Χαλέπι, Συρία. Το ζεύγος Περτντριζέ μπροστά από το φρούριο (1924). Θετικό σε γυάλινη φωτογραφική πλάκα / Ινστιτούτο Τέχνης και Αρχ...
 |
| Χαλέπι, Συρία. Το ζεύγος Περτντριζέ μπροστά από το φρούριο (1924). Θετικό σε γυάλινη φωτογραφική πλάκα / Ινστιτούτο Τέχνης και Αρχαιολογίας του Βυζαντινού Κόσμου, Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου 25_DSC3836 |
Η έκθεση «Αναζητώντας την Ανατολή - Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων» παρουσιάζει τις απαρχές της αρχαιολογικής έρευνας στη Μέση Ανατολή, τη σημασία της και τη σχέση της με τις ανασκαφές στην Ελλάδα.
Πώς συνδέεται το έργο της Γαλλικής Σχολής Αθηνών με την αρχαιολογική έρευνα στη Συρία, στον Λίβανο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή; Ποιες ήταν οι μέθοδοι, τα επιτεύγματα αλλά και οι μεγαλύτερες δυσκολίες των πρώτων εκείνων «ηρωικών» αρχαιολόγων; Ποια ήταν η σχέση αρχαιολογίας, οριενταλισμού και αποικιοκρατίας; Στο ισόγειο της Εθνικής Βιβλιοθήκης στο ΚΠΙΣΝ παρουσιάζεται η έκθεση «Αναζητώντας την Ανατολή - Διασταυρούμενες πορείες αρχαιολόγων» σε συνδιοργάνωση της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου και της Εθνικής Βιβλιοθήκης. Περιλαμβάνει ταξιδιωτικά ημερολόγια, χάρτες, αλληλογραφία και πολυάριθμες μαρτυρίες από τις πρώτες εξερευνήσεις της Ανατολικής Μεσογείου κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα μαζί με αντικείμενα που σχετίζονται με τις μεθόδους εργασίας, π.χ. τις φωτογραφικές μηχανές, τα τοπογραφικά όργανα και τα εργαλεία πεδίου, επιτρέποντας έτσι στον επισκέπτη να προσεγγίσει την καθημερινότητα των αρχαιολόγων, μεταξύ εργασιών και εθνογραφικών παρατηρήσεων.
Σύμφωνα με τη Μαρία Νούση, αρχαιολόγο και μία από τις επιμελήτριες της έκθεσης, «προσφέρεται για πολλαπλές ερμηνείες και απευθύνεται σε πολύ διαφορετικά κοινά: η ποιότητα των φωτογραφιών και η ιστορία των τεχνικών θα ενδιαφέρει τους φωτογράφους, ενώ οι λάτρεις της Ιστορίας και οι ειδικοί θα βρουν στιγμιότυπα αρχαιολογικών ανακαλύψεων, καθώς και περιγραφές, μερικές φορές πολύ προσωπικές, της ζωής των αρχαιολόγων στο πεδίο». Μιλήσαμε με την κ. Νούση και τις άλλες δύο επιμελήτριες, τη διευθύντρια της Γαλλικής Σχολής Αθηνών Βερονίκ Σανκοφσκί και την υπεύθυνη των Αρχείων της Σχολής Μαρί Σταλ σχετικά με την έκθεση, τις αρχαιολογικές έρευνες στις οποίες αυτή αναφέρεται, τη σημασία τους και την εποχή τους:
Παρά τις αντίξοες συνθήκες, οι αρχαιολόγοι αναπτύσσουν σταδιακά μια μέθοδο εργασίας που βασίζεται σε δοκιμές, λάθη και συνεχείς προσαρμογές, θέτοντας τα θεμέλια μιας δομημένης αρχαιολογικής έρευνας, βασισμένης στην παρατήρηση, την τεκμηρίωση και τη σύγκριση.
— Γιατί να επισκεφθεί κάποιος την έκθεση; Τι θα δει και τι θα μάθει από αυτή;
Προσβάσιμη και πλούσια τεκμηριωμένη, η έκθεση, που γίνεται με την ευκαιρία της συμπλήρωσης 180 χρόνων από την ίδρυση της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, προσφέρει «κλειδιά» για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο κατασκευάζεται η αρχαιολογική έρευνα, της εργασίας στο πεδίο και της χρήσης των εικόνων ως επιστημονικών εργαλείων, ενώ παράλληλα βλέπει με κριτική ματιά το ιστορικό και επιστημονικό πλαίσιο στα οποία διεξήχθησαν αυτές οι εξερευνήσεις. Προσφέρει, επιπλέον, στο κοινό τη σπάνια ευκαιρία να ανακαλύψει εκ νέου μια άγνωστη κληρονομιά, να εκτιμήσει τη διαχρονική της αξία αλλά και να κατανοήσει την εξέλιξη των οπτικών τεχνικών στην υπέρβαση της έρευνας.
 |
| Λαττάκεια, Συρία. Άποψη του μαυσωλείου στα ερείπια του ναού του Άδωνη. Αργυροτυπία / Αρχείο Schlumberger, Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου 49_DSC3549 |
— «Ποια Ανατολή;» θα μπορούσε να ρωτήσει κανείς. Η πραγματική ή αυτή που μας κληροδότησε η οριενταλιστική αντίληψη όπως διαμορφώθηκε στην Ευρώπη από τον 18ο αιώνα και μετά; Δεδομένου ότι η Ανατολή, όχι μόνο ως γεωγραφική έννοια αλλά και ως «κατάσταση του νου», εξίταρε τη δυτική φαντασία, πώς σχετίζεται αυτό με την αρχαιολογική έρευνα;
Στη Δύση, το ενδιαφέρον για την Ανατολική Μεσόγειο και τις περιοχές της Ανατολικής Ευρώπης, που ονομάστηκε «οριενταλισμός», αναπτύχθηκε τον 18ο αιώνα με βάση την ιδεαλιστική φαντασία των καλλιτεχνών, η οποία τείνει να απεικονίζει, τόσο στη ζωγραφική όσο και στη λογοτεχνία, μια αμετάβλητη, ακίνητη στον χρόνο Ανατολή. Η κατάσταση, ωστόσο, αλλάζει ριζικά με την έναρξη των αρχαιολογικών ερευνών, οι οποίες διαμορφώνουν μια διαφορετική οπτική με βάση την παρατήρηση του πεδίου – αυτό ακριβώς παρουσιάζει η έκθεση. Ήδη από την ίδρυσή της, η Γαλλική Σχολή Αθηνών είχε ως αποστολή την εξερεύνηση του ελληνισμού σε όλη του την έκταση. Αυτή η φιλοδοξία έκανε πολύ νωρίς τα μέλη της να ξεπεράσουν τα όρια της Ελλάδας και να ενδιαφερθούν για ευρύτερες περιοχές, ιδίως στην Ανατολική Μεσόγειο. Αυτή η «Ανατολή», όπως διαμορφώνεται τότε, είναι ταυτόχρονα ένας γεωγραφικός χώρος και ένας πνευματικός ορίζοντας, που τροφοδοτείται από επιστημονικές συζητήσεις, αρχαιολογικές ανακαλύψεις και παραστάσεις που κληρονόμησε από την Ευρώπη του 18ου και 19ου αιώνα. Όπως έγραψε ο Σαρλ Λεβέκ, ένα από τα πρώτα μέλη της Σχολής, το 1847: «Η Αίγυπτος αναγεννιέται. Η Ιταλία αναστατώνεται. Η Ελλάδα αναβιώνει. Οι μεγάλοι λαοί δεν πεθαίνουν!».
Σε αυτό το πλαίσιο, οι νέοι ερευνητές θα ενδιαφερθούν για την ελληνική τέχνη πέρα από τα σύνορα της χώρας, ανακαλύπτοντας πολιτισμούς και μορφές τέχνης που θα τους συναρπάσουν. Έτσι, το 1924, ο Ανρί Σεϊρίγκ, ανακαλύπτοντας την αρμενογεωργιανή γλυπτική του Θαυμαστού Όρους, αναφωνεί: «Κάποια αποσπάσματα διακοσμητικής γλυπτικής είναι τόσο άψογα, που η τεχνοτροπία τους μπορεί να συγκριθεί μόνο με αυτήν ορισμένων ελληνικών αριστουργημάτων». Τα βήματά του θα ακολουθήσουν κι άλλοι που, αφήνοντας πια εντελώς την αρχική τους εκπαίδευση στην ελληνική αρχαιολογία, θα αφιερωθούν εξ ολοκλήρου σε αυτές τις περιοχές.
— Πώς συνδέεται το έργο της Γαλλικής Σχολής Αθηνών με την αρχαιολογική έρευνα στη Συρία, στον Λίβανο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή;
Οι δεσμοί αυτοί διαμορφώνονται από τις αρχές του 20ού αιώνα, ιδίως στο πλαίσιο της γαλλικής αποστολής στη Συρία και στον Λίβανο. Την περίοδο αυτή, οι Γάλλοι αρχαιολόγοι συμμετέχουν στη δημιουργία της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων, σε στενή συνεργασία με τις τοπικές αρχές.
Στο πλαίσιο αυτό διεξήγαγαν σημαντικές ανασκαφές σε σπουδαίους αρχαιολογικούς χώρους, όπως η Παλμύρα, καθώς επίσης διεξοδικές μελέτες και εργασίες αποκατάστασης μνημείων. Οι δραστηριότητες αυτές εντάσσονται σε μια επιστημονική δυναμική που συνδυάζει την έρευνα πεδίου, τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και τη συνεργασία με μουσεία και τοπικούς φορείς.
Τα επιστημονικά και θεσμικά δίκτυα που δημιουργήθηκαν τότε διαδραμάτισαν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη της γαλλικής αρχαιολογικής έρευνας εκτός Ελλάδας οδηγώντας, μετά τον Β’ Παγκόσμιο, στη δημιουργία γαλλικών ινστιτούτων στην Τουρκία, στη Συρία, στον Λίβανο, ακόμη και στο Αφγανιστάν, με πρότυπο τη Γαλλική Σχολή Αθηνών. Αυτά τα ιδρύματα, που εξακολουθούν να λειτουργούν μέχρι σήμερα, συνεχίζουν να ανανεώνουν αυτήν την κληρονομιά.
Αυτή ακριβώς η συνέχεια αντικατοπτρίζεται άμεσα στη σύλληψη της έκθεσης, η οποία δημιουργήθηκε σε συνεργασία με το Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής (IFPO), το Γαλλικό Ινστιτούτο Ανατολικών Σπουδών (IFEA), τη Γαλλική Αρχαιολογική Αποστολή στο Αφγανιστάν (DAFA) και την Ανατολική Βιβλιοθήκη του Πανεπιστημίου Saint-Joseph της Βηρυτού. Αποδεικνύει τη σταθερότητα και τη ζωτικότητα αυτού του δικτύου, η οποία εκδηλώνεται επίσης μέσω κοινών επιστημονικών προγραμμάτων, κοινών εκδόσεων και αμοιβαίας υποδοχής ερευνητών.
 |
| Σκηνή στον δρόμο της Μερσίνης (Τουρκία), δρομάδες και περαστικοί. Εύκαμπτο αρνητικό του Ζοζέφ Σαμονάρ / EFA FJC_LOT-20_Cl80-006 |
— Ποιες ήταν οι μεγαλύτερες δυσκολίες που αντιμετώπισαν οι Γάλλοι αρχαιολόγοι στο έργο τους και ποια ήταν τα μεγαλύτερα επιτεύγματά τους;
Οι συνθήκες εργασίας των αρχαιολόγων τον 19ο και στις αρχές του 20ού αιώνα ήταν συχνά εξαιρετικά δύσκολες. Τέτοια ταξίδια εκείνη την εποχή ήταν από μόνα τους πραγματική περιπέτεια: μπορούσαν να διαρκέσουν αρκετούς μήνες, με πολύ περιορισμένες ανέσεις, και συχνά συνοδεύονταν από απρόβλεπτα γεγονότα – κλοπές εξοπλισμού, ασθένειες, ακραία κόπωση ή ακόμα και απογοητεύσεις λόγω της απουσίας των αναμενόμενων ανακαλύψεων.
Τα αρχεία που παρουσιάζονται στην έκθεση αποτυπώνουν με μεγάλη ακρίβεια αυτές τις δοκιμασίες. Στο ημερολόγιο του ταξιδιού του στη Θράκη, ο Ζορζ Κουζάν περιγράφει «τηλεγραφικά» μια ιδιαίτερα δύσκολη μέρα:
«Το βράδυ, φοβερή καταιγίδα, μια αστραπή κάθε δύο δευτερόλεπτα σε όλο τον ορίζοντα. […] Απίστευτα πολλά έντομα κάθε είδους με κατατρώνε. Νύχτα φρικτή. Ψύλλοι και ψείρες. […] Απρόσμενη χρήση ενός κουτιού από σαρδέλες. Μου χρησιμεύει για να φτιάξω καφέ».
Στις υλικές δυσκολίες προστίθεται το ζήτημα της επικοινωνίας με τους πληθυσμούς που συναντούσαν. Ένα από τα πιο αξιοσημείωτα έγγραφα της έκθεσης είναι ένα χειρόγραφο «λεξικό» που περιλαμβάνεται σε ένα ταξιδιωτικό ημερολόγιο: ο αρχαιολόγος κατέγραψε σε αυτό τις πιο χρήσιμες λέξεις, συνοδευόμενες από τη μετάφρασή τους στα τουρκικά και στα αραβικά.
Παρά, ωστόσο, τις αντίξοες αυτές συνθήκες, οι αρχαιολόγοι αναπτύσσουν σταδιακά μια μέθοδο εργασίας που βασίζεται σε δοκιμές, λάθη και συνεχείς προσαρμογές, θέτοντας τα θεμέλια μιας δομημένης αρχαιολογικής έρευνας, βασισμένης στην παρατήρηση, την τεκμηρίωση και τη σύγκριση.
Οι ανασκαφές στην Παλμύρα, που τότε αποκαλούνταν «το μαργαριτάρι της ερήμου», αποτελούν ένα από τα εμβληματικότερα επιτεύγματά τους: η ανακάλυψη μιας ολόκληρης πόλης υπήρξε καθοριστική στην ιστορία της αρχαιολογίας, ιδίως χάρη στη δημιουργία μιας διεθνούς επιστημονικής συνεργασίας. Αυτή και άλλες επιτυχίες οφείλονται σε σημαντικές προσωπικότητες, των οποίων το έργο και τα δίκτυα διαμόρφωσαν μόνιμα την επιστήμη και τα ερευνητικά ιδρύματα στην Ανατολική Μεσόγειο. Μεταξύ αυτών ήταν ο Ανρί Σεϊρίγκ, διευθυντής της Υπηρεσίας Αρχαιοτήτων κατά τη δεκαετία του 1930 και υπεύθυνος πολλών εκστρατειών και αποστολών σε Συρία και Λίβανο προτού ιδρύσει και διευθύνει το Γαλλικό Ινστιτούτο της Εγγύς Ανατολής (IFPO). Μαζί με τον Αλμπέρ Γκαμπριέλ, ο οποίος είχε εργαστεί ως αρχιτέκτονας για τη Γαλλική Σχολή Αθηνών στη Δήλο, θα πραγματοποιήσει σημαντικά έργα στην Τουρκία, ιδίως στην Ανατολία. Αμφότεροι συγκαταλέγονται στους πρωταγωνιστές της έκθεσης, όπου παρουσιάζεται τμήμα των αρχείων τους.
 |
| Παλμύρα, Συρία. Εργάτες δουλεύουν στην αποκατάσταση του μνημειακού τόξου του ναού του Μπελ (πριν από το 1933). Αρνητικό / Αρχείο Schlumberger, Πανεπιστήμιο του Στρασβούργου 59_DSC1723 |
— Πώς υποδέχτηκαν οι τοπικές αρχές και οι κάτοικοι τους ξένους αρχαιολόγους, τι σχέσεις αναπτύχθηκαν μεταξύ τους, πόσο τους βοήθησαν και πόσο κοντά ένιωθαν οι νεότεροι με τους αρχαίους κατοίκους αυτών των περιοχών;
Η συνεργασία με τους κατοίκους και τις αρχές των περιοχών όπου εργάζονται αποτελεί για τους αρχαιολόγους απόλυτη αναγκαιότητα. Οι άνθρωποι αυτοί είναι ταυτόχρονα οδηγοί στο πεδίο, οικοδεσπότες και, πολύ συχνά, άμεσοι συνεργάτες στα ανασκαφικά εργοτάξια. Χωρίς τη γνώση τους για τις τοποθεσίες, τις συνθήκες μετακίνησης και τα τοπικά έθιμα, πολλές αποστολές θα ήταν αδύνατο να πραγματοποιηθούν.
Η άποψη, ωστόσο, των αρχαιολόγων για τους τοπικούς πληθυσμούς εξελίσσεται με την πάροδο του χρόνου και η έκθεση επιτρέπει να κατανοήσουμε τις αποχρώσεις αυτής της εξέλιξης. Οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν τη δεκαετία του 1920 δείχνουν συχνά τους κατοίκους να ποζάρουν δίπλα στα ερείπια, σε σκηνές που θυμίζουν την οριενταλιστική ζωγραφική. Αυτές οι εικόνες αποτυπώνουν τόσο μια πολιτισμική απόσταση όσο και την επιθυμία να αναπαραστήσουν μια ατμόσφαιρα, ένα περιβάλλον που θεωρείται άρρηκτα συνδεδεμένο με τους αρχαίους χώρους.
Από τη δεκαετία του 1930, όμως, παρατηρείται μια αλλαγή. Οι φωτογραφίες που τραβήχτηκαν δέκα ή δεκαπέντε χρόνια αργότερα μαρτυρούν στενότερες σχέσεις: οι κάτοικοι εμφανίζονται δίπλα στους αρχαιολόγους κατά τη διάρκεια κοινών γευμάτων, σε ανασκαφές ή σε στιγμές της καθημερινής ζωής. Το βλέμμα αλλάζει, γίνεται λιγότερο απόμακρο και αντανακλά αναμφίβολα μια εξέλιξη στις νοοτροπίες, καθώς και μια πιο ρητή αναγνώριση του ουσιαστικού ρόλου που διαδραματίζουν οι ντόπιοι στην αρχαιολογική εργασία.
Αυτή η αυξανόμενη εγγύτητα συμβάλλει επίσης σε μια μορφή ταύτισης, ιδίως στους νεότερους ερευνητές, οι οποίοι, μέσω της εμπειρίας στο πεδίο και της κοινής καθημερινότητας, αναπτύσσουν μια πιο ευαίσθητη σχέση με τις περιοχές που εξερευνούν και τους κατοίκους τους, σε έναν συνεχή διάλογο μεταξύ του αρχαίου παρελθόντος και του παρόντος που βιώνουν.
— Ποια θα λέγατε ότι είναι τα σημαντικότερα στοιχεία αυτής της έκθεσης και γιατί; Κάποια παραδείγματα;
Να πούμε καταρχάς ότι δεν πρόκειται για μια συνηθισμένη φωτογραφική έκθεση. Ήδη από τα εξωτερικά πάνελ, το κοινό βυθίζεται στην ατμόσφαιρα των πρώτων ανασκαφών και εξερευνήσεων χάρη σε αποσπάσματα από τα ημερολόγια πεδίου των αρχαιολόγων. Αυτά τα κείμενα περιγράφουν, σε ένα συχνά πολύ άμεσο ύφος, τις ελπίδες, τις απογοητεύσεις και τις δυσκολίες που αντιμετώπισαν, αλλά και πιο «ελαφριές» αναμνήσεις που καθιστούν αυτές τις εμπειρίες ιδιαίτερα ζωντανές.
Στο εσωτερικό της έκθεσης, περίπου εκατό φωτογραφίες αναπαριστούν τις περιπέτειες, τα ταξίδια και τις συναντήσεις αυτών των ερευνητών. Αυτές οι εικόνες συνοδεύονται από πρωτότυπα χειρόγραφα και εικονογραφικά έγγραφα, καθώς επίσης από εργαλεία πεδίου, προσφέροντας έτσι στο κοινό μια προνομιακή πρόσβαση στα παρασκήνια της έρευνας και στα πρώτα βήματα της αρχαιολογίας στη Μεσόγειο.
Παρουσιάζονται, επιπλέον, ορισμένα σπάνια ή ασυνήθιστα αντικείμενα που προσκαλούν τον επισκέπτη να σταθεί στην ιστορία των τεχνικών και των επιστημονικών πρακτικών. Γνωρίζετε, για παράδειγμα, τι είναι ένα πραγματοσκόπιο; Έχετε δει ποτέ στερεοσκοπικές εικόνες; Γνωρίζατε ότι το 1907 ένας ερασιτέχνης φωτογράφος μπορούσε ήδη να τραβά έγχρωμες φωτογραφίες;
 |
| Άνφε, Λίβανος, παιδιά στο φοινικικό λατομείο γνωστό ως «Μεγάλη τάφρος». Εύκαμπτο αρνητικό από του Ζοζέφ Σαμονάρ / EFA FJC_LOT-17_Cl65-009 |
— Διαβάζω ότι την παρουσίαση της έκθεσης στην Αθήνα εμπλουτίζει πρωτότυπο υλικό από τα αρχεία της Γαλλικής Αρχαιολογικής Σχολής Αθηνών.
Πράγματι, συγκριτικά με την παρουσίαση της έκθεσης στο Στρασβούργο το περασμένο φθινόπωρο, η έκθεση της Αθήνας εμπλουτίζεται από τα αρχεία που φυλάσσονται στη Γαλλική Σχολή Αθηνών, τα οποία παρέχουν το πλαίσιο για την κατανόηση και την εμβάθυνση των φωτογραφιών που προέρχονται από τα αρχεία του Πανεπιστημίου του Στρασβούργου. Τα έγγραφα αυτά προσφέρουν συμπληρωματικές πληροφορίες για τις αποστολές που παρουσιάζονται και για τη θέση τους στη μακρά ιστορία του ιδρύματος. Η οργάνωση της έκθεσης βασίζεται στην έρευνα της Μαρίας Νούση, επιστημονικού μέλους της Γαλλικής Σχολής Αθηνών, και στις αρχειακές γνώσεις της Μαρί Σταλ, υπεύθυνης του τμήματος αρχείων της Γαλλικής Σχολής Αθηνών.
Τα εξαιρετικά αυτά αρχεία περιλαμβάνουν σήμερα περισσότερα από ένα εκατομμύριο τεκμήρια, μέρος των οποίων είναι προσβάσιμο online στην πλατφόρμα Archimage, παρουσιάζονται δε τακτικά σε εκθέσεις και δημοσιεύσεις.
— Αληθεύει ότι αρχαιολόγοι από ευρωπαϊκές χώρες που διατηρούσαν αποικίες ή προτεκτοράτα ενήργησαν σε ορισμένες περιπτώσεις, εκούσια ή ακούσια, ως πληροφοριοδότες των αρχών;
Είναι αλήθεια ότι κατά τον 19ο αιώνα και στις αρχές του 20ού, οι αντιπαλότητες μεταξύ των μεγάλων ευρωπαϊκών δυνάμεων εκδηλώθηκαν και στον τομέα της αρχαιολογίας, καθώς καθεμία επεδίωκε να λάμψει στη διεθνή σκηνή με τις ανακαλύψεις της. Ωστόσο, η αρχαιολογία είναι ένα ανεξάρτητο επάγγελμα, το οποίο απαιτεί πολύ βαθιές γνώσεις και δεν επιδέχεται εκμετάλλευση. Όπως δείχνει η έκθεση, οι αρχαιολόγοι στο πεδίο ζουν σε επαφή με τους πληθυσμούς και μοιράζονται τις συνθήκες διαβίωσής τους, μακριά από τις ανέσεις των καναπέδων της διπλωματίας. Ως εκ τούτου, τόσο στο παρελθόν όσο και σήμερα, γίνονται πολύ καλοί γνώστες των χωρών όπου εργάζονται και τις οποίες κατανοούν και αγαπούν εκ των έσω. Σε ορισμένες περιπτώσεις που χαρακτηρίζονται από δύσκολες γεωπολιτικές καταστάσεις και συγκρούσεις, έχουν λειτουργήσει ακόμη και προειδοποιητικά όταν οι τοπικοί πληθυσμοί βρίσκονταν σε δυσχερή θέση. Αυτή η καλή γνώση των απομακρυσμένων περιοχών έχει οδηγήσει, ενίοτε, τις πολιτικές αρχές να ζητήσουν τη γνώμη τους σχετικά με πολύπλοκες πολιτικές καταστάσεις. Διαχρονικά ωστόσο οι αρχαιολόγοι είναι πάνω απ' όλα ερευνητές που, από δεοντολογική άποψη, αρνούνται κάθε μορφή εκμετάλλευσης της έρευνάς τους. Η αρχαιολογία δεν είναι πολιτικό εργαλείο αλλά μια επιστήμη που υπηρετεί την πολιτιστική κληρονομιά, αποκαθιστώντας ολόκληρα κομμάτια του παρελθόντος στους πληθυσμούς των χωρών που αφορά.
Πηγή: Θ. Αντωνόπουλος, LiFO
Δεν υπάρχουν σχόλια