Στήλη με επιγραφές από την εποχή του αυτοκράτορα Τιβέριου ανακαλύφθηκε κατά τη διάρκεια της αναστήλωσης της Πύλης του Ραμσή Γ΄ στο Καρνάκ

Αρχαιολόγοι δίπλα στη στήλη της εποχής του Τιβέριου. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου] Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκα...

Αρχαιολόγοι δίπλα στη στήλη της εποχής του Τιβέριου. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]

Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ 2022 και 2025 στον βορειοδυτικό τομέα του περιβόλου επέτρεψαν την ανασύσταση της μνημειακής εισόδου του Φαραώ, καθώς και την ανακάλυψη ενός αντικειμένου με ιερογλυφικές επιγραφές που συνδέει τον ιερό χώρο με τη ρωμαϊκή αυτοκρατορική περίοδο.

Η συνεργασία μεταξύ του Γαλλο-Αιγυπτιακού Κέντρου Μελέτης των Ναών του Καρνάκ (CFEETK), του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων Αιγύπτου και του Γαλλικού Εθνικού Κέντρου Επιστημονικής Έρευνας (CNRS) ολοκλήρωσε το έργο της ανασυγκρότησης και αποκατάστασης της πύλης του τείχους του βασιλιά Ραμσή Γ', που βρίσκεται στη βόρεια περιοχή του συγκροτήματος του Καρνάκ.

Οι εργασίες, οι οποίες καλύπτουν την περίοδο από το 2022 έως το 2025, εντάσσονται στο πλαίσιο του συστηματικού έργου που έχει πραγματοποιήσει η αποστολή αυτή στο βορειοδυτικό τεταρτημόριο του ιερού περιβόλου.

Το ίδιο έργο οδήγησε σε μια επιπλέον σημαντική ανακάλυψη: την εύρεση μιας στήλης από ψαμμίτη που χρονολογείται στην εποχή του Ρωμαίου αυτοκράτορα Τιβέριου. Το εύρημα, που βρίσκεται μέσα σε ένα αρχαιολογικό στρώμα που σχετίζεται με κατασκευές από πλίνθους της ύστερης ρωμαϊκής και βυζαντινής περιόδου, εμφανίστηκε στην περιοχή βορειοδυτικά, ακριβώς μπροστά από την προαναφερθείσα πύλη.

Η παρουσία του προσφέρει μια νέα πτυχή πληροφοριών σχετικά με τη διαδοχή των χρήσεων και των κατοικήσεων σε αυτόν τον τομέα του ναού, ο οποίος εδραιώθηκε κατά τη διάρκεια χιλιετιών ως ένα από τα σημαντικότερα θρησκευτικά κέντρα της Αιγύπτου.

Ο ναός του Καρνάκ, ο τόπος της ανακάλυψης.
 [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου] 

Ο υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Sherif Fathy, εξήρε τη θεσμική συνεργασία μεταξύ των δύο μερών και τόνισε ότι η ολοκλήρωση αυτού του έργου εντάσσεται σε μια συνολική στρατηγική για την αναβάθμιση του Καρνάκ, ενός χώρου που θεωρείται στρατηγικής σημασίας για την αιγυπτιακή πολιτιστική κληρονομιά. Σύμφωνα με τη δήλωσή του, η παρέμβαση δεν αφορά μόνο τη συντήρηση του μνημείου, αλλά αποτελεί επίσης μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου που περιλαμβάνει την ανάπτυξη του Υπαίθριου Μουσείου και τη βελτίωση των υπηρεσιών προς τους επισκέπτες, παράγοντες που επηρεάζουν άμεσα την τουριστική εμπειρία του χώρου.

Ο Fathy πρόσθεσε ότι τα αποτελέσματα που προέκυψαν κατά τη διάρκεια αυτών των ετών ανασκαφών και αναστήλωσης αποτελούν μια σημαντική επιστημονική συμβολή, επιτρέποντας μια πιο λεπτομερή κατανόηση της εξέλιξης του συγκροτήματος του Καρνάκ κατά τη διάρκεια διαφορετικών περιόδων, με ιδιαίτερη έμφαση στις μεταμορφώσεις που συνέβησαν κατά τη διάρκεια της πρώτης χιλιετίας π.Χ.

Από την πλευρά του, ο Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων, Hisham El-Leithy, περιέγραψε λεπτομερώς τις συνθήκες της συγκεκριμένης ανακάλυψης. Η στήλη, με διαστάσεις περίπου 60 εκατοστά σε μήκος, 40 σε πλάτος και 10 σε πάχος, απεικονίζει μια σκηνή στην οποία ο αυτοκράτορας Τιβέριος εμφανίζεται να στέκεται σε στάση προσφοράς μπροστά στην τριαδική θεότητα της Θήβας, που αποτελείται από τον Άμμωνα-Ρα, τη σύζυγό του Μουτ και τον σεληνιακό θεό Χονσού.

Κάτω από αυτή την εικαστική σύνθεση εκτείνεται ένα ιερογλυφικό κείμενο δομημένο σε πέντε οριζόντιες γραμμές. Το περιεχόμενο της επιγραφής τιμά τα έργα ανακαίνισης του τοίχου αντιστήριξης του ναού του Άμμωνα-Ρα, μια ενέργεια που τα κείμενα αιτιολογούν με σκοπό την προστασία του περιβόλου, κάτι που, σύμφωνα με τον El-Leithy, συνάδει με τα αρχιτεκτονικά και αρχαιολογικά στοιχεία που καταγράφηκαν κατά τη διάρκεια των εργασιών της αποστολής.

Η στήλη από την εποχή του αυτοκράτορα Τιβέριου.
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]  

Ο Γενικός Διευθυντής Αρχαιοτήτων του Λούξορ και επικεφαλής της αποστολής από την αιγυπτιακή πλευρά, Abdel Ghaffar Wagdy, επιβεβαίωσε ότι το έκθεμα υποβλήθηκε σε διαδικασία αποκατάστασης και συντήρησης από την τεχνική ομάδα του κέντρου. Επίσης, ανέφερε ότι αναμένεται να εκτεθεί στο μέλλον σε ένα από τα μουσεία της χώρας, ενώ η έρευνα στη βόρεια περιοχή του ναού του Άμμωνα-Ρα θα συνεχιστεί υπό την ευθύνη του CFEETK, με στόχο την εμβάθυνση της μελέτης και την αναβάθμιση αυτού του τομέα.

Όσον αφορά την παρέμβαση στην πύλη του τείχους που χτίστηκε από τον Ραμσή Γ', που ανήκει στην Εικοστή Δυναστεία, το έργο περιελάμβανε μια πολύπλοκη διαδικασία αποσυναρμολόγησης, αποκατάστασης και μετατόπισης των λίθινων στοιχείων. Η κατασκευή, της οποίας η βάση είχε εντοπιστεί τον 19ο αιώνα, βρισκόταν σε προχωρημένο στάδιο φθοράς και ήταν κρυμμένη από τη βλάστηση πριν από την έναρξη του έργου.

Οι εργασίες που πραγματοποιήθηκαν μεταξύ του 2022 και του 2025 περιλάμβαναν την πλήρη αποσυναρμολόγηση της εισόδου, τον καθαρισμό και τη σταθεροποίηση των λαξευμένων λίθων της, καθώς και την τρισδιάστατη τεκμηρίωσή της πριν από την επανασυναρμολόγηση, η οποία πραγματοποιήθηκε σύμφωνα με τα ισχύοντα κριτήρια αρχαιολογικής συντήρησης.

Κατά τη διάρκεια αυτής της διαδικασίας αποσυναρμολόγησης και ανακατασκευής, η αποστολή εντόπισε ένα σημαντικό σύνολο διακοσμημένων λίθων που είχαν επαναχρησιμοποιηθεί στην κατασκευή της πύλης. Τα υλικά αυτά, τα οποία παρουσιάζουν στυλιστικά και επιγραφικά χαρακτηριστικά της βασιλείας του Αμενχοτέπ Γ΄ της 18ης Δυναστείας, θα ανήκαν αρχικά σε μια παλαιότερη μνημειακή είσοδο που βρισκόταν στον ίδιο χώρο.

Η παρουσία αυτών των στοιχείων αποτελεί άμεση απόδειξη των πρακτικών επαναχρησιμοποίησης υλικών εντός του περιβόλου και της ύπαρξης προηγούμενων κατασκευαστικών φάσεων που δεν έχουν ακόμη τεκμηριωθεί πλήρως.

Οι εργασίες επέτρεψαν επίσης να αποκαλυφθούν τμήματα του βόρειου τείχους του ναού του Άμμωνα-Ρα που χρονολογούνται στην περίοδο του Νέου Βασιλείου και σώζονται και στις δύο πλευρές της αναστηλωμένης πύλης. Η στρωματογραφική ανάλυση αποκαλύπτει την ύπαρξη πολλαπλών φάσεων κατασκευής, ορισμένες από τις οποίες ενδέχεται να χρονολογούνται στην 18η Δυναστεία, ενώ άλλες αντιστοιχούν στην περίοδο της βασιλείας του Ραμσή Γ΄.

Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι τόσο το τείχος όσο και η πύλη υποβλήθηκαν σε εργασίες αποκατάστασης κατά τη διάρκεια της ελληνορωμαϊκής και της ρωμαϊκής περιόδου, μια συνέχεια χρήσης που ενισχύει τη διαχρονική σημασία του περιβόλου.

Μια τελευταία ανακάλυψη που έγινε κατά τη διάρκεια των εργασιών προετοιμασίας του χώρου το καλοκαίρι του 2025 πρόσθεσε ένα νέο στοιχείο στο οδικό δίκτυο του συγκροτήματος. Οι αρχαιολόγοι έφεραν στο φως έναν πλακόστρωτο δρόμο που είχε καταγραφεί στις αρχές του 20ού αιώνα και ο οποίος συνδέει την πύλη του Ραμσή Γ΄ με την πλατεία που βρίσκεται μπροστά από τον τρίτο πυλώνα των ναών του Καρνάκ.

Η επανεμφάνιση αυτού του δρόμου ενισχύει τις υποθέσεις σχετικά με την εσωτερική κυκλοφορία εντός του περιβόλου κατά τη διάρκεια της δυναστικής περιόδου και την επακόλουθη εξέλιξή της σε μεταγενέστερες περιόδους.

Πηγή: LBV Magazine