Ένα από τα τρία γνωστά αρχαία ποτάμια λιμάνια του κόσμου εντοπίστηκε στην Τραπεζούντα

[Credit: İHA] Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην Τραπεζούντα, στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας, εντόπισαν ένα εξαιρετικό αρχαιολογικό εύρημα: ένα ...

[Credit: İHA]

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στην Τραπεζούντα, στην ακτή της Μαύρης Θάλασσας, εντόπισαν ένα εξαιρετικό αρχαιολογικό εύρημα: ένα αρχαίο ποτάμιο λιμάνι συνδεδεμένο με το ρέμα Kuzgundere, το οποίο αναγνωρίζεται πλέον ως το τρίτο γνωστό ποτάμιο λιμάνι στον κόσμο. Θαμμένο σε βάθος σχεδόν 8 μέτρων κάτω από τη σύγχρονη πόλη, η κατασκευή αυτή αντιπροσωπεύει ένα είδος συστήματος εσωτερικού λιμανιού που θεωρείται εξαιρετικά σπάνιο στον αρχαίο κόσμο, γεγονός που αναδεικνύει την ανακάλυψη σε παγκόσμιας αρχαιολογικής σημασίας.

Ένα σπάνιο ποτάμιο λιμάνι συνδεδεμένο με το ρέμα Kuzgundere

Οι αρχαιολόγοι έχουν αναγνωρίσει τη δομή ως «ποτάμιο λιμάνι» συνδεδεμένο με το ρέμα Kuzgundere, ένα χαρακτηριστικό εξαιρετικά σπάνιο στον αρχαίο κόσμο. Οι αρχαιολόγοι δηλώνουν ότι μόνο δύο τέτοια ποτάμια λιμάνια είναι γνωστά παγκοσμίως, καθιστώντας την ανακάλυψη της Τραπεζούντας εξαιρετικής αρχαιολογικής αξίας. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά θαλάσσια λιμάνια, τα λιμάνια ποτάμια επέτρεπαν τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ των εσωτερικών οδών και των θαλάσσιων εμπορικών γραμμών, υπογραμμίζοντας ένα εξελιγμένο σύστημα logistics στην αρχαία Τραπεζούντα.

Περαιτέρω μελέτες υπό την ηγεσία του αρχαιολόγου Vedat Keleş και του ειδικού στη συντήρηση Yaşar Selçuk Şener κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η κατασκευή, η οποία συνδέεται με το ρέμα Kuzgundere, είναι ένα από τα τρία μόνο γνωστά λιμάνια ποτάμια στον κόσμο.

Οι αρχαιολόγοι έχουν προσδιορίσει τη δομή ως «ποτάμιο λιμάνι» συνδεδεμένο με τον ποταμό Kuzgundere, ένα χαρακτηριστικό εξαιρετικά σπάνιο στον αρχαίο κόσμο. [Credit: İHA]

Με βάση την αρχιτεκτονική ανάλυση, η αποβάθρα χρονολογείται μεταξύ του 1ου αιώνα π.Χ. και του 1ου αιώνα μ.Χ., που αντιστοιχεί στην ρωμαϊκή περίοδο. Ωστόσο, τα αρχαιολογικά στρώματα και οι τροποποιήσεις στην κατασκευή δείχνουν ότι το λιμάνι παρέμεινε σε χρήση για αιώνες.

Χρησιμοποιήθηκε από τέσσερις πολιτισμούς σε διάστημα δύο χιλιετιών

Αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι το ποτάμιο λιμάνι παρέμεινε σε χρήση, με διάφορες τροποποιήσεις, από τη ρωμαϊκή περίοδο έως τη βυζαντινή, την οθωμανική και τις πρώτες δημοκρατικές εποχές.

Κάθε περίοδος άφησε ξεχωριστά αρχιτεκτονικά και υλικά ίχνη. Η λιθοδομή της ρωμαϊκής εποχής αποτελεί τον πυρήνα του τοίχου της προκυμαίας, ενώ τα βυζαντινά κεραμικά και οι επισκευές υποδηλώνουν μεταγενέστερη χρήση. Κατά την οθωμανική περίοδο, η δομή φαίνεται να έχει προσαρμοστεί για αποθήκευση και εμπόριο, και ακόμη και στην πρώιμη δημοκρατική εποχή, τμήματα της περιοχής επαναχρησιμοποιήθηκαν ή χτίστηκαν εκ νέου, εξαφανιζόμενα τελικά κάτω από τη σύγχρονη αστική ανάπτυξη.

Αυτή η μακρά συνέχεια αποδεικνύει ότι ο χώρος δεν ήταν ένα λιμάνι βραχύβιο, αλλά ένα ζωτικό εμπορικό περιουσιακό στοιχείο που διαμορφώθηκε και αναδιαμορφώθηκε από τις μεταβαλλόμενες αυτοκρατορίες.

[Credit: İHA]

Ανακαλύφθηκε τεράστιο τοίχος αποβάθρας

Οι ανασκαφές εντατικοποιήθηκαν το 2024, αφού οι προκαταρκτικές ανασκαφές αποκάλυψαν ότι ο τοίχος εκτεινόταν πολύ πιο βαθιά από ό,τι αρχικά αναμενόταν. Οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν έναν τοίχο αποβάθρας μήκους περίπου 135 μέτρων και πάχους 2 μέτρων, θαμμένο σε βάθος 6 έως 8 μέτρων.

Ο τοίχος περιλαμβάνει ίχνη από δύο μεγάλες πύλες, μία τοξωτή και μία παλαιότερη, που πιστεύεται ότι είναι προγενέστερη. Οι αρχαιολόγοι υποθέτουν ότι αυτές οι πύλες χρησιμοποιούνταν για τη μεταφορά εμπορευμάτων μεταξύ του λιμανιού και των παρακείμενων αποθηκευτικών χώρων ή αγορών. Πρόσθετοι κάθετοι τοίχοι που ανακαλύφθηκαν σε χαμηλότερα επίπεδα πιστεύεται ότι είναι υπολείμματα αποθηκών ή εμπορικών καταστημάτων, ενισχύοντας τη θεωρία ότι το λιμάνι λειτουργούσε ως πολυσύχναστη εμπορική ζώνη.

Τα αρχαιολογικά ευρήματα αποδεικνύουν τις διεθνείς εμπορικές σχέσεις

Πολλά αρχαιολογικά ευρήματα που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών υπογραμμίζουν περαιτέρω τη σημασία της Τραπεζούντας στο διεθνές εμπόριο. Μεταξύ των πιο σημαντικών ανακαλύψεων είναι μια λύχνος λαδιού κατασκευασμένος στην Κριμαία, που βρέθηκε κοντά στο μπροστινό τμήμα της προκυμαίας. Οι αρχαιολόγοι εκτιμούν ότι αυτό το αρχαιολογικό εύρημα αποτελεί συγκεκριμένη απόδειξη των εμπορικών σχέσεων μεταξύ της Τραπεζούντας και της Κριμαίας, ενός βασικού εταίρου στο εμπόριο της Μαύρης Θάλασσας.

Επιπλέον, ανακαλύφθηκαν θραύσματα κεραμικών της βυζαντινής εποχής, κεραμικά αγγεία και αντικείμενα καθημερινής χρήσης. 

Αρχαιολογικές ανασκαφές και εργασίες αποκατάστασης που ξεκίνησαν το 2024 αποκάλυψαν ένα τοίχωμα προκυμαίας μήκους περίπου 135 μέτρων και πάχους 2 μέτρων, που εκτείνεται σε βάθος 6 έως 8 μέτρων κάτω από το έδαφος.
[Credit: İHA]

Προσεκτική αποκατάσταση με σύγχρονες τεχνικές

Ο τοίχος της προκυμαίας είχε υποστεί σημαντικές ζημιές κατά τη διάρκεια των αιώνων, ειδικά λόγω ακατάλληλων επισκευών με τσιμέντο που πραγματοποιήθηκαν στη σύγχρονη εποχή. Οι ομάδες αποκατάστασης αφαιρούν τώρα αυτά τα υλικά και εφαρμόζουν τεχνικές συμβατές με την ιστορία, όπως κονίαμα με βάση τον ασβέστη και έγχυση υδραυλικού ασβέστη για τη σταθεροποίηση των εσωτερικών κενών.

Μόλις ολοκληρωθεί η δομική ενίσχυση, το τείχος υποβάλλεται σε επισκευές αρμών και σφραγίζεται με ένα προστατευτικό σύστημα κάλυψης για την αποτροπή της διείσδυσης νερού και της μελλοντικής φθοράς. Οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτά τα μέτρα είναι απαραίτητα για τη διατήρηση της δομής για τις μελλοντικές γενιές χωρίς να διακυβεύεται η αρχική της υφή.

Ο στρατηγικός ρόλος της Τραπεζούντας στη διάρκεια της ιστορίας

Ιδρυμένη στην αρχαιότητα με το όνομα Τραπεζοῦς, η Τραπεζούντα υπήρξε για πολύ καιρό πύλη μεταξύ της Ανατολίας, του Καυκάσου, της Περσίας και της Μαύρης Θάλασσας. Ιδρύθηκε το 756 π.Χ. από Ίωνες αποίκους κατά την αρχαιότητα, ήταν πρωτεύουσα της αυτοκρατορίας των Μεγάλων Κομνηνών, μεγάλο αστικό και πολιτιστικό κέντρο των Ελλήνων μέχρι το 1922 και τη Μικρασιατική Καταστροφή, οπότε και το ελληνικό στοιχείο αναγκάστηκε να καταφύγει στην Ελλάδα. Η πόλη έχει κτίσματα από διάφορες εποχές.

Κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής και της βυζαντινής εποχής, ήταν ένα σημαντικό στρατιωτικό και εμπορικό προγεφύρωμα. Αργότερα, υπό την οθωμανική κυριαρχία, η πόλη παρέμεινε ένα σημαντικό περιφερειακό λιμάνι που συνέδεε την ενδοχώρα της Ανατολίας με τις διεθνείς αγορές.

Bρίσκεται στον ιστορικό δρόμο του μεταξιού και έγινε ένα χωνευτήρι θρησκειών, γλωσσών και πολιτισμών για αιώνες καθώς και εμπορική πύλη προς την Περσία στα νοτιοανατολικά και τον Καύκασο στα βορειοανατολικά.Οι Ενετοί και Γενουάτες έμποροι επισκέφτηκαν την Τραπεζούντα κατά τη μεσαιωνική περίοδο και πουλούσαν μετάξι, λινό και μάλλινο ύφασμα. Και οι δύο δημοκρατίες είχαν εμπορικές αποικίες εντός της πόλης – το Λεόνκαστρο και το πρώην «ενετικό κάστρο» – που έπαιξαν ρόλο στην Τραπεζούντα παρόμοιο με αυτόν που έπαιξε ο Γαλατά στην Κωνσταντινούπολη. Αποτέλεσε τη βάση πολλών κρατών στη μακρά ιστορία της και ήταν η πρωτεύουσα της Αυτοκρατορίας της Τραπεζούντας μεταξύ 1204 και 1461. Κατά την πρώιμη νεότερη περίοδο, η Τραπεζούντα, λόγω της σημασίας του λιμανιού της, έγινε και πάλι επίκεντρο του εμπορίου προς την Περσία και τον Καύκασο.

Η ανακάλυψη ενός εσωτερικού ποτάμιου λιμανιού επιβεβαιώνει ότι η οικονομία της Τραπεζούντας βασιζόταν όχι μόνο στο εμπόριο ανοικτής θάλασσας, αλλά και σε σύνθετα εσωτερικά λιμενικά συστήματα, που επέτρεπαν την αποτελεσματική διακίνηση εμπορευμάτων μεταξύ χερσαίων και θαλάσσιων οδών.

Μια ανακάλυψη που επαναπροσδιορίζει την ιστορία του εμπορίου στη Μαύρη Θάλασσα

Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το λιμάνι του ποταμού Pazarkapı θα συμβάλει σημαντικά στην παγκόσμια κατανόηση της αρχαίας εφοδιαστικής αλυσίδας και του πολεοδομικού σχεδιασμού. Καθώς οι ανασκαφές συνεχίζονται, οι αρχαιολόγοι ελπίζουν να αποκαλύψουν περισσότερες λεπτομέρειες σχετικά με τον τρόπο λειτουργίας του λιμανιού σε διαφορετικές εποχές.

Η ανακάλυψη αυτή αποτελεί μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις στην περιοχή της Μαύρης Θάλασσας τα τελευταία χρόνια, αποδεικνύοντας ότι κάτω από τη σύγχρονη Τραπεζούντα κρύβεται μια κρυφή ναυτική κληρονομιά που διαμορφώθηκε από τέσσερις πολιτισμούς και δύο χιλιάδες χρόνια αδιάκοπου εμπορίου.

Πηγή: ArkeoNews