Σπάνια σφραγισμένη μεσαιωνική σταυροθήκη ανακαλύφθηκε στα αρχαία Λύστρα

[Credit: AA] Μία σπάνια σφραγισμένη σταυροθήκη ανακαλύφθηκε στα αρχαία Λύστρα, στο Ικόνιο  της κεντρικής Μικράς Ασίας. Το αντικείμενο βρέθηκ...

[Credit: AA]

Μία σπάνια σφραγισμένη σταυροθήκη ανακαλύφθηκε στα αρχαία Λύστρα, στο Ικόνιο της κεντρικής Μικράς Ασίας. Το αντικείμενο βρέθηκε κλειστό, καθαρίζεται και συντηρείται, ώστε να αποφευχθεί η πρόκληση ανεπανόρθωτης ζημιάς.

Η ανασκαφή στην περιοχή της εκκλησίας αποκάλυψε τάφους με μεταλλικούς σταυρούς και κοσμήματα. Μεταξύ των ευρημάτων υπήρχαν και αρκετές λειψανοθήκες, οι οποίες ήταν όλες σπασμένες, ανοιχτές ή, με εξαίρεση μία, είχαν διασωθεί μόνο κατά το ήμισυ. Η άθικτη χάλκινη σταυροθήκη χρονολογείται μεταξύ του 9ου και του 11ου αιώνα. Αποτελείται από δύο καπάκια που είναι μόνιμα συνδεδεμένα μεταξύ τους με πριτσίνια. Δεν υπάρχει μεντεσές ή μηχανισμός για να ανοίγει και να κλείνει όπως ένα μενταγιόν.

Το εξωτερικό είναι διακοσμημένο με σχέδια από κύκλους με κουκκίδες και παράλληλες γραμμές. Ο σταυρός είναι διακοσμημένος με απλά γεωμετρικά μοτίβα, σύμφωνα με την τοπική βυζαντινή μεταλλουργία του Μεσαίωνα. Ο λιτός σχεδιασμός του υποδηλώνει ότι πιθανόν ανήκε σε κληρικό ή σε ευσεβές μέλος της τοπικής χριστιανικής κοινότητας και όχι σε κάποιο μέλος της ελίτ.

Ακέραια σταυροθήκη (9-11ος αιώνας) καθαρισμένη.
[Credit: Abdullah Doğan - Anadolu Agency]

Σε αντίθεση με τα περισσότερα γνωστά παραδείγματα, τα οποία συχνά βρίσκονται σπασμένα ή έχουν ανοιχτεί σκόπιμα, αυτός ο σταυρός ανακαλύφθηκε ακριβώς όπως είχε κατασκευαστεί πριν από αιώνες. Οι αρχαιολόγοι που συμμετείχαν στην ανασκαφή λένε ότι αυτό καθιστά το αντικείμενο ιδιαίτερα πολύτιμο για την κατανόηση της μεσαιωνικής θρησκευτικής χειροτεχνίας.

Οι λειψανοθήκες περιείχαν τα λείψανα αγίων ή άλλα ιερά αντικείμενα (ένα κομμάτι του Αληθινού Σταυρού, ένα θραύσμα του πέπλου της Βερονίκης κ.λπ.) και φοριούνταν ή μεταφέρονταν ως αντικείμενα λατρείας. Αυτή έχει μια βάση ανάρτησης στην κορυφή που υποδηλώνει ότι φοριόταν ως περιδέραιο. Όταν οι αρχαιολόγοι κοίταξαν μέσα από ένα άνοιγμα, είδαν ένα μικρό κομμάτι υφάσματος που έμοιαζε με σάβανο στην κορυφή. Αυτό το ύφασμα θα μπορούσε να είναι το λείψανο ή να καλύπτει κάτι άλλο.

Σπασμένος σταυρός που βρέθηκε στον χώρο της εκκλησίας στα Λύστρα.
[Credit: Abdullah Doğan - Anadolu Agency]

Ο διευθυντής των ανασκαφών İlker Mete Mimiroğlu του Πανεπιστημίου Necmettin Erbakan δήλωσε ότι, ενώ έχουν ανακαλυφθεί πολλά λείψανα σταυρών στα Λύστρα, σχεδόν όλα ήταν κατεστραμμένα. «Αυτό το δείγμα ξεχώρισε επειδή βρέθηκε εντελώς σφραγισμένο», σημείωσε, προσθέτοντας ότι ο σταυρός καθαρίστηκε και σταθεροποιήθηκε προσεκτικά αντί να ανοιχτεί, προκειμένου να αποφευχθούν μη αναστρέψιμες ζημιές.

Τα Λύστρα έχουν μια ιδιαίτερη σχέση με τον Χριστιανισμό, καθώς συνδέονται ιστορικά με τα ιεραποστολικά ταξίδια του Αγίου Παύλου. Στην Πράξη των Αποστόλων 14:6-18, ο Παύλος και ο Βαρνάβας θεραπεύουν έναν παράλυτο άνδρα και χαιρετίζονται ως ενσαρκώσεις του Ερμή και του Δία. Το πλήθος είναι έτοιμο να θυσιάσει έναν ταύρο για αυτούς, όταν οι δύο σκίζουν τα ρούχα τους και επιμένουν ότι είναι απλώς άνθρωποι που ήρθαν να κηρύξουν τον Ένα Θεό. Ο Παύλος επισκέπτεται ξανά τα Λύστρα στο δεύτερο ιεραποστολικό του ταξίδι, αυτή τη φορά με τον Σίλα, και συναντά τον απόστολο Τιμόθεο πριν προχωρήσει στη Μακεδονία. Η πόλη είχε και τους δικούς της αγίους. Έγινε έδρα επισκοπής τον 4ο αιώνα με πρώτο επίσκοπο τον Άγιο Αμφιλόχιο του Ικονίου. 

Αεροφωτογραφία της ανασκαφής της εκκλησίας των Λύστρων. [Credit:İHA]

Πέρυσι, αρχαιολόγοι ανακάλυψαν τα ερείπια μιας βασιλικής μήκους 30 μέτρων από την ύστερη αρχαιότητα, η οποία ήταν σε συνεχή χρήση μέχρι τις αρχές του Μεσαίωνα. Ήταν πλούσια διακοσμημένη με επιχρυσωμένα ψηφιδωτά στις οροφές και διακοσμημένους τοίχους. Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι αυτή ήταν η κύρια εκκλησία της πόλης, μια βασιλική μεγαλοπρεπής που ταιριάζει με το καθεστώς της ως έδρα επισκόπου και ένα από τα κέντρα του πρώιμου χριστιανισμού στην κεντρική Ανατολία. Η σταυροθήκη ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια των συνεχιζόμενων ανασκαφών σε αυτή την εκκλησία.

Πηγή: ArkeoNews, The History Blog