Ένα μυστήριο 2.300 ετών λύθηκε: Αποκαλύπτεται η ταυτότητα της αινιγματικής μορφής που αναφέρεται σε μια θρακική επιγραφή

Το μυστήριο της ταυτότητας του Επιμένη λύθηκε. [Credit: Guillermo Carvajal / labrujulaverde.com] Μια ακαδημαϊκή μελέτη  επανεξετάζει μια μεγ...

Το μυστήριο της ταυτότητας του Επιμένη λύθηκε.
[Credit: Guillermo Carvajal / labrujulaverde.com]

Μια ακαδημαϊκή μελέτη επανεξετάζει μια μεγάλη επιγραφή από την αρχαία θρακική πόλη Σευθόπολη και προτείνει μια καινοτόμο ερμηνεία για τον Επιμένη, μια κεντρική και μέχρι τώρα άγνωστη προσωπικότητα, υποδηλώνοντας ότι μπορεί να ήταν ο προσωπικός γιατρός του βασιλιά των Οδρυσών, Σεύθη Γ'.

Τον Οκτώβριο του 1953, κατά τη διάρκεια σωστικών ανασκαφών στην κεντρική Βουλγαρία, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ερείπια μιας μέχρι τότε άγνωστης πόλης. Δίπλα στα τείχη και τα κτίριά της, σε μια περιοχή που αναγνωρίστηκε ως ναός εντός του παλατιού, βρήκαν μια μεγάλη λίθινη στήλη με μια επιγραφή στα ελληνικά.

Αυτό το κείμενο όχι μόνο έδωσε στην πόλη το όνομά της —Σευθόπολη, προς τιμήν του θρακιώτη βασιλιά Σεύθη Γ΄— αλλά και έθεσε ένα ιστορικό γρίφο που διήρκεσε για δεκαετίες. Η επιγραφή, γνωστή ως η Μεγάλη Επιγραφή της Σευθόπολης, είναι ένας επίσημος όρκος που αναφέρει οκτώ άτομα, μεταξύ των οποίων και μια ιδιαίτερα αινιγματική προσωπικότητα: τον Επιμένη.

Τοποθεσίες της Σευθόπολης και της Καβύλης.
[Credit: Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025]

Το αίνιγμα του Επιμένη

Ποιος ήταν ο Επιμένης; Το κείμενο τον τοποθετεί στο επίκεντρο μιας επίσημης συμφωνίας, αλλά δεν διευκρινίζει τον ρόλο ή το επάγγελμά του. Το έγγραφο αναφέρει ότι ο βασιλιάς Σεύθης, όντας σε καλή υγεία, παρέδωσε τον Επιμένη και τα υπάρχοντά του σε έναν άλλο άνδρα ονόματι Σπάρτοκος. Η Βερενίκη, πιθανώς η σύζυγος ή χήρα του Σεύθη, και τα τέσσερα παιδιά της ορκίζονται ότι ο Επιμένης θα παραδοθεί στον Σπάρτοκο για να τον υπηρετεί για όλη του τη ζωή και ότι ούτε αυτός ούτε τα υπάρχοντά του θα υποστούν καμία βλάβη. Σε περίπτωση διαφωνίας, ο Σπάρτοκος θα ενεργήσει ως διαιτητής. Ο όρκος έπρεπε να αναρτηθεί δημόσια στους ναούς της Σευθόπολης και της γειτονικής πόλης Καβύλης.

Παρά την κεντρική θέση του Επιμένη σε αυτή τη συμφωνία, η επιγραφή δεν αναφέρει τίποτα για την ταυτότητά του. Δεν του απονέμεται κανένας τίτλος, ούτε εξηγείται γιατί είναι τόσο πολύτιμος. Για περισσότερο από μισό αιώνα, οι ερευνητές έχουν προτείνει διάφορες θεωρίες: ότι ήταν περιφερειακός ηγεμόνας, στρατιωτικός διοικητής, υπηρέτης ναού ή ακόμη και πολιτικός πρόσφυγας που ζητούσε άσυλο. Ωστόσο, καμία από αυτές τις ερμηνείες δεν κατάφερε να εξηγήσει πειστικά όλες τις λεπτομέρειες του κειμένου.

Ένα πρόσφατο άρθρο των ερευνητών Jordan Iliev και Andrii Zelinskyi εξετάζει όλα τα στοιχεία και προτείνει μια νέα και συναρπαστική πιθανότητα: ο Επιμένης μπορεί να ήταν γιατρός στην υπηρεσία της βασιλικής αυλής των Οδρυσών.

Σχέδιο της Σευθόπολης, που δείχνει το παλάτι και το ναό των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης. [Credit: Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025]

Οι συγγραφείς βασίζουν το επιχείρημά τους σε μια προσεκτική ανάγνωση της επιγραφής. Πρώτον, επισημαίνουν μια ιδιόμορφη λεπτομέρεια: το κείμενο διευκρινίζει ότι ο Σεύθης πραγματοποίησε τη μεταβίβαση ενώ ήταν σε καλή υγεία (στα ελληνικά, ὑγιαίνων). Αυτή η αναφορά, σπάνια σε έγγραφα αυτού του τύπου, μπορεί να μην είναι τυχαία. «Μήπως η υπηρεσία του Επιμένη είχε σχέση με την υγεία του Σεύθη;», αναρωτιούνται οι ερευνητές.

Δεύτερον, αναλύουν τη φύση της σχέσης. Ο Επιμένης και τα υπάρχοντά του είναι αδιαχώριστα· παραδίδεται στον Σπάρτοκο ως ισόβιος υπηρέτης, με την προϋπόθεση ότι η περιουσία του δεν θα κατασχεθεί. Αυτό υποδηλώνει ότι τα εργαλεία της δουλειάς του ήταν φορητά και απαραίτητα για την άσκηση των καθηκόντων του. Δεν υπάρχει καμία ένδειξη ότι είχε ακολουθία ή συνεργάτες, όπως θα αναμενόταν από έναν περιφερειακό ηγεμόνα ή έναν υψηλόβαθμο στρατιωτικό, σημειώνει η μελέτη. Η αξία του βρισκόταν στον ίδιο και σε ό,τι μετέφερε.

Ιστορικές παραλληλίες

Οι Iliev και Zelinskyi εντοπίζουν μια εντυπωσιακή ιστορική παραλληλία στη μορφή του Δημοκίδη από τον Κρότωνα, ενός διάσημου Έλληνα γιατρού του 6ου αιώνα π.Χ. Σύμφωνα με τον ιστορικό Ηρόδοτο, ο Δημοκίδης αιχμαλωτίστηκε και μεταφέρθηκε στην αυλή του Πέρση βασιλιά Δαρείου Α΄. Απολάμβανε μεγάλη βασιλική εύνοια και διέθετε πλούτο, αλλά δεν μπορούσε να εγκαταλείψει το παλάτι κατά βούληση. Υπάρχει ακόμη και καταγεγραμμένος όρκος της συζύγου του Δαρείου προς αυτόν σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για μια θεραπεία. Η κατάσταση του Επιμένη —πολύτιμος αλλά χωρίς αυτονομία— φαίνεται να αντικατοπτρίζει την ίδια δυναμική ενός ιατρού που είναι δεμένος με τον προστάτη του.

Η επιγραφή της Σευθόπολης (IGBulg., III/2: αρ. 1731).
[Credit: Public Domain / Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi 2025]

Η τοποθεσία του Επιμένη προσφέρει επίσης στοιχεία. Κατοικούσε στον ναό των Μεγάλων Θεών της Σαμοθράκης, ο οποίος, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, βρισκόταν μέσα στο ίδιο το βασιλικό παλάτι, δίπλα στην αίθουσα του θρόνου. «Η φύση της υπηρεσίας του Επιμένη απαιτούσε να βρίσκεται σε στενή επαφή με τον ηγεμόνα και την οικογένειά του», υποστηρίζουν οι συγγραφείς. Αυτό ταιριάζει απόλυτα με το ρόλο ενός προσωπικού γιατρού, ο οποίος έπρεπε να είναι διαθέσιμος ανά πάσα στιγμή για την βασιλική οικογένεια.

Ένα άλλο έμμεσο επιχείρημα προέρχεται από τους θεούς που επικαλέστηκαν ως εγγυητές του όρκου. Τα αντίγραφα του κειμένου που επρόκειτο να ανεγερθούν στην Καβύλη επρόκειτο να τοποθετηθούν στο Φωσφόριον (το ναό της Αρτέμιδος Φωσφόρου, της «Φωτοφόρου») και δίπλα στο βωμό του Απόλλωνα στην αγορά. Και οι δύο θεότητες είχαν ισχυρούς δεσμούς με την ιατρική και την υγεία στον ελληνικό κόσμο. Ο Απόλλωνας ήταν θεός της ίασης, ενώ η Άρτεμις Φωσφόρος συνδέονταν με τον τοκετό και την ευημερία. Η επιλογή αυτών των συγκεκριμένων θεοτήτων, σύμφωνα με τους ερευνητές, μπορεί να ήταν σκόπιμη, με σκοπό να εμπνεύσει εμπιστοσύνη στον Επιμένη όσον αφορά τη μελλοντική του ασφάλεια και να υπογραμμίσει τη σημασία των ιατρικών υπηρεσιών που αναμένονταν από αυτόν.

Πώς έφτασε ο Επιμένης στην θρακική αυλή;

Η μελέτη διερευνά επίσης τις πιθανές διαδρομές μέσω των οποίων ένας γιατρός όπως ο Επιμένης θα μπορούσε να έχει φτάσει στην απομακρυσμένη αυλή των Οδρυσών, στα όρια του ελληνιστικού κόσμου. Προτείνει τρία σενάρια:

• Μπορεί να ταξίδεψε από τις ελληνικές πόλεις της θρακικής ακτής, όπου οι γιατροί —ειδικά οι οπαδοί του θεού Ασκληπιού— ήταν πολύ γνωστοί, αναζητώντας την τύχη και την βασιλική προστασία.
• Μπορεί να αιχμαλωτίστηκε κατά τη διάρκεια των συγκρούσεων μεταξύ του Σεύθη Γ΄ και ενός από τους διαδόχους του Μεγάλου Αλεξάνδρου, του Λυσιμάχου. Αν ήταν γιατρός στο στρατό του Λυσίμαχου, η αιχμαλωσία του θα τον έκανε πολύτιμο λάφυρο.
• Δεδομένου ότι η Βερενίκη, η οποία διαδραμάτισε καθοριστικό ρόλο στις διαπραγματεύσεις για τον όρκο, ήταν πιθανώς μακεδονικής καταγωγής, μπορεί να έφερε μαζί της τον προσωπικό της γιατρό όταν παντρεύτηκε τον θρακιώτη βασιλιά. Το έθιμο των βασιλέων και της υψηλής αριστοκρατίας να έχουν προσωπικούς γιατρούς ήταν καλά εδραιωμένο στη Μακεδονία.

Οι ερευνητές είναι ενήμεροι για τους περιορισμούς. Δεν έχουν βρεθεί ιατρικά όργανα στη Σευθόπολη ή στην Καβύλη, αν και τέτοιου είδους ευρήματα είναι γενικά σπάνια. Ούτε υπάρχει κάποια άλλη πηγή που να αναφέρει τον Επιμένη. Για το λόγο αυτό, παρουσιάζουν την ερμηνεία τους ως μια πιθανή, αλλά όχι οριστική, υπόθεση.

«Η συμβολή αυτού του άρθρου είναι η ανασκόπηση της τρέχουσας κατάστασης των γνώσεων σχετικά με τον Επιμένη της Σευθόπολης και η προσφορά μιας ερμηνείας για τον ίδιο ως γιατρό», γράφουν οι Iliev και Zelinskyi. Καταλήγουν στο συμπέρασμα: «Πιστεύουμε ότι ο Επιμένης μπορεί να ήταν ο προσωπικός γιατρός της οικογένειας του βασιλιά των Οδρυσών Σεύθη Γ'. Αυτή η υπόθεση όχι μόνο ταιριάζει με το περιεχόμενο της επιγραφής, αλλά βοηθά επίσης να διευκρινιστούν ορισμένα από τα πιο ασαφή της σημεία. Επιπλέον, είναι απόλυτα συνεπής με τις πραγματικότητες της πρώιμης ελληνιστικής ιστορίας». 

Η μελέτη τονίζει ότι, δεδομένης της σπανιότητας των δεδομένων, η διατύπωση μιας πρωτότυπης υπόθεσης μπορεί να δώσει νέα ώθηση στην έρευνα. Το αίνιγμα της στήλης της Σευθόπολης, περισσότερα από 70 χρόνια μετά την ανακάλυψή της, παραμένει ζωντανό, και η πιθανότητα να καταγράφει τον όρκο που προστατεύει έναν βασιλικό γιατρό προσθέτει ένα συναρπαστικό νέο επίπεδο στην κατανόησή μας για τη ζωή στην θρακική αυλή πριν από 2.300 χρόνια.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Jordan Iliev, Andrii Zelinskyi, Epimenes of Seuthopolis As a Possible Physician in the Odrysian Royal Court. 2025. Studies in Ancient Art and Civilisation 29 (December): 119-36. doi.org/10.12797//SAAC.29.2025.29.06

Πηγή: LBV Magazine