στα μάτια σου και χτύπα ξύλο- από το «άπτεσθαι ξύλου» των αρχαίων. 

«Απέναντι στα διάφορα μαγικά φυλαχτά της εποχής η Εκκλησία απάντησε δυναμικά με το σύμβολο του σταυρού» λέει η αρχαιολόγος κυρία Νατάσα Ψαρολογάκη. «Σταυροί τοποθετούνταν σε τοίχους,πόρτες,παράθυρα ιδιωτικών και δημόσιων κτιρίωνπροκειμένουνα τα καταστήσουν απρόσβλητα από τους δαίμονες.Το ίδιο και οι άνθρωποι,που έκαναν το σημείο του σταυρού με το χέρι, κρεμούσαν σταυρούς στο στήθος ή τους χρησιμοποιούσαν ως κοσμήματα» προσθέτει η ίδια. Ιδιαίτερη κατηγορία φυλαχτών, τέλος, είναι αυτά στα οποία εικονίζονται ο Μέγας Κωνσταντίνος και η μητέρα του Αγία Ελένη εκατέρωθεν σταυρού, μια σκηνή που αναπαριστά την τελετή των γενεθλίων της νέας πρωτεύουσας και έφθασε ως και τον 20ό αιώνα. 

ΤΑΜΑΤΑ,ΜΙΑ ΙΣΤΟΡΙΑ ΠΑΛΙΑ ΟΣΟ Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ
Αμφιπρόσωπη ερμαϊκή στήλη των Ρωμαϊκών χρόνων (από ιδιωτική συλλογή)
Μινιατούρες ανθρώπινων ομοιωμάτων ή μελών του σώματος με μια οπή στο άνω μέρος τους προκειμένου να αναρτηθούν,τα οποία βρέθηκαν στον Πετσοφά της Κρήτης,αποτελούν ορισμένα από τα αρχαιότερα αναθήματα στον ελλαδικό χώρο.Τα αναθήματα ή τάματα,όπως τα λέμε σήμερα,είναι μια συνήθεια παλαιά όσο και ο άνθρωπος,«μια σύναψη συμφωνίας με τα θεία για την ίασή του,την επιτυχή έκβαση ενός εγχειρήματος ή τη διάσωσή του από κάποιο κακό»όπως λέει η αρχαιολόγος κυρία Νατάσα Ψαρολογάκη. 

Ξεκινώντας από την αρχαιότητα,περνώντας στο Βυζάντιο - παρά την αποδοκιμασία της χριστιανικής θρησκείαςκαι φθάνοντας ως σήμερα,το ανάθημα είναι ένα έθιμο που διαρκεί.Συνήθη αφιερώματα πάντως,λόγω μικρού κόστους,είναι τα γνωστά τάματα κατασκευασμένα τις περισσότερες φορές από φύλλα ευτελούς μετάλλου, τα οποία αναπαριστούν μικρά εικονίσματα,ομοιώματα ανθρώπων ή μελών του σώματος, οικιών, καραβιών, εκκλησιών και ζώων. 

Φυλαχτό (και φαλλός) να τη φυλάει
Στο κέντρο, οφθαλμός-τάμα στον οποίο η κόρη υποδηλώνεται ανάγλυφα (19ος αιώνας- από ιδιωτική συλλογή). Αριστερά, τρεις γυναικείες μορφές-τάματα με ποδήρη ενδύματα στα οποία παριστάνονται σταυρός και ρόδακες (19ος αιώνας- από ιδιωτική συλλογή)
Ασπίδα για αυτόν που το φοράει, το δόρυ του εναντίον κάθε κακόβουλης δύναμης είναι το φυλαχτό. Με καταγωγή από την πατρίδα της μαγείας,την Αίγυπτο,βρίσκει πλείστες όσες εφαρμογές ανά τους αιώνες, από τα περίαπτα του προϊστορικού Αιγαίου ως τους σημερινούς σταυρούς και τα εγκόλπια των χριστιανών.Γιατί διαθέτει τη μοναδική μαγική ιδιότητα να προστατεύει και να απειλεί ταυτόχρονα! 

«Τα φυλακτήρια έπρεπε να έχουν ειδικό σχήμα και χρώμα και να είναι ενεργειακώς αγώγιμα, δηλαδή να είναι φτιαγμένα από υλικάπου να μπορούν να προσλαμβάνουν και να αποδίδουν ενέργεια- όπως τα άνθη, διάφορα βότανα και γενικώς τα φυτά, τα ορυκτά, οι πολύτιμες και ημιπολύτιμες πέτρες και τα μέταλλα. Επίσης ομοιώματα ζώων,επιγραφές,ιερά,ακατανόητα λόγια, σχέδια και άλλα σύμβολα και παραστάσεις, όλα μαζί συναρτημένα με το κατάλληλο υλικό,που συνήθως ήταν μέταλλο,ξύλο, δέρμα, κλωστές και φτερά πτηνών»λέει η κυρία Μερκούρη. 

Ειδικά για την προφύλαξη των παιδιών από το κακό μάτι,οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν περίαπτα κοσμήματα τα οποία κρεμούσαν στον λαιμό,στο στήθος,στους καρπούς και στους αστραγάλους.«Τα ονόμαζαν περιάμματα, φυλακτήρια, βασκάνια, προβασκάνια ή απωσίκακα. Τα νήματα και οι δέσμες κλωστών αποτελούσαν από μόνα τους φυλαχτά,υπό την προϋπόθεση ότι ήταν χρωματισμένα κόκκινα ή λευκά,γιατί τότε μπορούσαν να αποτρέψουν το κακό»προσθέτει η αρχαιολόγος. 

Αλλά πώς μπορούσε ο άνθρωπος της αρχαιότητας να διώξει το κακό όταν το έβλεπε να έρχεται; Με τα αποτροπαϊκά σύμβολα,όπως το κομμένο κεφάλι της Μέδουσας,το γοργόνειο δηλαδή,η ασχήμια του οποίου μπορεί να τρομάξει και να διώξει όποιον το αντικρίζει. 

Μαγικό χαρακτήρα είχαν οι κυκλικοί χοροί,ιδιαίτερα αναπτυγμένοι στη μινωική Κρήτη,καθώς ο κύκλος εφαρμόζεται σε διαβατήριες τελετές και μαγικές πράξεις για την εξασφάλιση υγείας, καλής τύχης και προστασίας από το κακό.«Η έννοια του χορού σχετίζεται άμεσα με το κυκλικό σχήμα και με τις περιοδικές κυκλικές κινήσεις των ουράνιων σωμάτων και κατ΄ επέκταση με τον κύκλο της Ζωής και της Φύσης.Και αυτός ο συσχετισμός είχε ως αποτέλεσμα να αποκτήσουν ο κύκλος και οι κυκλικοί χοροί ιδιαίτερη συμβολική σημασία,ενίοτε και με μαγικές προεκτάσεις» λέει ο αρχαιολόγος κ. Νεκτάριος Γιούτσος. 

Ο,τι όμως σήμερα φαίνεται προκλητικό και χυδαίο, στην αρχαιότητα ήταν φυσιολογικό και η χρήση του φαλλού ως αποτροπαϊκού συμβόλου είχε στόχο την προστασία των ανθρώπων. «Ποια εντύπωση θα προκαλούσε στις μέρες μας ένα μικρό παιδί που θα φορούσε στον λαιμό του ένα φυλαχτό σε σχήμα φαλλού; Ή αν σε ένα σπίτι βλέπαμε κρεμασμένο έναν φαλλό με κουδουνάκια, που χτυπούσαν με τον αέρα;».O αρχαιολόγος κ.Γρηγόρης Βαφειάδης αιφνιδιάζει,αλλά δίνει ο ίδιος την απάντηση: «Οι αρχαίοι πολιτισμοί αντιμετώπισαν με τον δικό τους ιδιόμορφο και ιδιαίτερο τρόπο το θέμα των δοξασιών, των προκαταλήψεων και των δεισιδαιμονιών,και θέλησαν να αποδώσουν θεϊκές ιδιότητες ακόμη και σε όργανα του σώματος που οι σύγχρονοι άνθρωποι τα θεωρούν όχι μόνο αποτροπαϊκά,αλλά επικίνδυνα και προσβλητικά για τη δημόσια ηθική. Δεν μπορούμε όμως να τους κρίνουμεσύμφωνα με τους δικούς μας κανόνες». 

Ειδώλια σε σχήμα φαλλού, αγγεία, λυχνάρια, ανάγλυφες στήλες,φυλαχτά,περίαπτα,όλα με φαλλό,χρησιμοποιήθηκαν επομένως σε όλη την αρχαιότητα ως ύψιστο αποτροπαϊκό μέσο εναντίον κάθε επιβουλής.







Πηγή: ΜΑΡΙΑ ΘΕΡΜΟΥ Εφημερίδα "Το Βήμα", http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&artid=375725&ct=34&dt=31/12/2010