Τα λείψανα ενός εφήβου που έχασε τη ζωή του από το τσουνάμι που ακολούθησε την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης ίσως δώσουν στους επιστή...
Τα λείψανα ενός εφήβου που έχασε τη ζωή του από το τσουνάμι που ακολούθησε την έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης ίσως δώσουν στους επιστήμονες νέα στοιχεία για την επίλυση ενός σημαντικού αρχαιολογικού μυστηρίου.
Για περισσότερα από 3.500 χρόνια, σύμφωνα με τους Times, τα λείψανα ενός αγοριού παρέμεναν θαμμένα στα δυτικά παράλια της σημερινής Τουρκίας, μαζί με τα ίχνη μιας από τις ισχυρότερες φυσικές καταστροφές που γνώρισε ο αρχαίος κόσμος.
Ο 15χρονος ή 16χρονος εντοπίστηκε στον αρχαιολογικό χώρο Τσεσμέ-Μπαγλαραρασί, στις δυτικές ακτές της σημερινής Τουρκίας, και εκτιμάται ότι ήταν ένα από τα θύματα των τεράστιων κυμάτων που προκάλεσε η έκρηξη της Θήρας.
Τώρα, τα ίδια τα οστά του ενδέχεται να προσφέρουν στους επιστήμονες ένα κρίσιμο στοιχείο για ένα ζήτημα που προκαλεί διαφωνίες εδώ και δεκαετίες: πότε ακριβώς εξερράγη το ηφαίστειο της Σαντορίνης;
Όπως αναφέρουν οι Times, νέα ανάλυση στα οστά του δείχνει ότι ο έφηβος πέθανε περίπου το 1500 π.Χ., και σε κάθε περίπτωση όχι νωρίτερα από τις τελευταίες δεκαετίες του 16ου αιώνα π.Χ..
Εφόσον η εκτίμηση αυτή επιβεβαιωθεί, θα μπορούσε να ανατρέψει τα μέχρι σήμερα δεδομένα για τη χρονολόγηση της μινωικής έκρηξης, τοποθετώντας την πολύ πιο κοντά στην περίοδο κατά την οποία άρχισε η παρακμή του μινωικού πολιτισμού.
Η έκρηξη της Θήρας
Η ιστορία του εφήβου που βρέθηκε στις ακτές της Μικράς Ασίας συνδέεται με έναν τόπο περίπου 225 χιλιόμετρα μακριά: τη Σαντορίνη ή Θήρα της αρχαιότητας. Εκεί βρισκόταν το Ακρωτήρι, ένας σημαντικός ναυτικός και εμπορικός οικισμός με στενούς δεσμούς με τον μινωικό κόσμο της Κρήτης.
Στα μέσα της δεύτερης χιλιετίας π.Χ. ο οικισμός βρισκόταν σε περίοδο μεγάλης ακμής και διέθετε υποδομές εντυπωσιακά προηγμένες για την εποχή. Η καθηγήτρια Μπέβερλι Γκούντμαν, από το Πανεπιστήμιο της Χάιφα, εξηγεί στο ντοκιμαντέρ του National Geographic «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin» ότι στο Ακρωτήρι συναντώνται τεχνολογικά επιτεύγματα και ένα επίπεδο πολυπλοκότητας που δεν παρατηρούνται σε παλαιότερες περιόδους. Από τις υδραυλικές εγκαταστάσεις μέχρι τις περίτεχνες τοιχογραφίες, τα ευρήματα μαρτυρούν έναν εξαιρετικά ανεπτυγμένο οικισμό της Εποχής του Χαλκού.
Η έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας ήταν μία από τις ισχυρότερες που έχουν σημειωθεί στην ανθρώπινη ιστορία και, σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, ήταν περίπου 100 φορές ισχυρότερη από την έκρηξη του Βεζούβιου που κατέστρεψε την Πομπηία.
Η καταστροφή άλλαξε δραματικά τη Σαντορίνη, η οποία απέκτησε σε μεγάλο βαθμό τη μορφή με την οποία είναι γνωστή σήμερα, με τα νησιά να αναπτύσσονται γύρω από την πλημμυρισμένη καλντέρα. Το Ακρωτήρι θάφτηκε κάτω από παχύ στρώμα ηφαιστειακής τέφρας. Η εξαιρετική διατήρηση των κτιρίων του οδήγησε αργότερα στον χαρακτηρισμό του ως «Πομπηία του Αιγαίου».
Υπήρχε, ωστόσο, μια εντυπωσιακή διαφορά ανάμεσα στις δύο αρχαίες πόλεις. Σε αντίθεση με την Πομπηία, στο Ακρωτήρι δεν είχαν βρεθεί ανθρώπινα λείψανα που να συνδέονται άμεσα με την καταστροφή.
Τα γιγαντιαία κύματα πέρασαν το Αιγαίο
Οι συνέπειες της έκρηξης δεν περιορίστηκαν στη Σαντορίνη. Η επαφή τεράστιων ποσοτήτων ηφαιστειακού υλικού με τη θάλασσα προκάλεσε ισχυρά τσουνάμι, τα οποία εξαπλώθηκαν στο Αιγαίο και έπληξαν παράκτιες περιοχές εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά από το ηφαίστειο.
Η έκρηξη έθαψε το Ακρωτήρι κάτω από ηφαιστειακή τέφρα και προκάλεσε τεράστια τσουνάμι, τα οποία έφτασαν έως τις ακτές της Μικράς Ασίας. Ανάμεσα στα σημεία που χτυπήθηκαν ήταν το Τσεσμέ-Μπαγλαραρασί, στη δυτική ακτή της Μικράς Ασίας.
Στον αρχαιολογικό χώρο Τσεσμέ-Μπαγλαραρασί έχουν βρεθεί τόσο στρώματα τέφρας όσο και ενδείξεις που συνδέονται με τα τσουνάμι.
Οι αρχαιολογικές έρευνες στην περιοχή έχουν αποκαλύψει στρώμα ηφαιστειακής τέφρας που συνδέεται με την έκρηξη της Θήρας, αλλά και εκτεταμένα ίχνη από τα τσουνάμι που ακολούθησαν.
«Μετά την έκρηξη της Σαντορίνης και την άφιξη των τσουνάμι, η ζωή σταμάτησε για πάντα σε αυτή την τοποθεσία» αναφέρει ο καθηγητής Βασίφ Σάχογλου του Πανεπιστημίου της Άγκυρας.
Για τον ίδιο και την ομάδα του, ωστόσο, ένα από τα μεγαλύτερα ερωτήματα παραμένει η ακριβής ημερομηνία της καταστροφής.
Και την απάντηση μπορεί να την κρύβει ένας ανθρώπινος σκελετός.
Ο 15χρονος που δεν κατάφερε να ξεφύγει
Η σημασία της νέας χρονολόγησης
Η ακριβής ημερομηνία της έκρηξης της Θήρας αποτελεί εδώ και δεκαετίες αντικείμενο επιστημονικής διαμάχης. Ορισμένες έρευνες την τοποθετούν περίπου στο 1600 π.Χ., ενώ άλλα αρχαιολογικά και ιστορικά δεδομένα παραπέμπουν σε μεταγενέστερη περίοδο.
Το σημαντικότερο στοιχείο, ωστόσο, προκύπτει από τη ραδιοχρονολόγηση των ανθρώπινων λειψάνων.
Η νέα εκτίμηση για τον θάνατο του εφήβου, γύρω στο 1500 π.Χ., περιορίζει σημαντικά την απόσταση από την έναρξη της παρακμής του μινωικού πολιτισμού, η οποία τοποθετείται περίπου στο 1450 π.Χ. Έτσι, ενισχύεται το ενδεχόμενο η έκρηξη και τα τσουνάμι να έπαιξαν ρόλο στην αποδυνάμωση του μινωικού κόσμου.
Αναλύσεις οργανικού υλικού, μεταξύ άλλων απανθρακωμένου ξύλου που βρέθηκε μέσα σε στρώματα ηφαιστειακής τέφρας, έχουν οδηγήσει αρκετούς επιστήμονες στην εκτίμηση ότι η έκρηξη συνέβη περίπου στο 1600 π.Χ.
Άλλα αρχαιολογικά και ιστορικά στοιχεία, ωστόσο, δείχνουν προς μεταγενέστερες ημερομηνίες.
Στη μεγάλη συζήτηση για τη χρονολόγηση έχει ενταχθεί ακόμη και ένα αρχαίο αιγυπτιακό κείμενο. Πρόκειται για την περίφημη «Στήλη της Καταιγίδας», η οποία χρονολογείται περίπου στο 1550 π.Χ. και περιγράφει μια μεγάλη και καταστροφική καταιγίδα.
Ορισμένοι ερευνητές έχουν προτείνει ότι το ακραίο γεγονός που περιγράφεται στη στήλη θα μπορούσε να σχετίζεται με τις ευρύτερες επιπτώσεις της έκρηξης της Θήρας.
Το πρόβλημα για τους επιστήμονες ήταν μέχρι σήμερα το χρονικό χάσμα. Τόσο η χρονολόγηση της έκρηξης γύρω στο 1600 π.Χ. όσο και η ημερομηνία της αιγυπτιακής στήλης προηγούνται σημαντικά της μεγάλης παρακμής του μινωικού πολιτισμού, η οποία αρχίζει περίπου το 1450 π.Χ.
Εάν όμως ο θάνατος του αγοριού και, κατά συνέπεια, το τσουνάμι τοποθετούνται γύρω στο 1500 π.Χ., το χάσμα αυτό περιορίζεται αισθητά.
Οι επιστήμονες θεωρούν ότι το συγκεκριμένο εύρημα έχει ένα σημαντικό πλεονέκτημα έναντι άλλων υλικών που χρησιμοποιούνται για τη χρονολόγηση. Κάρβουνο, ξύλο, σπόροι και άλλα οργανικά κατάλοιπα μπορεί να προϋπήρχαν για κάποιο χρονικό διάστημα πριν καλυφθούν από τα υλικά μιας καταστροφής.
Στην περίπτωση του εφήβου, όμως, οι ερευνητές θεωρούν ότι έχουν μπροστά τους έναν άνθρωπο που σκοτώθηκε άμεσα από το ίδιο το καταστροφικό γεγονός που επιχειρούν να χρονολογήσουν.
Για τον λόγο αυτό, τα οστά του θα μπορούσαν να λειτουργήσουν ως ένας εξαιρετικά σημαντικός χρονικός δείκτης, παρακάμπτοντας ορισμένες από τις αβεβαιότητες που συνοδεύουν τη χρονολόγηση άλλων οργανικών υλικών.
Τα νέα ευρήματα, πάντως, δεν έχουν ακόμη δώσει οριστική απάντηση στο μυστήριο. Η νέα επιστημονική εργασία έχει υποβληθεί για αξιολόγηση από ομότιμους και επομένως τα συμπεράσματά της δεν μπορούν ακόμη να θεωρηθούν οριστικά.
Παράλληλα, παλαιότερη δημοσιευμένη μελέτη από το ίδιο αρχαιολογικό πεδίο, η οποία βασίστηκε στη χρονολόγηση άλλων οργανικών δειγμάτων, είχε καταλήξει ότι η έκρηξη της Θήρας δεν θα μπορούσε να έχει συμβεί νωρίτερα από το 1612 π.Χ.
Εφόσον, όμως, η νέα χρονολόγηση των ανθρώπινων λειψάνων επιβεβαιωθεί, η καταστροφή της Σαντορίνης θα μετακινηθεί χρονικά πολύ πιο κοντά στην έναρξη της μεγάλης παρακμής του μινωικού κόσμου.
Προς το παρόν, πάντως, τα συμπεράσματα δεν μπορούν να θεωρηθούν οριστικά, καθώς η σχετική επιστημονική εργασία βρίσκεται ακόμη υπό αξιολόγηση από ομότιμους.
Το μυστήριο της παρακμής των Μινωιτών
Οι Μινωίτες δημιούργησαν έναν από τους σημαντικότερους πολιτισμούς της Εποχής του Χαλκού στη Μεσόγειο. Με επίκεντρο την Κρήτη, ανέπτυξαν εκτεταμένα εμπορικά και πολιτιστικά δίκτυα και άσκησαν σημαντική επιρροή σε μεγάλο μέρος του Αιγαίου.
Από τα μέσα του 15ου αιώνα π.Χ., όμως, ο μινωικός κόσμος άρχισε να παρακμάζει και μέχρι τον 12ο αιώνα π.Χ. είχε ουσιαστικά πάψει να αποτελεί κυρίαρχη δύναμη.
Για αιώνες, μεγάλο μέρος αυτού του πολιτισμού παρέμενε χαμένο, μέχρι την ανακάλυψη του ανακτόρου της Κνωσού στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ακόμη και σήμερα υπάρχουν μεγάλα κενά στις γνώσεις μας. Η Γραμμική Α, η γραφή που χρησιμοποιούσαν οι Μινωίτες, δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί πλήρως, στερώντας από τους ερευνητές μια πολύτιμη άμεση πηγή πληροφοριών για τον τρόπο ζωής, την κοινωνία και την ιστορία τους.
Ανάμεσα στα μεγάλα ερωτήματα παραμένει και το τι ακριβώς προκάλεσε την παρακμή τους.
Συνδέεται τελικά η Σαντορίνη με το τέλος του μινωικού κόσμου;
Η θεωρία ότι η τεράστια έκρηξη της Σαντορίνης και τα τσουνάμι που ακολούθησαν συνέβαλαν αποφασιστικά στην αποδυνάμωση του μινωικού πολιτισμού συζητείται εδώ και δεκαετίες.
Η έκρηξη, τα γιγαντιαία κύματα και οι ευρύτερες περιβαλλοντικές και οικονομικές συνέπειές τους θα μπορούσαν να έχουν προκαλέσει σοβαρό πλήγμα στα εμπορικά δίκτυα και στους παράκτιους οικισμούς του μινωικού κόσμου.
Το μεγάλο πρόβλημα ήταν πάντοτε η χρονολόγηση: εάν η έκρηξη είχε συμβεί περίπου στο 1600 π.Χ., μεσολαβούσε μεγάλο χρονικό διάστημα μέχρι την εμφανή παρακμή του μινωικού πολιτισμού γύρω στο 1450 π.Χ.
Ο σκελετός του άτυχου εφήβου μπορεί τώρα να αλλάξει αυτή την εικόνα.
Εάν τα νέα αποτελέσματα επιβεβαιωθούν, όπως επισημαίνεται και σε ντοκιμαντέρ του National Geographic, η καταστροφή θα τοποθετείται σχεδόν έναν αιώνα αργότερα από τη συχνά αποδεκτή χρονολογία γύρω στο 1600 π.Χ. και πολύ πιο κοντά στην περίοδο κατά την οποία ξεκίνησε η μεγάλη υποχώρηση του μινωικού πολιτισμού.
Έτσι, ένα αγόρι που δεν κατάφερε να ξεφύγει από ένα γιγαντιαίο κύμα πριν από περισσότερα από 3.500 χρόνια μπορεί σήμερα να προσφέρει ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την επίλυση ενός αρχαιολογικού μυστηρίου που απασχολεί τους επιστήμονες επί δεκαετίες.
Τα νέα στοιχεία παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ του National Geographic «Lost Treasures Of Ancient Greece: Pompeii’s Lost Twin».
Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews, Πρώτο Θέμα, Ναυτεμπορική
Δεν υπάρχουν σχόλια