Εξερεύνηση σε βάθος – Πώς οι σπηλαιοεξερευνητές αποκαλύπτουν νέους κόσμους

Ο σπηλαιοδύτης Βασίλης Παντελιός λιγο πριν ξεκινήσει αυτόνομη κατάδυση κατά τη διάρκεια της εξερεύνησης του σπηλαίου. [Credit: Γιώργος Σωτηρ...

Ο σπηλαιοδύτης Βασίλης Παντελιός λιγο πριν ξεκινήσει αυτόνομη κατάδυση κατά τη διάρκεια της εξερεύνησης του σπηλαίου. [Credit: Γιώργος Σωτηριάδης]

Η οργάνωση μιας σπηλαιοεξερεύνησης μοιάζει λίγο με την οργάνωση μιας εκστρατείας. Πρέπει όλα να σχεδιαστούν και να προβλεφθούν με την παραμικρή λεπτομέρεια.

Σας γοητεύουν τα σπήλαια ή σας τρομάζουν; Θα θέλατε να δείτε τι υπάρχει πέρα από την, άλλοτε μικρή και σχεδόν κρυμμένη και άλλοτε μεγάλη και ίσως απειλητική είσοδο τους;

Θετικά απαντούν στο δεύτερο ερώτημα οι σπηλαιοεξερευνητές οι οποίοι όχι μόνο δεν βρίσκουν απειλητικές τις εισόδους των σπηλαίων αλλά τις θεωρούν μια πρόσκληση-πρόκληση για την ανακάλυψη νέων κόσμων.

Την αγάπη του για τον υπόγειο κόσμο και τη «χαρά τού να ανακαλύπτεις μέρη στα οποία δεν έχει πάει κανείς πριν από εσένα» έδωσε ως εξήγηση του ενδιαφέροντός του για την εξερεύνηση σπηλαίων ο γεωλόγος Μάρκος Βαξεβανόπουλος. Αντίστοιχη ήταν η απάντηση του επίσης γεωλόγου Γιώργου Σωτηριάδη ο οποίος μαζί με τον Βαξεβανόπουλο οργάνωσαν και πραγματοποίησαν την εξερεύνηση του Γουργούθακα- του βαθύτερου σπηλαίου της Ελλάδας- το καλοκαίρι του 2022.

Ομαδικό πνεύμα

Μέλη της ομάδας της αποστολής του Γουργούθακα 2022. Περισσότερα από 40 μέλη σε μια αμιγώς Ελληνική αποστολή για την πρώτη επίσκεψη του σπηλαίου στα 1100 μέτρα βάθος μετά από 19 χρόνια. Έκτοτε κάθε χρόνο επαναλαμβάνεται η αποστολή με νέους στόχους. Φέτος το 2026 συντονίζονται εξερευνήσεις στο σπήλαιο σε διάφορα ανεξερεύνητα σημεία καθώς και η διερεύνηση της ανάβλυσης του νερού του Γουργούθακα σε πηγές των Χανίων.

Η οργάνωση μιας σπηλαιοεξερεύνησης μοιάζει λίγο με την οργάνωση μιας εκστρατείας. Πρέπει όλα να σχεδιαστούν και να προβλεφθούν με την παραμικρή λεπτομέρεια. Η λέξη «πρόβλεψη» εδώ είναι το κλειδί: «Συχνά βρισκόμαστε εκτός πολιτισμού σε μέρη όπου δεν υπάρχει φαγητό και νερό σε κοντινή απόσταση» λέει ο Μάρκος Βαξεβανόπουλος επισημαίνοντας ότι η πρόβλεψη δεν αφορά μόνο την καθημερινή διαβίωση αλλά και την διασφάλιση της ακεραιότητας των συμμετεχόντων στην εξερεύνηση. Οι οποίοι είναι πολλοί και πολύ καλά εκπαιδευμένοι. «Πρόκειται για μέλη σπηλαιολογικών συλλόγων οι οποίοι έχουν παρακολουθήσει σεμινάρια και έχουν περάσει τα απαιτούμενα στάδια πρακτικής εκπαίδευσης-πχ χρήση σκοινιών- ώστε να είναι σε θέση να συμμετάσχουν σε αποστολές» εξήγησε ο Γιώργος Σωτηριάδης, προσθέτοντας ότι «Δεν κατεβαίνουν όλα τα μέλη μιας αποστολής στα σπήλαια. Η υποστηρικτικές ομάδες που μένουν στην επιφάνεια είναι όμως εξίσου σημαντικές για την επιτυχία των αποστολών. Η σπηλαιοεξερεύνηση είναι ένα ομαδικό χόμπι».

Κατεβαίνοντας τον Γουργούθακα

Γύρω στα 40 άτομα, από πολλούς σπηλαιολογικούς συλλόγους ανά την Ελλάδα, συμμετείχαν στην εξερεύνηση του Γουργούθακα το 2022. Για να φτάσουν στην είσοδο του σπηλαίου από το σημείο όπου είχαν αφήσει τα αυτοκίνητα, οι εξερευνητές χρειάστηκε να περπατήσουν για τρεις ώρες φορτωμένοι με εφόδια. Λίγο πριν, κατασκήνωσαν σε μια βραχοσκεπή η οποία θα ήταν η βάση τους για τις επόμενες ημέρες. Εδώ δημιούργησαν την κουζίνα και την τραπεζαρία τους, ενώ γύρω-γύρω έστησαν τις σκηνές τους. Οσο για το νερό τους, είχε προβλεφθεί κατά τη διάρκεια προπαρασκευαστικών αποστολών να συγκεντρωθεί σε μια μεγάλη δεξαμενή τους χειμερινούς μήνες και να μεταφέρεται από εκεί στην κατασκήνωση με μικρότερα μπιτόνια.

Η είσοδος του Γουργούθακα είναι σχεδόν αόρατη: πρωτοανακαλύφθηκε από Γάλλους εξερευνητές τη δεκαετία του 1980 οι οποίοι παρατήρησαν ότι από ένα μικρό άνοιγμα έβγαινε κρύο αέρας. Βλέπετε, η θερμοκρασία στον Γουργούθακα δεν ξεπερνά τους 8 βαθμούς Κελσίου. Η εξερεύνηση του 2022 ήταν η πρώτη μετά από περίπου 20 χρόνια και ο στόχος των γεωλόγων-εξερευνητών ήτα η χαρτογράφηση του σπηλαίου με σύγχρονα μέσα. Βεβαίως, ο στόχος των βιολόγων-εξερευνητών ήταν η λήψη δειγμάτων από διαφορετικά βάθη προκειμένου να μελετηθούν οργανισμοί οι οποίοι έχουν προσαρμοσθεί να διαβιούν στο σκοτεινό και υγρό περιβάλλον των σπηλαίων όπως μπορείτε να διαβάσετε στο κείμενο «Εξερευνώντας μικροβιώματα στα έγκατα των Λευκών Ορέων».

Επιβίωση σε ακραίες συνθήκες

Δειγματοληψία στα 1100 μέτρα βάθος. [Credit: Μάρκος Βαξεβανόπουλος]

Για τη χαρτογράφηση του Γουργούθακα χρησιμοποιήθηκε αποστασιόμετρο laser το οποίο επέτρεπε στους εξερευνητές να «βλέπουν» την διαμόρφωση του σπηλαίου αλλά και να υπολογίζουν τον προσανατολισμό και την κλίση των στοών. Με δεδομένο ότι πρόκειται για σπήλαιο το οποίο φτάνει στα 1100 βάθος, είναι προφανές ότι η εξερεύνησή τους ήταν πολυήμερη και ότι κάθε εξερευνητής χρειάστηκε να μείνει πολλές ώρες στο εσωτερικό του. Ετσι, στα 600 μέτρα βάθους χρειάστηκε να δημιουργηθεί μια εσωτερική κατασκήνωση όπου μπορούσαν να κοιμηθούν και να φάνε. Εδώ το νερό ήταν καθαρό και άφθονο καθώς έρρεε από παντού. «Οσο μεγαλύτερο το βάθος, τόσο περισσότερο και το νερό» μας είπε ο Γιώργος Σωτηριάδης επισημαίνοντας ότι η υγρασία στο σπήλαιο ήταν 100%.

Μπορεί το νερό να είναι άφθονο και συνήθως πόσιμο στα σπήλαια, συνάμα όμως μπορεί να αποδειχθεί ο μεγαλύτερος κίνδυνος για τους σπηλαιοεξερευνητές, πράγμα που εξηγεί το γεγονός ότι οι αποστολές προγραμματίζονται κατά τους θερινούς μήνες όπου η πιθανότητα βροχής είναι μειωμένη. Και εννοείται ότι οι αποστολές αναβάλλονται ή και ακυρώνονται σε περίπτωση απροσδόκητης βροχής. «Σε περίπτωση βροχής, οι στοές μπορεί να γεμίσουν πολύ γρήγορα» εξήγησε ο Γιώργος Σωτηριάδης. Οι αυξημένες ποσότητες νερού στον Γουγούθακα απαίτησαν την παρουσία του ειδικά εκπαιδευμένου στην σπηλαιοκατάδυση δύτη Βασίλη Παντελιού. «Η υποβρύχια σηπαιοκατάδυση δεν έχει καμμιά σχέση με την κατάδυση στη θάλασσα» σημείωσε ο Γιώργος Σωτηριάδης εξηγώντας ότι εκτός από διπλές μπουκάλες ο σπηλαιοδύτης χρησιμοποιεί μίτο τον οποίο στερεώνει με καρφάκια έτσι ώστε να μπορέσει στη συνέχεια να βρει τον δρόμο της επιστροφής.

Το μέλλον της εξερεύνησης

Η είσοδος του Γουργούθακα περνά απαρατήρητη. Το σπήλαιο εντοπίστηκε το 1981 λόγω του έντονου ρεύματος παγωμένου αέρα που διέφευγε από εκεί.

Αν και δεν θα μπορούσαμε να τα ονομάσουμε μίτους, σήμερα στον Γουργούθακα θα βρει κανείς τα σκοινιά της αποστολής του 2022 από την είσοδο μέχρι τον πυθμένα του «Χρησιμοποιήσαμε ανοξείδωτα μεταλλικά στοιχεία τα οποία θα μείνουν εκεί για πάντα και σκοινιά η αντοχή των οποίων θα επιτρέψει να χρησιμοποιηθούν από επόμενους εξερευνητές για τα επόμενα 20 χρόνια που θα χρειαστεί να αντικατασταθούν» μας είπε ο Γιώργος Σωτηριάδης προσθέτοντας ότι «Ήδη έχουν γίνει αποστολές το 2023, το 2024, το 2025 και σε λίγες ημέρες θα αρχίσει αυτή του 2026».

Είναι βέβαιον ότι τα επιστημονικά ευρήματα των αποστολών θα τα μαθαίνουμε βαθμηδόν καθώς αυτά θα δημοσιεύονται. Προς το παρόν, εμείς οι λιγότερο γενναίοι και περιπετειώδεις μπορούμε να «συμμετάσχουμε» στην εξερεύνηση του Γουργούθακα μέσω των εικόνων και βίντεο που ευγενικά μας παραχωρήθηκαν από τα μέλη της αποστολής.

Πηγή: Ι. Σουφλέρη, Το Βήμα