Η ανακάλυψη ενός νομίσματος επιβεβαιώνει τη θέση της χαμένης αποικίας του Μαγγελάνου

Βρέθηκε το ασημένιο νόμισμα αξίας οκτώ ρεάλ. [Credit: Κέντρο Ιστορικών Σπουδών και Ανθρωπιστικών Επιστημών] Στην περιοχή του Puerto del Hamb...

Βρέθηκε το ασημένιο νόμισμα αξίας οκτώ ρεάλ. [Credit: Κέντρο Ιστορικών Σπουδών και Ανθρωπιστικών Επιστημών]

Στην περιοχή του Puerto del Hambre, στο Στενό του Μαγγελάνου, μια ομάδα αρχαιολόγων ανέσυρε ένα ασημένιο νόμισμα οκτώ ρεάλ που κόπηκε τον 16ο αιώνα, το οποίο δεν αποτελεί αντικείμενο συνηθισμένης κυκλοφορίας μεταξύ των πρώην κατοίκων, αλλά αντίθετα αντιστοιχεί στο νόμισμα που εναπόθεσε τελετουργικά ο πλοηγός Pedro Sarmiento de Gamboa στις 25 Μαρτίου 1584, κατά τη διάρκεια της τελετής ίδρυσης της πόλης  Rey Don Felipe, ενός ισπανικού οικισμού που θα μείνει στην ιστορία λόγω της τραγικής και σύντομης ύπαρξής του.

Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του έργου «Ερευνώντας το έπος της αποτυχίας: μια διεπιστημονική προσέγγιση της πόλης  Rey Don Felipe (Puerto del Hambre), Μαγγελάνης, 16ος αιώνας», μια πρωτοβουλία που συντονίζει η ερευνήτρια Soledad González Díaz, από το Κέντρο Ιστορικών Σπουδών και Ανθρωπιστικών Επιστημών του Πανεπιστημίου Bernardo O’Higgins, και χρηματοδοτείται από την Εθνική Υπηρεσία Έρευνας και Ανάπτυξης.

Η αξία του ευρήματος υπερβαίνει την απλή αρχαιότητα του αντικειμένου, καθώς η θέση του αντιστοιχεί ακριβώς στην περιγραφή που άφησε ο Sarmiento de Gamboa στα κείμενά του σχετικά με το στενό. Σύμφωνα με τους χρονογράφους της εποχής, κατά τη διάρκεια της τελετής για την ίδρυση της πόλης, ο ναυτικός έθεσε τον πρώτο λίθο αυτού που θα γινόταν η εκκλησία του οικισμού και, ως μέρος του συμβολικού τελετουργικού που σηματοδοτούσε τη γέννηση της πόλης, έθαψε ένα νόμισμα οκτώ ρεάλ στα θεμέλια του ναού. Ήταν ακριβώς αυτό το νόμισμα που εντόπισε η ερευνητική ομάδα, ακόμα στην αρχική του θέση, πάνω στην επιφάνεια ενός λίθου που ανήκε στο θρησκευτικό κτίριο.

Το αποτύπωμα του νομίσματος στον θεμέλιο λίθο της εκκλησίας.
[Credit: Centro de Estudios Históricos y Humanidades]

Η ερευνήτρια Soledad González Díaz εξήγησε ότι το σημαντικό δεν είναι μόνο η εύρεση του νομίσματος, αλλά το γεγονός ότι ανακαλύφθηκε ακριβώς στο σημείο και στη θέση που περιγράφει ο Sarmiento de Gamboa στα κείμενά του για το Στενό του Μαγγελάνου, δηλαδή πάνω στην επιφάνεια μιας πέτρας στο μικρό εκκλησάκι που είχαν χτίσει.

Αυτή η σύμπτωση μεταξύ των τεκμηρίων και των υλικών αποδεικτικών στοιχείων επιτρέπει, σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, την κατά προσέγγιση προβολή της θέσης των υπόλοιπων δομών του οικισμού, όπως σπίτια, αποθήκες και άλλοι χώροι που καταγράφονται σε ένα σχέδιο του χώρου που χρονολογείται από τον 16ο αιώνα, γεγονός που μετατρέπει την ανακάλυψη σε φυσικό σημείο αναφοράς για την ανακατασκευή της αστικής διάταξης της άτυχης πόλης.

Ο αρχαιολόγος  Simón Urbina, από το Πανεπιστήμιο Austral της Χιλής και συνεργαζόμενος ερευνητής του προγράμματος, τόνισε τη σημασία της ανακάλυψης ευρημάτων αυτού του είδους στην αρχική τους θέση, όχι απομονωμένων, τα οποία παράλληλα συνδιαλέγονται με τις τεκμηριωμένες μαρτυρίες για τον χώρο. Η δυνατότητα αντιπαραβολής ιστορικών κειμένων με υλικά ευρήματα σε ένα τόσο συγκεκριμένο σημείο όπως τα θεμέλια της εκκλησίας που ιδρύθηκε εκεί, προσδίδει στην έρευνα μια ασυνήθιστη ακρίβεια στο πλαίσιο των αρχαιολογικών ερευνών για τους εφήμερους αποικιακούς οικισμούς.

Γενική άποψη του τόπου της ανακάλυψης. 
[Credit: Centro de Estudios Históricos y Humanidades]

Η ανακάλυψη δεν ήταν αποτέλεσμα τύχης, αλλά μιας προγραμματισμένης στρατηγικής έρευνας που συνδύαζε τεχνολογίες γεωεντοπισμού με ακρίβεια χιλιοστού με την ανίχνευση μετάλλων. Η ομάδα, με επικεφαλής σε αυτό το κομμάτι τον Francisco Garrido, αρχαιολόγο στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας, και τον ιστορικό Erick Figueroa, πραγματοποίησε συστηματική χαρτογράφηση του εδάφους, καταγράφοντας την ένταση των μεταλλικών σημάτων και το σχετικό τους βάθος.

Με αυτόν τον τρόπο εντοπίστηκε ένα σημείο με ασυνήθιστα έντονο σήμα, αν και εκείνη τη στιγμή οι ερευνητές δεν γνώριζαν τη φύση του. Με αυτά τα γεωαναφερόμενα δεδομένα, αποφασίστηκε το ακριβές σημείο ανασκαφής, και εκεί ήταν που εμφανίστηκε το νόμισμα.

Το αντικείμενο που ανακαλύφθηκε είναι ένα ασημένιο νόμισμα που τον 16ο αιώνα κόβονταν κυρίως στο Potosí και γνώρισε άνευ προηγουμένου παγκόσμια κυκλοφορία, καθώς γινόταν δεκτό όχι μόνο στην Ισπανία και τις αμερικανικές αποικίες της, αλλά και σε μέρη τόσο μακρινά όσο οι Φιλιππίνες ή η Κίνα.

Αρχαιολόγοι εργάζονται στον χώρο της ανακάλυψης. 
[Credit: Centro de Estudios Históricos y Humanidades]

Σε μία από τις όψεις του απεικονίζεται ο σταυρός της Ιερουσαλήμ, ενώ στον οπισθότυπο φέρει το οικόσημο του βασιλιά Φιλίππου Β΄, μια εικονογραφική επιλογή που δεν είναι τυχαία, καθώς το όνομα της πόλης «Rey Don Felipe» επιλέχθηκε ακριβώς για να εξασφαλίσει τη βασιλική προστασία υπό την αιγίδα του μονάρχη.

Σύμφωνα με το Ladera Sur, η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο νέων αρχαιολογικών ανασκαφών στον χώρο του Rey Don Felipe, γνωστό και ως Puerto del Hambre, και αποτελεί ορόσημο στην έρευνα των πρώτων προσπαθειών ευρωπαϊκής αποίκισης στο Στενό του Μαγγελάνου.

Ο φιλόλογος Joaquín Zuleta, από το Πανεπιστήμιο των Άνδεων στη Χιλή, χαρακτήρισε την ανακάλυψη ως εξαιρετική, καθώς επιτρέπει την άμεση σύνδεση των περιγραφών στα ιστορικά έγγραφα με το αρχαιολογικό τοπίο της περιοχής, κλείνοντας έναν κύκλο τεσσάρων και πλέον αιώνων μεταξύ του γραπτού λόγου και των θαμμένων υλικών τεκμηρίων.

Η πόλη του Rey Don Felipe ήταν ο πρώτος μη αυτοχθόνιος οικισμός που ιδρύθηκε στη βόρεια ακτή του Στενού του Μαγγελάνου, 56 χιλιόμετρα νότια της σημερινής Punta Arenas, στην περιοχή της Μαγγελάνης και της Χιλιανής Ανταρκτικής.

Η ίδρυση αυτής της βραχύβιας πόλης ήταν αποτέλεσμα της αποικιοκρατικής επιχείρησης που προώθησε ο Pedro Sarmiento de Gamboa, αφού ο πλοηγός αυτός κατάφερε να πείσει τον βασιλιά Φίλιππο Β΄ να οχυρώσει και να κατοικήσει το στρατηγικό διωκεάνιο πέρασμα, για το οποίο διατέθηκε στόλος 23 πλοίων και 3.000 ανθρώπων, συμπεριλαμβανομένων ναυτικών, στρατιωτών, ιερέων και αποίκων με τις οικογένειές τους.

Στις 25 Μαρτίου 1584, με περίπου 300 αποίκους, ο Sarmiento ίδρυσε επίσημα τον οικισμό, αν και η αποικιακή αυτή προσπάθεια κατέληξε σε ένα από τα πιο τραγικά επεισόδια της ισπανικής επέκτασης στην Αμερική, καθώς οι περισσότεροι από τους κατοίκους του πέθαναν από την πείνα.

Ο χώρος, που βρίσκεται στα περίχωρα της Bahía Buena, έχει αποτελέσει αντικείμενο προηγούμενων αρχαιολογικών ερευνών, οι οποίες έχουν αποκαλύψει σταδιακά τα ίχνη αυτού του αποτυχημένου εγχειρήματος. Τον Δεκέμβριο του 2019, μια ομάδα αρχαιολόγων εντόπισε στην ίδια τοποθεσία δύο κανόνια γνωστά ως «half sakers», πυροβόλα όπλα που χρονολογούνται στο 1581 και τα οποία πιθανότατα ανήκαν στην αποστολή του Sarmiento de Gamboa, το σώμα του οποίου έφτασε στην περιοχή το 1584.

Η ανακάλυψη αυτή, σε συνδυασμό με το νόμισμα της ίδρυσης που ανακτήθηκε πλέον, επιβεβαιώνει την ακριβή θέση των κτιρίων που περιγράφονται στα ιστορικά έγγραφα και κατέστησε δυνατή την ουσιαστική επαλήθευση της κλίμακας ενός αποικιακού εγχειρήματος το οποίο, με 337 άτομα — μεταξύ των οποίων Φραγκισκανοί, άποικοι, γυναίκες, παιδιά και στρατιώτες — εγκαταλείφθηκε στη μοίρα του στα εδάφη του στενού, όπου η έλλειψη προμηθειών σφράγισε τη μοίρα του.

Με το νόμισμα που ανακτήθηκε, οι ερευνητές αντιμετωπίζουν τώρα το επόμενο στάδιο του έργου, το οποίο περιλαμβάνει τη λεπτομερή ανάλυση του νομίσματος για να προσδιοριστεί με μεγαλύτερη ακρίβεια το νομισματοκοπείο και το έτος κοπής του, καθώς και τη συνέχιση του έργου καταλογογράφησης και μεταγραφής ιστορικών εγγράφων με στόχο την όσο το δυνατόν πιο λεπτομερή ανασύσταση της ιστορίας της πόλης του Rey Don Felipe, ενός οικισμού που γεννήθηκε με τη συμβολική χειρονομία ενός νομίσματος τοποθετημένου κάτω από μια πέτρα και που, μετά από 440 χρόνια, αποκάλυψε για άλλη μια φορά την ιστορία του από το ίδιο το αντικείμενο που σφράγισε την ίδρυσή του.

Πηγή: LBV Magazine