Ιταλία: Ανακαλύφθηκε ο τάφος ενός πρίγκιπα των Πικηνών του 6ου αιώνα π.Χ., με δίτροχο άρμα και μεγάλα σφραγισμένα αγγεία

Ο πριγκιπικός τάφος με το άρμα. [Credit: Soprintendenza Abap Ancona Pesaro Urbino] Οι προληπτικές αρχαιολογικές έρευνες που προώθησε η Εφορε...

Ο πριγκιπικός τάφος με το άρμα. [Credit: Soprintendenza Abap Ancona Pesaro Urbino]

Οι προληπτικές αρχαιολογικές έρευνες που προώθησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων, Καλών Τεχνών και Τοπίου για τις επαρχίες της Ancona, Pesaro και Urbino, και οι οποίες διεξήχθησαν από την εταιρεία ArcheoLab σε συνεργασία με τον δήμο Sirolo στην κεντρική Ιταλία, έφεραν στο φως ένα μνημειώδες ταφικό συγκρότημα εξαιρετικής ιστορικής σημασίας.

Η ανακάλυψη, που χρονολογείται στον 6ο αιώνα π.Χ., διευρύνει σημαντικά τις υπάρχουσες γνώσεις σχετικά με την εκτεταμένη νεκρόπολη των Πικηνών στο Conero και προσφέρει νέες πληροφορίες για τις κυρίαρχες ομάδες που οδήγησαν στην ανάπτυξή της κατά την αρχαιότητα.

Οι ανασκαφικές εργασίες κατέστησαν δυνατές χάρη στην χρηματοδότηση που παραχωρήθηκε από το Τμήμα Προστασίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τη Γενική Διεύθυνση Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου του Ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού. Η Εφορεία εξέφρασε την ευγνωμοσύνη της προς τους εν λόγω φορείς για τη στήριξη ενός ερευνητικού προγράμματος που αποφέρει εξαιρετικά σημαντικά αποτελέσματα για τη μελέτη των αριστοκρατιών της Πικηνίας και της αρχαίας ιστορίας της περιοχής.

Άποψη της νεκρόπολης και του τόπου της ανακάλυψης.
[Credit: Soprintendenza Abap Ancona Pesaro Urbino]

Το μνημειώδες ταφικό συγκρότημα που ανακαλύφθηκε κοντά στη νεκρόπολη «Pines» του Sirolo επιτρέπει την ανασύσταση του αρχικού πλαισίου του τάφου του πολεμιστή που εντοπίστηκε το 2020 στη Via del Leccio. Η νέα αυτή ανακάλυψη καθιστά δυνατή τον εντοπισμό της συγκεκριμένης ταφής εντός ενός εκτεταμένου οικογενειακού νεκροταφείου, το οποίο είναι δομημένο γύρω από έναν πριγκιπικό τάφο μνημειωδών διαστάσεων.

Η σημασία της ανακάλυψης έγκειται όχι μόνο στην ταυτοποίηση νέων ταφών, αλλά και στην ευκαιρία να παρατηρηθεί ένα συνεκτικό σύστημα αναπαράστασης της εξουσίας, μέσω του οποίου οι ελίτ του Conero οικοδόμησαν, νομιμοποίησαν και μεταβίβασαν την εξουσία τους στις μελλοντικές γενιές.

Αυτός ο πολεμιστής, που έζησε κατά το δεύτερο μισό του 6ου αιώνα π.Χ., θάφτηκε με ένα στρατιωτικό εξοπλισμό πολύ υψηλού επιπέδου, ο οποίος περιελάμβανε κράνος, δόρυ, μακρύ ξίφος και στιλέτο. Στα κτερίσματα περιλαμβανόταν επίσης μία εκλεπτυσμένη χάλκινη οινοχόη της ελληνο-ετρουσκικής παράδοσης και, κυρίως, έναν δίφρο, το πτυσσόμενο σκαμνί που αποτελεί ένα από τα πιο αποκλειστικά σύμβολα εξουσίας στην προρωμαϊκή Ιταλία.

Ένας πριγκιπικός τάφος με άρμα

Στο κέντρο του νέου μνημειακού κύκλου, ανακαλύφθηκε ένας μεγάλος ανδρικός τάφος που περιείχε τα υπολείμματα ενός «currus», μιας δίτροχης άμαξας που πιθανότατα είχε τοποθετηθεί άθικτη μέσα στον ταφικό λάκκο. Η άμαξα αποτελεί έναν από τους σαφέστερους δείκτες της πριγκιπικής θέσης του νεκρού και παρουσιάζει παραλληλισμούς με τα κύρια αριστοκρατικά πλαίσια της Πικηνίας και της προρωμαϊκής Ιταλίας. Ωστόσο, είναι το σύνολο των αντικειμένων που συνόδευαν τον νεκρό που προσδίδει σε αυτή την ανακάλυψη εξαιρετικό ενδιαφέρον.

Αρχαιολόγοι που εργάζονται στον τάφο του άρματος. 
[Credit: Soprintendenza Abap Ancona Pesaro Urbino]

Παράλληλα με τον οπλισμό, που περιλαμβάνει κράνος, τσεκούρι και άλλα επιθετικά όπλα, έχουν ανακαλυφθεί διάφορα ευρήματα που φαίνεται να ανήκουν σε έναν τομέα αναπαράστασης της εξουσίας, ο οποίος μέχρι στιγμής έχει τεκμηριωθεί ελάχιστα στην περιοχή της Πικηνίας.

Ορισμένα από αυτά τα αντικείμενα, τα οποία αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε φάση συντήρησης και μελέτης, υποδηλώνουν την ύπαρξη ελάχιστα γνωστών μορφών αναπαράστασης της εξουσίας στην περιοχή και θα μπορούσαν να προσφέρουν νέες προοπτικές σχετικά με τη φύση των λειτουργιών που ασκούσαν οι άρχουσες τάξεις του Conero κατά τον 6ο αιώνα π.Χ.

Μέχρι τώρα, οι μεγάλοι ταφικοί κύκλοι στην περιοχή του Conero και της Πικηνίας είχαν ως κοινό χαρακτηριστικό την ύπαρξη μιας δακτυλιοειδούς τάφρου σκαμμένης στο έδαφος, συνήθως με διατομή σε σχήμα «V», η οποία οριοθετούσε το ταφικό μνημείο και σηματοδοτούσε συμβολικά τον διαχωρισμό μεταξύ του χώρου των ζωντανών και εκείνου που προοριζόταν για τους νεκρούς. Το νέο συγκρότημα του Sirolo, ωστόσο, αποκαλύπτει μια εντελώς πρωτόγνωρη λύση.

Το όριο του μνημείου δεν οριοθετείται από τάφρο, αλλά από μια δακτυλιοειδή σειρά πασσάλων, αναγνωρίσιμη μέσω μιας τακτικής ακολουθίας οπών για πασσάλους. Στο βάθος αυτών των οπών έχουν καταγραφεί μικρές αποθέσεις που αποτελούνται από επιλεγμένα κεραμικά θραύσματα, γεγονός που υποδηλώνει μια τελετουργική πρόθεση στην κατασκευή του περιβόλου.

Αυτή η αρχιτεκτονική διάταξη αποτελεί καινοτομία στο ταφικό τοπίο της Πικηνίας και ανοίγει νέους ορίζοντες έρευνας σχετικά με τις κατασκευαστικές και συμβολικές πρακτικές αυτών των κοινοτήτων.

Ένα άλλο στοιχείο εξαιρετικού ενδιαφέροντος είναι τα μεγάλα αγγεία από φύλλα χαλκού που ανακαλύφθηκαν στον τάφο με το άρμα. Σφραγισμένα με κεραμικά καπάκια και ακόμη γεμάτα οργανικό υλικό, κεραμικά θραύσματα και υπολείμματα οστών ζώων, φαίνεται να διατηρούν ίχνη της δεξίωσης που διοργανώθηκε για την ταφή ή των προσφορών τροφίμων που προορίζονταν να συνοδεύσουν τον νεκρό στο ταξίδι του προς τη μετά θάνατον ζωή.

Η παρουσία αυτών των αγγείων, τα οποία κάποτε περιείχαν τρόφιμα, τεκμηριώνει τη σημασία των πρακτικών της κοινής συνεστίασης στα ταφικά τελετουργικά της αριστοκρατίας της Πικηνίας και τη σύνδεσή τους με την επίδειξη κύρους και εξουσίας.

Ο γυναικείος τάφος που ανασκάφηκε.
[Credit: Soprintendenza Abap Ancona Pesaro Urbino]

Η γυναικεία ταφή

Δίπλα στον κεντρικό τάφο εντοπίστηκε μια γυναικεία ταφή. Η ανασκαφή κατέγραψε την παρουσία υφασμάτων, διακοσμητικών στοιχείων και υπολειμμάτων υποδημάτων με μεταλλικά στοιχεία, τα οποία διατηρούνται ακόμη στην αρχική τους θέση.

Πολλές πόρπες είχαν τοποθετηθεί απευθείας πάνω στο σώμα, στο ύψος του στήθους, των ώμων, της λεκάνης και των ποδιών, όπου συγκρατούσαν τα ενδύματα και το σάβανο που τύλιγε τη νεκρή. Μια μεγάλη πόρπη με πυρήνα από κεχριμπάρι βρέθηκε πέρα από το κεφάλι της γυναίκας και θα μπορούσε να αντιστοιχεί σε κάλυμμα κεφαλής ή σε στοιχείο της χτενίσματος.

Τα στοιχεία που σχετίζονται με τα ταφικά κτερίσματα είναι ιδιαίτερα σημαντικά, καθώς ενδέχεται να παρέχουν νέες πληροφορίες σχετικά με τις τελετουργικές πρακτικές και τους τρόπους αναπαράστασης του γυναικείου κύρους στις αριστοκρατικές κοινότητες της Πικηνίας. Η ποιότητα και η ποσότητα των αντικειμένων που ανακτήθηκαν σε αυτή την ταφή υποδηλώνουν ότι η γυναίκα κατείχε εξέχουσα θέση εντός της οικογενειακής ομάδας.

Ένας νέος μνημειακός τομέας της νεκρόπολης

Το ταφικό συγκρότημα βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τον περίφημο Τάφο της Βασίλισσας και από την περιοχή που παραδοσιακά ταυτίζεται με τη Νεκρόπολη των Πεύκων. Τα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της ανασκαφής και οι πρώτες αξιολογήσεις που πραγματοποιήθηκαν στις γύρω περιοχές υποδηλώνουν ότι το νεκροταφείο εκτεινόταν πέρα από τα όρια που ήταν γνωστά μέχρι σήμερα.

Η υπόθεση αυτή υποστηρίζεται από τα αποτελέσματα συγκεκριμένων γεωφυσικών ερευνών και άλλων μη επεμβατικών μελετών που αποσκοπούσαν στην ανακατασκευή της πραγματικής έκτασης της νεκρόπολης και της διάταξής της στο αρχαίο τοπίο.

Ο ταφικός κύκλος καταλαμβάνει ένα ελαφρύ φυσικό ύψωμα που δεσπόζει στην γύρω περιοχή. Η επιλογή αυτής της θέσης φαίνεται σκόπιμη και ανταποκρίνεται στην επιθυμία να καταστεί το συγκρότημα άμεσα αναγνωρίσιμο εντός του ταφικού τοπίου, αναδεικνύοντας τον μνημειακό του χαρακτήρα και τη συμβολική του αξία. Η ορατότητα του μνημείου από τη γύρω περιοχή αποτελούσε ουσιαστικό στοιχείο της στρατηγικής για την επιβεβαίωση της εξουσίας των τοπικών ελίτ.

Ο αρχαιολόγος Stefano Finocchi, επιστημονικός διευθυντής της ανασκαφής, υπογράμμισε τη σημασία του ευρήματος: «Αυτή η ανακάλυψη μας επιτρέπει επιτέλους να ανακατασκευάσουμε το αρχικό πλαίσιο του τάφου του πολεμιστή που βρέθηκε το 2020 και να τον εντάξουμε σε ένα ευρύτερο ταφικό συγκρότημα, οργανωμένο γύρω από μια πριγκιπική ταφή με άρμα. Για πρώτη φορά μπορούμε να παρατηρήσουμε όχι έναν μεμονωμένο τάφο, αλλά έναν πλήρη αριστοκρατικό πυρήνα, με ιεραρχικές και συμβολικές σχέσεις που ανοίγουν νέες προοπτικές σχετικά με τη δομή των ελίτ που ηγούνταν του μεγάλου κέντρου των Πικηνών που είχε αναπτυχθεί στην περιοχή του σημερινού Conero. Η μνημειακότητα του συγκροτήματος, η ποιότητα των κτερισμάτων και ορισμένα ευρήματα που βρίσκονται ακόμη υπό μελέτη σκιαγραφούν το προφίλ των κυβερνώντων ομάδων που εντάσσονταν σε ένα πυκνό δίκτυο σχέσεων που συνέδεε την κεντρική Αδριατική με τα κύρια κέντρα της κεντρικής Ιταλίας».

Πηγή: LBV Magazine