Παρασκευή, 31 Δεκεμβρίου 2010

Ο Έρωτας στην Αρχαία Ελλάδα



Έρωτας της ποίησης, Έρωτας του μύθου. Γλυκύπικρο, τον λέει η Σαπφώ, λυσιμελή ο Ησίοδος στην αρχή της κοσμογονίας του. Δημιουργός για τους Ορφικούς, φτερωτός πάρεδρος της Αφροδίτης για τους Ολύμπιους.
Κι ο έρωτας ως βίωμα; Πως μεταφράζεται η δύναμη κι η πρωτοκαθεδρία του στη ζωή των αρχαίων Ελλήνων; Από τις περιγραφές της σεξουαλικής τους ζωής που οι ίδιοι μας δίνουν, συνάγεται ότι, με την ποικιλομορφία του, ο Έρωτας στηρίζει το πλέγμα των κοινωνικών σχέσεων.
Όσο παράδοξο και αν φαίνεται σ‘εμάς, ο περίφημος «ελληνικός έρως», που αξιοποιεί τη διφορούμενη εφηβική σεξουαλικότητα, πρέπει να νοηθεί ως προπαιδευτικός τόσο της εξέλιξης του ερωτικού συναισθήματος στη «φυσιολογική»σχέση του γάμου, όσο και στη διάπλαση μελλοντικών πολιτών και στην αναπαραγωγή της πόλης. Ο άντρας της κλασικής εποχής έχει τη δυνατότητα να εκδηλώσει τη σεξουαλικότητά του με διάφορες μορφές που μπορεί και να συνυπάρχουν. Η απλή ικανοποίηση του ενστίκτου θεωρείται παρέκκλιση που εικονογραφείται από υπάνθρωπους σατύρους. Σχεδόν πάντα ο Έρωτας είναι παρών. Ποικίλλει μόνον η κοινωνική σχέση που απορρέει απ‘αυτούς τους διάφορους τρόπους έκφρασης της σεξουαλικότητας.
Ήδη από τα επτά τους χρόνια, τα αγόρια αναπτύσσουν τη σεξουαλική τους ζωή στο γυμνάσιο και ειδικότερα στην παλαίστρα. Οι ομοφυλοφιλικές σχέσεις που δημιουργούνται είναι ασύμμετρες, στα όρια της παιδεραστίας: μεγαλύτερος σε ηλικία, ο εραστής γοητεύεται από το κάλλος του ερωμένου, στον οποίο εκείνος προσφέρει ένα πρότυπο ανδρείας, αρετής και γνώσης. Εἷς ἔρως γνήσιος, ὁ παιδικός ἐστιν, διακήρυσσαν οι Αθηναίοι ρήτορες. Στις σχέσεις που συνάπτονται, πρώτα στα γυμνάσια, κατόπιν στα συμπόσια, ομοφυλοφιλική και παιδευτική σχέση είναι αξεδιάλυτες. Ο όρος παιδεραστία περιέχει τις δύο έννοιες παις (=παιδί) και έράν (καθοδηγώ, διαπαιδαγωγώ). Ενώ ο όρος "παις" σημαίνει γενικά είτε το αρσενικό είτε το θηλυκό παιδί, εντούτοις, στην περίπτωση αυτή αναφέρεται μόνο στο αγόρι και συγκεκριμένα σ' εκείνο που βρίσκονταν προς το τέλος της εφηβείας.
Ο σύνδεσμος αυτός, ήταν μια ιδιαίτερη μορφή "ερώμενης" συμπεριφοράς, στην οποία κύριος στόχος ήταν η διαπαιδαγώγηση του εφήβου από τον ενήλικο άνδρα που όφειλε να διδάσκει το αγαπημένο του αγόρι πρότυπα συμπεριφοράς και να του δίνει μέτρα αξιών για τη ζωή του. Καθώς η αγωγή σε πολλές περιπτώσεις δεν δινόταν από δημόσια σχολεία αλλά βρισκόταν στα χέρια των ιδιωτών, στο πλαίσιο αυτό ο εραστής, όφειλε να παιδαγωγεί τον νεαρό ώστε να γίνει όμορφος και καλός άνθρωπος (καλοκαγαθία), ένα πρότυπο αρετής που περιελάμβανε σωματική ομορφιά, ηθική ανεπίληψία και μόρφωση. Ως προς το παιδαγωγικό σκοπό της παιδεραστίας, τα κείμενα της ελληνικής γραμματείας δεν αφήνουν καμιά αμφιβολία.




Πέμπτη, 30 Δεκεμβρίου 2010

"Πατέρες" του ηλιακού ημερολογίου οι Μινωίτες


Δεκαεννέα αιώνες πριν από τους Βαβυλώνιους είχαν ανακαλύψει το ηλιακό ημερολόγιο οι Μινωίτες, όπως αποκαλύπτει ο καθηγητής Μηνάς Τσικριτζής.

Αποτύπωση ηλιακού ημερολογίου σε μινωικό σφραγιστικό εύρημα, κατασκευασμένο
από δόντι ιπποπόταμου. Οι 12 κοιλότητες αντιπροσωπεύουν τους μήνες του χρόνου ενώ
στο κέντρο αποτυπώνεται η μορφή της Κρήτης. Όλα αυτά την 3η χιλιετία π.Χ.
Πηγή εικόνας: Εφημερίδα Το Έθνος
Ο Κρητικός ερευνητής, ύστερα από πολύχρονη μελέτη και διασταύρωση στοιχείων, εκφράζει τη βεβαιότητα ότι «διάβασε» ένα μέρος των ιερογλυφικών των Μινωιτών και φέρνει στο φως νέα δεδομένα για το πρώτο μινωικό ηλιακό ημερολόγιο της 3ης χιλιετίας π.Χ. Παράλληλα καταρρίπτει την πρώτη μέχρι σήμερα προσέγγιση που είχε γίνει το 538 π.Χ. από τον Βαβυλώνιο αστρονόμο Ναμπού Ριμανού, ότι οι Βαβυλώνιοι ήταν εκείνοι που είχαν ανακαλύψει το ηλιακό ημερολόγιο.

Η «πυξίδα» που οδήγησε στην αποκαλυπτική έρευνα του κ. Τσικριτζή ήταν ένα σπάνιο μινωικό σφραγιστικό εύρημα του 2200 π.Χ., το οποίο και αποτέλεσε, όπως λέει ο ίδιος, το κλειδί της ανακάλυψης για το πρώτο μινωικό ηλιακό ημερολόγιο.
Η ανακάλυψη του Κρητικού ερευνητή καταγράφεται σε υπό έκδοση ερευνητικό βιβλίο, που αναφέρεται στην αστρονομία του κρητομυκηναϊκού πολιτισμού και αναμένεται να κυκλοφορήσει στις αρχές του 2011. Στο ίδιο βιβλίο πέρα από το ηλιακό ημερολόγιο γίνεται αναφορά στο σεληνιακό και το σεληνοηλιακό ημερολόγιο και στις ιδιαιτερότητές τους, όπως επίσης και στο μηνολόγιο-εορτολόγιο.
Το μινωικό σφραγιστικό εύρημα είναι, όπως αναφέρεται, κυλινδρικό και κατασκευασμένο από δόντι ιπποπόταμου. Ο αρχαιολόγος Σακελαράκης κατά την εύρεσή του πριν από 40 χρόνια στις Αρχάνες, στην ευρύτερη περιοχή της Κνωσού, το είχε περιγράψει «ως ένα ασυνήθιστο σφραγιστικό θέμα κοιλοτήτων». 

Όμως από τη σύγχρονη έρευνα-μελέτη του ευρήματος ο Μηνάς Τσικριτζής υποστηρίζει ότι «οι 12 κοιλότητες που φέρει το σφράγισμα είναι συμβολισμοί σελήνης, είναι ο χρόνος, οι 12 μήνες». Όπως ο ίδιος εξηγεί, στο σφράγισμα καταγράφονται οι ημέρες με χαραγμένες κάθετες γραμμές, ενώ στο κέντρο υπάρχει μια απεικόνιση που το σχήμα της θυμίζει με μια απλή ματιά αυτό της Κρήτης. «Το σφράγισμα αποτυπώνει το νησί των Μινωιτών στο κέντρο και το πλήθος των ημερών που περνά γύρω γύρω τους. Πιστεύουμε ότι οι αριθμητικές πράξεις επαληθεύουν το αποτέλεσμα των 365,3 ημερών και αποδεικνύει ότι οι Μινωίτες είχαν από την παλαιοανακτορική περίοδο ένα σύγχρονο ηλιακό ημερολόγιο το οποίο προηγήθηκε των Βαβυλωνίων 19 αιώνες» αναφέρει ο κ. Τσικριτζής.
Μάλιστα παραθέτει μαθηματική πράξη με βάση τα σύμβολα της Σελήνης, του μήνες και τις παρεμβαλλόμενες ημέρες, επισημαίνοντας ότι «οι Μινωίτες παρατηρώντας το χειμερινό ηλιοστάσιο τη φάση της σελήνης και καταγράφοντας κάθε ημέρα που περνούσε, θα διαπίστωναν μετά από 365,3 ημέρες ότι ο ήλιος είχε την ίδια ακριβή θέση στην ανατολή του σταματώντας την πορεία μετατόπισής του στον ουρανό».

Ο κ. Μ. Τσικριτζής, ένθερμος οπαδός του Πυθαγόρα και του Ευκλείδη, ερευνά συστηματικά τα τελευταία 20 χρόνια τον μινωικό πολιτισμό, ενώ έχει εκδώσει το βιβλίο «Ο Δίσκος της Φαιστού: οδηγός στην αποκρυπτογράφησή του». Πριν από δύο χρόνια αποκάλυψε μια άγνωστη επιγραφή, η οποία, όπως είπε, φέρει κλασματικά σύμβολα της γραμμικής Α’ και θα αποτελέσει πιθανότατα τον «μπούσουλα» για τη λύση του μυστικού. Η επιγραφή αποκαλύφθηκε σε έπαυλη πλησίον του αρχαίου ανακτόρου της Φαιστού και αποτελεί φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία των μαθηματικών.




Τετάρτη, 29 Δεκεμβρίου 2010

Υπόγραψε κι εσύ για την διάσωση του αρχαιολογικού χώρου της Σαλαμίνας



Αφύλαχτος ο αρχαιολογικός χώρος

Συνεχίζετε η συλλογή υπογραφών για την ανάδειξη του αρχαιολογικού χώρου και του φυσικού περιβάλλοντος της Κυνόσουρας Σαλαμίνας (όπου έγινε η ιστορική Ναυμαχία της Σαλαμίνας), ενός μικρού κομματιού γης με παγκόσμια ιστορία. 



Ο αγώνας του Περιβαλλοντικού Ομίλου Σαλαμίνας "ΠΕΡΙΒΟΣ" βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο μετά την συμπλήρωση 8000 υπογραφών, τη δημοσίευση 8 άρθρων σε εφημερίδες πανελλαδικής κυκλοφορίας (Ελευθεροτυπία, Το Βήμα, Αδέσμευτος Τύπος), την επερώτηση στη βουλή τεσσάρων βουλευτών, την κινητοποίηση των αρμόδιων υπουργείων αλλά και την επέμβαση εισαγγελέα για το θέμα. 
Εγκαταλελειμμένα πλοία και κουφάρια στον θαλάσσιο χώρο όπου
πραγματοποιήθηκε η ιστορική ναυμαχία


Μπές κι εσύ στην παρακάτω διεύθυνση και υπέγραψε, αρκεί να είσαι ...πάνω από 16 ετών! 

Η υπογραφή σου έχει δύναμη. 


Υπόγραψε εδώ: http://sites.google.com/site/perivos/sylloge-ypographon-giaten-kynosoura




Πηγή: Περιβαλλοντικός Όμιλος Σαλαμίνας "ΠΕΡΙΒΟΣ", http://sites.google.com/site/perivos/sylloge-ypographon-giaten-kynosoura
Πηγή εικόνων: Ελευθεροτυπία, http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=167065


Σύντομα προσβάσιμη η Κασταλία κρήνη στους Δελφούς



Το ικρίωμα που συγκρατεί
τις Φαιδριάδες πέτρες 
Τυλιγµένη σε ένα ικρίωµα ύψους 80 µ. υποδέχεται πλέον τους επισκέπτες ενός από τους µεγαλύτερους και κορυφαίους σε επισκεψιµότητα αρχαιολογικούς χώρους στην Ελλάδα: των Δελφών. Είναι η απρόσιτη για το ευρύ κοινό – λόγω της πτώσης των Φαιδριάδων – κρήνη Κασταλία, που αφήνει «διψασµένους» τους επισκέπτες τα τελευταία 15 χρόνια. 

Η απελευθέρωσή της από τους απειλητικούς βράχους έχει ξεκινήσει ήδη χάρη όχι µόνο στο ικρίωµα, αλλά και σε αναρριχητές που επιστράτευσε η Διεύθυνση Αναστήλωσης Αρχαίων Μνηµείων ώστε να αδειάσουν τις βραχοπαγίδες που προστατεύουν ως τώρα την Κασταλία, ρίχνοντας τους βράχους σε ειδικά πλαστικά χωνιά προς το έδαφος. 

Οι βραχοπαγίδες έχουν ήδη ξεπεράσει το χρονικό όριο αντοχής τους και έχουν πάρει κλίση σχεδόν 90%. Η διαδικασία τηςαποφόρτισής τους όµως δεν σηµαίνει και την άµεση επαναλειτουργία της κρήνης. Στην τελική ευθεία όµως βρίσκεται η ολοκλήρωση ειδικής τεχνικής µελέτης για την ασφαλή πρόσβαση των επισκεπτών, που θα προβλέπει διακριτική µεν, αλλά ασφαλή στερέωση των επιθετικών βράχων. 

Η πτώση των Φαιδριάδων δεν είναι το µοναδικό πρόβληµατων Δελφών. Χωρίς περίφραξη µεγάλο µέρος του αρχαιολογικού χώρου – στην περιοχή της Προναίας, καθώς ουδείς µέχρι την πρόσφατη καταγραφή δεν γνώριζε ποιες εκτάσεις ήταν απαλλοτριωµένες υπέρ του 200 στρεµµάτων αρχαιολογικού χώρου –, χωρίς ενηµερωτικές πινακίδες, πρόσβαση για τα ΑµΕΑ και οργανωµένες στάσεις για τις οµάδες επισκεπτών, ώστε να µη δηµιουργείται συνωστισµός, µε µνηµείαπου χρειάζονται συντήρηση, λειτουργεί ο αρχαιολογικός χώρος που αριθµεί περισσότερους από 314.000 επισκέπτες ετησίως. Για να µπει τάξη στον µείζονος σηµασίας αρχαιολογικό χώρο, εκτιµάται ότι απαιτούνται περί τα 700.000-800.000 ευρώ, κονδύλι που θα εξασφαλιστεί από τοΕΣΠΑ και θαδώσει τη δυνατότητανα µετατραπούν οι Δελφοί από αρχαιολογικός χώρος σε αρχαιολογικό πάρκο, καθώς θα διαµορφωθεί όχι µόνο µια νέα διαδροµή που θα επιτρέπει την εσωτερική σύνδεσητου Ιερού µε το Μουσείο, αλλά θα αναδειχθεί και η «άγνωστη» στους επισκέπτες συνοικία της ύστερης αρχαιότητας, χώρος όπου κρύφτηκαν οι θησαυροί των Δελφών στην Κατοχή. 

Νέες πινακίδες – ήδη έχουν τοποθετηθεί πιλοτικά επτά – στα ελληνικά, αγγλικά, γαλλικά και σε µέθοδο µπράιγ, περίφραξη στην περιοχή της Προναίας – όπου σήµερα βόσκουν ελεύθερα βοοειδή και χοίροι –, τέσσερις νέες διαδροµές και αναβατόρια για τα ΑµΕΑ, µερική κάλυψη της ιεράς οδού µε µεταλλική κατασκευή ώστε να αντιµετωπιστεί η έντονη ολισθηρότητα, αναβάθµιση των εγκαταστάσεων υγιεινής είναι µερικά µόνο από τα άµεσα έργα που προγραµµατίζει το υπουργείο Πολιτισµού στον χώρο, ενώ στα σχέδια είναι και η κατασκευή ορειχάλκινου εκµαγείου του οφιόσχηµου στηρίγµατος του Τρίποδα των Πλαταιών (διάβασε περισσότερα εδώ), από γύψινο αντίγραφο που βρίσκεται στις αποθήκες. Το πρωτότυπο βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη, ενώ το γύψινο αντίγραφο που έγινε µε πρωτοβουλία του καθηγητή Πέτρου Θέµελη διασώζει ίχνη επιγραφών που έχουν χαθεί από το πρωτότυπο. 



Οι Φαιδριάδες πέτρες έχουν διαδραματίσει διαχρονικά σημαντικό ρόλο στην περιοχή. Οι Πέρσες λέγεται πως είχαν φτάσει ως τον ναό της Προναίας, όταν δυο κομμάτια βράχων ξεκόλλησαν και τους πλάκωσαν. Ίδια τύχη είχαν και οι Γαλάτες μερικούς αιώνες αργότερα.




Πηγή: Τα Νέα, http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artId=4610882


Τρίτη, 28 Δεκεμβρίου 2010

3D Αναπαράσταση της Ακρόπολης των Αθηνών



Ένα ταξίδι στο χρόνο και στην εποχή της δόξας της Αθήνας. 
Η μαγεία και η μεγαλοπρέπεια του χώρου θαμπώνουν ακόμα τον επισκέπτη. Αυτό όμως που ήταν κάποτε και παρουσιάζεται στο video που ακολουθεί κόβει την ανάσα...









Πήγασος, ένας φτερωτός μύθος

Η γέννηση του Πήγασου
(Λήκυθος, Μετροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης)
Ο Πήγασος στην Ιπποκρήνη με τις
Ελικωνιάδες Νύμφες (κάτω) 
 
O Ίππος μυθοποιήθηκε νωρίς, κι αυτό όχι μόνον χάρη στα φυσικά του χαρίσματα, αλλά και στην ανεκτίμητη πρακτική προσφορά του στον άνθρωπο. Xάρη στον ίππο έγιναν κατορθωτές οι μεγάλες μετακινήσεις λαών κατά την τρίτη χιλιετία. Mέσα σε άμαξες που τις έσερναν άλογα, ή καβάλα σ' αυτά, κατόρθωναν οι άνθρωποι να διανύουν τεράστιες αποστάσεις. Αλλά και στις πολεμικές επιχειρήσεις ο ρόλος του ίππου υπήρξε αποφασιστικός: ακόμα και οι πιο εμπειροπόλεμοι λαοί αδυνατούσαν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά εισβολείς που πολεμούσαν έφιπποι ή πάνω σε ιππήλατα άρματα.

Δικαιολογημένα πολλοί μελετητές της ιστορίας του πολιτισμού υποστήριξαν ότι στις ράχες των ίππων γράφηκε η ιστορία της ανθρωπότητας. Απόηχο της πανάρχαιας και κοσμοϊστορικής υπεροχής του ίππου έναντι των άλλων ζώων που εξημέρωσε ο άνθρωπος αποτελεί και το γεγονός ότι σήμερα η ωστική δύναμη των μηχανών υπολογίζεται σε ιπποδύναμη (HP=horse power). Διόλου παράξενο, λοιπόν, που από νωρίς αποδόθηκαν στο άλογο υπερφυσικές δυνάμεις. Ανάμεσα στους πολυάριθμους μύθους που αναφέρονται στο άλογο, ξεχωρίζει ο μύθος του φτερωτού ίππου, του Πήγασου.

Ο Μύθος

Kατά τον Hσίοδο (Θεογονία 276-282), ο Πήγασος ήταν καρπός της ένωσης του Ποσειδώνα με τη Γοργώ Mέδουσα και ξεπήδησε από τον λαιμό της όταν την αποκεφάλισε ο Περσέας με τη συνδρομή της Αθηνάς. Γόνος, λοιπόν, του θεού των υδάτων ο Πήγασος, επόμενο ήταν και το όνομά του να παραπέμπει στο υγρό στοιχείο, στην πηγή, αφού μάλιστα γεννήθηκε κοντά στις πηγές του Ωκεανού, του μυθικού ποταμού που περιβάλλει τον κόσμο (Θεογονία 281-283).

Ένας άλλος μύθος παραδίδει πως η Iπποκρήνη, μια πηγή στην κορυφή του Eλικώνα της Bοιωτίας από την οποία αντλούσαν οι Eλικωνιάδες Nύμφες την έμπνευσή τους, ανέβλυσε όταν ο Πήγασος χτύπησε με την οπλή του τον βράχο. Kι άλλες πηγές, σύμφωνα με τις αρχαίες μαρτυρίες, ανέβλυσαν χάρη στο χτύπημα της οπλής του Πήγασου.

Άμεση σχέση και με τον δαμασμό του Πήγασου στην Kόρινθο από τον τοπικό ήρωα Bελλεροφόντη έχει η θεά Αθηνά. Eκεί, κοντά στην Kρήνη Πειρήνη, μια πηγή πλούσια σε νερά ακόμα και σήμερα, παραμόνεψε ο ήρωας το θεϊκό άλογο, κι όταν εκείνο πλησίασε να πιει νερό, το δάμασε περνώντας του - με την καθοδήγηση και συμπαράσταση της Αθηνάς - στο στόμα το χρυσό χαλινάρι, δώρο της ίδιας της θεάς των τεχνών (Πίνδ. O. XIII, 65. 78).

Bελλερεφόντης καταβάλλει τη Xίμαιρα,
 τέρας με σώμα και κεφάλι λιονταριού,
κεφάλι με λαιμό τράγου στη ράχη.  4ος αι. π.X.
 Eθνικό αρχαιολογικό Mουσείο του Tάραντα, Iταλία.


Πολλοί είναι οι άθλοι που πραγματοποίησε ο Bελλεροφόντης καβάλα στον Πήγασο και δεν θα τους ιστορήσουμε εδώ. Ξεχωρίζει, πάντως, σπουδαιότερος ανάμεσά τους, η εξόντωση της Xίμαιρας, ενός τέρατος με σώμα λιονταριού, κεφαλή τράγου στη ράχη του και μια έχιδνα στη θέση της ουράς, που έσπερνε τον όλεθρο, κατακαίγοντας τα πάντα με τη φωτιά που ξερνούσε απ' το στόμα του.

Δεν είχε, ωστόσο, παρά τα ανδραγαθήματά του, καλό τέλος ο Bελλεροφόντης. Mεθυσμένος από τους αλλεπάλληλους άθλους του, πίστεψε πως θα μπορούσε να φτάσει και στον Όλυμπο ακόμη, την κατοικία των θεών. Αλλά την αποκοτιά του αυτή - ύβριν την έλεγαν οι αρχαίοι - την πλήρωσε ακριβά. Γιατί ο Πήγασος, από σύντροφος και βοηθός του, έγινε όργανο της θεϊκής Δίκης. Tον πέταξε απ' τη ράχη του κι ο ήρωας τέλειωσε άθλια τη ζωή του, χωλός από την πτώση του και ταπεινωμένος. Αντίθετα, ο Πήγασος συνέχισε την πτήση του προς τον Όλυμπο, όπου έμεινε στην υπηρεσία του Δία, ως φύλακας και φορέας των συμβόλων του, του κεραυνού και της αστραπής: υπαινιγμός, ίσως, στην υπερβατική και τελολογική αποστολή του. Eίναι σύμπτωση, άραγε, που οι θεοί του φωτός και του λόγου, δηλ. ο Ήλιος και ο Απόλλωνας, αλλά και άλλοι αστρικοί θεοί, ταξιδεύουν έφιπποι, ή σε άρματα που τα σέρνουν άλογα φτερωτά;

Αμυγδαλόσχημος σφραγιδόλιθος από σάρδιο με Πήγασο.
Mυκηναϊκή εποχή. Αθήνα, Eθνικό αρχαιολογικό Mουσείο.
H σχέση, εξάλλου, του Πήγασου με την Αθηνά υποδηλώνει και τον πολιτιστικό χαρακτήρα της προσφοράς του στους θνητούς. Γιατί ο δαμασμός του πρωταρχικού ίππου, του Πήγασου, από τον Bελλεροφόντη σημαίνει, κατ' επέκταση, το δαμασμό του ίππου από τον άνθρωπο. Tον δαμασμό του ίππου και το «ηνιοχείν» που δίδαξε η Αθηνά στους ανθρώπους, θεωρούσαν οι αρχαίοι προσφορά τόσο πολύτιμη ώστε να την παραβάλλουν με την ευεργεσία της Δήμητρας προς αυτούς, δηλαδή τη διδαχή της καλλιέργειας των σιτηρών.

Mε τα όσα αναφέραμε δεν εξαντλούνται βέβαια οι αρχαίες μαρτυρίες για την ξεχωριστή θέση του Πήγασου στον ελληνικό πολιτισμό, αρκούν όμως για να εξηγήσουν γιατί οι Έλληνες του έδωσαν μια θέση στο στερέωμα, ανάμεσα στις πολλές άλλες μυθικές μορφές που ταύτισαν με ορισμένα άστρα και αστερισμούς. O «καταστερισμός» του Πήγασου δεν είναι βέβαια άσχετος με την πτήση του στον Όλυμπο και την αποστολή που ανέλαβε έκτοτε εκεί.

Tον 4ο αι. π.X. ο Eύδοξος, μαθητής του Πλάτωνα και εκπρόσωπος της πεποίθησης ότι η γη είναι σφαιρική, αναφέρεται για πρώτη φορά στον αστερισμό του «ιερού ίππου». Από τότε ο αστερισμός του Πήγασου μνημονεύεται μαζί με τα άλλα ουράνια σώματα από τον Άρατο (315-240 π.X.) στο έργο του Φαινόμενα, καθώς και από τον αστρονόμο Ίππαρχο (2ος αι. π.X.).

Kατά την ελληνιστική και τη ρωμαϊκή εποχή η πτήση του Bελλεροφόντη στη ράχη του Πήγασου ταυτίστηκε με την ανύψωση του ανθρώπου στη σφαίρα του πνεύματος και της αρετής. Γι' αυτό πολλοί Pωμαίοι αυτοκράτορες ή άλλα πρόσωπα που η πολιτεία ήθελε να τιμήσει ως ήρωες ή και να θεοποιήσει, εικονίζονται συχνά να εφιππεύουν τον Πήγασο.

O μύθος του Πήγασου, όπως άλλωστε και όλοι οι ελληνικοί μύθοι, αποτελούν σύμβολα μιας παγκόσμιας γλώσσας, μιας «κοινής» κατανοητής σε όλους μέσα στη βαβέλ των γλωσσών και των αντιθέσεων. Ανήκει στα ακατάλυτα σύμβολα που προσφέρουν τη δυνατότητα στους θνητούς να επικοινωνούν με τη θεότητα αλλά και μεταξύ τους, στην εξυψωτική ατμόσφαιρα του αμοιβαίου σεβασμού και της αδελφοσύνης.




Δευτέρα, 27 Δεκεμβρίου 2010

Ζατρίκιον ή Σκάκι;

Ο Διάδρομος του Ζατρικίου
στην Κνωσό
Σήμερα δεν υπάρχει άνθρωπος σε ολόκληρο τον πλανήτη που να μην γνωρίζει το σκάκι που στην αρχαιότητα το ονόμαζαν Ζατρίκιον και που ήταν επινόηση των αρχαίων ελλήνων από την αρχή της ιστορικής τους διαδρομής.

Όταν ο Βρετανός αρχαιολόγος Σερ Άρθουρ Έβανς πραγματοποιούσε ανασκαφές στον αρχαιολογικό χώρο της Κνωσού στα τέλη του 19ου αιώνα, έμεινε έκθαμβος όταν αντίκρισε μια μεγάλη πλάκα από ελεφαντόδοντο και πέτρα χρώματος μπλε, με γυάλινη επικάλυψη και χρυσά φύλλα. Το εντυπωσιακό αυτό εύρημα ήταν το «Μέγα Ζατρίκιον» που συνοδευόταν από πέντε πιόνια από ελεφαντόδοντο και είχε διαστάσεις 104Χ61 εκατοστά και χρονολογείται γύρω στο 1600 π.Χ. Το «Μέγα Ζατρίκιον» ήταν ένα βασιλικό παιχνίδι ανάλογο με το σύγχρονο σκάκι και γι’ αυτό ο χώρος που ανακαλύφθηκε ονομάστηκε «Διάδρομος του Ζατρικίου».

Στην αρχική του μορφή απεικόνιζε ένα τέλειο ημερολόγιο με τέσσερα έτη, όπου οι 72 περιφερειακές γραμμές αντιστοιχούν σε 72 χρονικά διαστήματα των 20 λεπτών, δηλαδή μια 24ωρη μέρα (72Χ20 =1440 λεπτά = 24ώρες Χ 60 λεπτά = μία 24ωρη ημέρα).

Η λέξη Ζατρίκιον είναι ξεκάθαρα αρχαιοελληνική και ετυμολογικά προέρχεται από δύο λέξεις, το επιτακτικό μόριο «ζα-» και του ρήματος τριάζω ή τριάσσω. Το επιτακτικό μόριο «ζα» είναι πολύ γνωστό και το χρησιμοποιούμε σε πολλές λέξεις και έχει ως στόχο να ενισχύει το δεύτερο συνθετικό της λέξης. Για παράδειγμα ζά(μ)πλουτος ή ζάπλουτος σημαίνει ο πολύ πλούσιος, ο πάμπλουτος, ο βαθύπλουτος.

Το ρήμα τριάζω ή τριάσσω ή τριάττω σημαίνει νικώ. Και τριαγμός σημαίνει νίκη. Ζατριάζω σημαίνει υπερνικώ ή κατανικώ. Ακόμη γνωρίζουμε την λέξη Τρισμέγιστος (τρεις φορές Μέγιστος) και η έκφραση «τρισί πάλαις» δηλώνει αυτόν που νίκησε τρεις φορές, ο Τρινικητής. Συνεπώς με την λέξη Ζατρίκιον δηλώνεται η πλήρης συντριβή του αντιπάλου. Και ο παίζω το Ζατρίκιον είναι ο αήττητος νικητής. Το νικητήριο άθυρμα Ζατρίκιον ή Ζητρίκιον.
Η Αθηνά επιβλέπει ένα παιχνίδι ζατρικίου
ανάμεσα στον Αχιλλέα και τον Οδυσσέα
Το Ζατρίκιον ως άθυρμα (=άθλημα) πεττείας (=ρίψης) είχε και τις τρεις μορφές, δηλαδή Ζατρίκιον με κυβείες (σημερινά ζάρια), ζατρικίων με προκαθορισμένες κινήσεις κομματιών και τέλος Ζατρίκιον με κυβείες και με προκαθορισμένες κινήσεις κομματιών.
Το ότι προϋπήρχαν τα αρχαία ελληνικά αθύρματα είναι αυτονόητο γιατί γνωρίζουμε τις εκστρατείες του Διονύσου και του Ηρακλή που έγιναν χιλιάδες χρόνια πριν. Τα αθύρματα αναφέρονται στον Ησίοδο, την Σαπφώ, τον Αλκαίο, τον Όμηρο, τους Ομηρικούς ύμνους που γράφτηκαν αιώνες πριν τα περσικά ή ινδικά Ζατρίκια, τα οποία προφανώς είναι από εκείνες τις εκστρατείες. Δεν είναι τυχαίο όπου θεοί και προστάτες των πεττειών είναι η Αθηνά, ο Διόνυσος, ο Ερμής και ο Πάν.

Η θεά της σοφίας και των αθυρμάτων (παιχνιδιών) ήταν η Αθηνά η οποία ξεπήδησε από τον μυαλό του Διός ως σκέψη και την βλέπουμε σε πλήθος παραστάσεων σε αρχαία αγγεία με επιτραπέζια αθύρματα τύπου πεττείας ως επιβλέπον ή ως διαιτητής σε παρτίδες. Μεγάλοι αρχαίοι αντιπαίζοντες (πεττευτές και κυβευτές) είναι οι εξής: Αχιλλέας, Αίας του Οιλέα, Αίαντας ο Σαλαμίνιος, Πλάτων, Αλκιβιάδης, Περικλής, Μεγας Αλέξανδρος και οι στρατιώτες του, Ξενοφών, Οδυσσέας και μνηστήρες Πηνελόπης και τόσοι άλλοι.



Το πανάρχαιο άθλημα του ζατρικίου πέρασε μέσα από τους αιώνες στο Βυζάντιο και από εκεί εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Δύση με την γνωστή μορφή που ξέρουμε σήμερα.




Πηγή: Γρηγόρης Ζώρζος, Ελληνικό Αρχείο, http://www.ellinikoarxeio.com/2010/11/zatrikion-in-ancient-hellas.html


Κυριακή, 26 Δεκεμβρίου 2010

Φρασίκλεια, μία από τις μεγαλύτερες στιγμές της Αρχαιολογίας





Μετά από μία πολύχρονη και πολύπαθη ανασκαφή στη Μερέντα (και στο Κλασικό δήμο Μυρρίνους) έρχεται στο φως το Μαϊο του 1972 η Φρασίκλεια και ένας κούρος που βρέθηκαν μαζί και χαρακτηρίστηκε ως "αδερφός" της. Την εντυπωσιακή αυτή ανακάλυψη οφείλουμε στην επίμονη εργασία του αρχαιολόγου Ευάγγελου Κακαβογιάννη.




Σάββατο, 25 Δεκεμβρίου 2010

Είχαν και οι Αρχαίοι Έλληνες Χριστούγεννα;

Αρχέγονοι συμβολισμοί 
Οι αρχαίοι Έλληνες κατά την χειμερινή τροπή του ήλιου γιόρταζαν την γέννηση του Διονύσου. Ο Διόνυσος αποκαλούταν «σωτήρ» και θείο «βρέφος», το οποίο γεννήθηκε από την παρθένο Σέμελη. Ήταν ο καλός «Ποιμήν», του οποίου οι ιερείς κρατούν την ποιμενική ράβδο, όπως συνέβαινε και με τον Όσιρη. Τον χειμώνα θρηνούσαν το σκοτωμό του Διονύσου από τους Τιτάνες, αλλά στις 30 Δεκεμβρίου εόρταζαν την αναγέννησή του. Οι γυναίκες-ιέρειες ανέβαιναν στην κορυφή του ιερού βουνού και κρατώντας ένα νεογέννητο βρέφος φώναζαν «ο Διόνυσος ξαναγεννήθηκε. Ο Διόνυσος ζει» , ενώ σε επιγραφή αφιερωμένη στον Διόνυσο αναγράφεται:«Εγώ είμαι που σε προστατεύω και σε οδηγώ, εγώ είμαι το 'Αλφα και το Ωμέγα».

Αυτή η αρχαία Ελληνική γιορτή, είχε επίσης ταυτιστεί και με την γιορτή του Ηλίου, τον οποίο οι αρχαίοι λαοί είχαν θεοποιήσει. Συγκεκριμένα στους Έλληνες, είχε ταυτιστεί με τον Φωτοφόρο Απόλλωνα του Ήλιου, ο οποίος απεικονιζόταν πάνω στο ιπτάμενο άρμα του να μοιράζει το φως του Ηλίου.  Οι αρχαίοι λαοί αναπαριστούσαν την κίνηση του ήλιου με την ζωή ενός ανθρώπου που γεννιόταν κατά την χειμερινή τροπή του ήλιου που μεγάλωνε βαθμιαία καθώς αυξάνονταν και οι ώρες που ο ήλιος φωταγωγούσε την Γη, και πέθαινε ή ανασταίνονταν τον Μάρτιο την ημέρα της Εαρινής Ισημερίας, συμβολίζοντας με αυτόν τον τρόπο την αναγέννηση του φυτικού βασιλείου μέσα από την μήτρα της Γης. Το χειμερινό Ηλιοστάσιο 22-25 Δεκεμβρίου σημαίνει την αρχή του χειμώνα, και ο Ηλιος αρχίζει βαθμιαία να αυξάνει την ημέρα έως ότου εξισωθεί με την νύχτα, κατά την Ιση-μερία τον Μάρτιο. Τότε ο Ήλιος νικά το σκοτάδι, και έρχεται η άνοιξη, η εποχή της αναγέννησης για την φύση.


Η εορτή αυτή πέρασε και στην αρχαία Ρώμη με τις δημοφιλείς γιορτές των Σατουρνάλιων, προς τιμήν του Κρόνου τον Δεκέμβριο αλλά και της θεάς Δήμητρας, γι΄ αυτό και έκαναν θυσίες χοίρων για την ευφορία της γης . Εκτός όμως της ημέρας της γέννησης και πολλές από τις παραδόσεις που συνδέονται με τα Χριστούγεννα (ανταλλαγή δώρων, στολισμοί, κάλαντα, Χριστουγεννιάτικο δέντρο κλπ.) έχουν τις ρίζες τους σε παλαιότερες θρησκείες. Πιο συγκεκριμένα τα κάλαντα!


Πίσω από τα κάλαντα κρύβεται ένα αρχαίο Ελληνικό έθιμο με το όνομα Ειρεσιώνη, που αναφέρεται ήδη από τον Όμηρο, ο οποίος ευρισκόμενος στην Σάμο, σκάρωσε διάφορα τραγούδια τα οποία μαζί με μια ομάδα παιδιών τα τραγουδούσαν στα σπίτια των πλουσίων ευχόμενοι πλούτο, χαρά και ειρήνη. Συμβόλιζε την ευφορία και γονιμότητα της γης και εορτάζονταν δυο φορές το χρόνο, μια την άνοιξη με σκοπό την παράκληση των ανθρώπων προς τους θεούς κυρίως του Απόλλωνος-ήλιου και των Ωρών για προστασία της σποράς και μια το φθινόπωρο, για να τους ευχαριστήσουν για την συγκομιδή των καρπών. Ταυτόχρονα με τις ευχαριστίες προς τους θεούς, έδιναν ευχές και στους συνανθρώπους. Τα παιδιά γύριζαν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας ελιάς ή δάφνης στολισμένα με μαλλί (σύμβολο υγείας και ομορφιάς) και καρπούς κάθε λογής, τραγουδώντας για καλύτερη τύχη και γονιμότητα της γης. Πολλά από τα παιδιά έφεραν τον κλάδο σπίτι τους και τον κρεμούσαν στην πόρτα όπου έμενε όλο το έτος.(κάτι που συνηθίζουμε να κάνουμε σήμερα την Πρωτομαγιά). 



Πηγή: Ελληνικό αρχείο, http://www.ellinikoarxeio.com/2010/08/christmas-in-ancient-greece.html


Παρασκευή, 24 Δεκεμβρίου 2010

Το Μαντείο του Τροφωνίου

Η σημερινή εικόνα της περιοχής,
που ελάχιστα θυμίζει την ύπαρξη του Μαντείου 
Το Μαντείο του Τροφωνίου στη Λιβαδειά ήταν κατά τη μυθολογική παράδοση για τολμηρούς επισκέπτες. Βρισκόταν στις παρυφές της Λιβαδειάς, εκεί που αναβλύζουν οι πηγές του ποταμού της Έρκυνας.
Δεν ήταν απλό να επισκεφθεί κάποιος το μαντείο και να πάρει χρησμό. Χρειαζόταν προετοιμασία ημερών, ώστε να καθαρθεί και σωματικά και ψυχικά. Ο ενδιαφερόμενος πρώτα προσευχόταν και πλενόταν στα ψυχρά νερά του ποταμού. Κατόπιν προσέφερε θυσίες στους θεούς και την κρίσιμη νύχτα, πριν την κάθοδο στον λεγόμενο «Λάκκο του Αγαμήδη», έπινε νερό από τις δύο πηγές που ήταν δίπλα. Η μία λεγόταν της Λήθης, για να ξεχάσει ό,τι τον βάραινε και η άλλη της Μνημοσύνης, για να θυμάται ό,τι θα έβλεπε και θα άκουγε στο Μαντείο. Έπειτα έφθανε πια η στιγμή να κατέβει στα βάθη του υποχθόνιου μαντείου: έβαζε τα πόδια του μέχρι τα γόνατα μέσα στo άνοιγμα του εδάφους που αποτελούσε την είσοδο του μαντείου, τη λεγόμενη «απαγωγό οπή» κι εκείνη τον τραβούσε απότομα μέσα.
Σύμφωνα με το μύθο ο επισκέπτης του μαντείου έλειπε για απροσδιόριστο χρονικό διάστημα πολλών ωρών και ακόμη και ημερών, ώσπου να τον ξεβράσει έξω η ίδια τρύπα, όπως ακριβώς τον ρούφηξε.

Όταν έβγαινε, ήταν συγκλονισμένος -στην αρχή λέγεται ότι δεν θυμόταν ούτε το όνομά του- και επιπλέον έχανε το χαμόγελό του κι έπρεπε να τον αναλάβουν οι ιερείς για να τον συνεφέρουν. Μόλις ανακτούσε την ομιλία του και την πρόσφατη μνήμη του, τον ανέκριναν για να τους διηγηθεί τα πάντα που είδε ή άκουσε εκεί κάτω, όλα αυτά που του συνέβησαν. Ο μύθος λέει ότι ο επισκέπτης πάθαινε κάποιο είδος παροδικής κατάθλιψης και για όποιον ήταν σκυθρωπός υπήρχε η ρήση: "εκ του Τροφωνίου μεμάντευται".

Ο σύγχρονος επισκέπτης χάνεται όχι πια στις υπόγειες διαδρομές του μαντείου του Τροφωνίου, αλλά στην ξεχωριστή ομορφιά του τοπίου, στην ειδυλλιακή περιοχή της Κρύας στη Λιβαδειά, όπου ο ποταμός της Έρκυνας δίνει ζωή στους αιωνόβιους πλατάνους και στις ρίζες τους που σαν περίτεχνα έργα θαυμαστού γλύπτη ξεχωρίζουν μέσα στα πλούσια τρεχούμενα νερά.





Πηγή: Αργυρώ Μαυροζούμη, Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες, http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=6663


Πέμπτη, 23 Δεκεμβρίου 2010

Νίελο ένα πανάρχαιο υλικό


Σημερινό βραχιόλι με την τεχνική του νιέλου

Το νίελο (nigellum στα λατινικά σημαίνει μαύρο) είναι κράμα που χρησιμοποιείται στη διακόσμηση κοσμημάτων από τη Μυκηναϊκή εποχή.
Άργυρος, μόλυβδος, χαλκός, θείο και βόρακας είναι τα συστατικά που το αποτελούν. Τοποθετείται στα σκαλισμένα μέρη της επιφάνειας ενός μετάλλου, θερμαίνεται ώστε να ρευστοποιηθεί και στη συνέχεια, αφού κρυώσει, απομακρύνεται το περιττό υλικό με ξύσιμο. Έτσι μένει το μαύρο νίελο στα χαραγμένα μέρη, τονίζοντας το σχέδιο.
Οι Αιγύπτιοι χρησιμοποιούσαν  μία παραλλαγή του με καθαρό χρυσό που σήμερα δεν εφαρμόζεται. Στο πέρασμα των αιώνων το νίελο χρησιμοποιήθηκε και για τη διακόσμηση των πανοπλιών του 15ου αιώνα. 
 Ανθεκτικό στο πέρασμα των αιώνων, το νίελο χρησιμοποιείται σήμερα κυρίως στα ασημένια κοσμήματα.


Πηγές:  Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=3206 και http://www.ageofimmortals.com/shop1/index.php?main_page=page&id=248&chapter=0




Εσείς πόσα Αρχαία Θέατρα γνωρίζετε ?

Εκτός από το θέατρο της Επιδαύρου και του Διονύσου (που γνωρίζουν οι περισσότεροι από εμάς) υπάρχουν διάσπαρτα σε όλο τον Ελλαδικό χώρο, και όχι μόνο, πολλά αρχαία θέατρα, που αξίζουν την προσοχή μας! Άλλα σε καλή κατάσταση και άλλα εγκαταλειμμένα στέκουν στην θέση τους θυμίζοντάς μας πως η εξέλιξη του πολιτισμού και της τέχνης είναι μια μακραίωνη ιστορία. που παρουσιάζεται στο video που ακολουθεί.


Πηγή video: http://www.youtube.com/watch?v=8qOlb5jHYO4&feature=related


Τετάρτη, 22 Δεκεμβρίου 2010

Ανακάλυψη σημαντικών αρχαιοτήτων στα έργα του μετρό Θεσσαλονίκης

Οι ανασκαφές σε εξέλιξη


Το ανατολικό και το δυτικό νεκροταφείο της αρχαίας Θεσσαλονίκης, μια τρίκλιτη παλαιοχριστιανική βασιλική στο Σιντριβάνι με ψηφιδωτά του 5ου μ.Χ. αιώνα, αποθήκες και εργαστήρια του 8ου μ.Χ. αιώνα είναι μόνο μερικά από τα πολύ σημαντικά ευρήματα που έφερε στο φως η αρχαιολογική σκαπάνη κατά τη διάρκεια των εργασιών για το μετρό στη Θεσσαλονίκη.Τα αποτελέσματα των ανασκαφών τα τελευταία τέσσερα χρόνια παρουσίασαν σε ειδική εκδήλωση στο Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης η προϊσταμένη της ΙΣΤ’ Εφορείας Προϊστορικών και Κλασικών Αρχαιοτήτων, Λ. Αχειλαρά, και η συνάδελφός της από την 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, Μ. Παϊσίδου.
Οι ανασκαφές της ΙΣΤ’ ΕΠΚΑ έχουν επικεντρωθεί σε τμήματα των δύο νεκροταφείων, ανατολικού και δυτικού, της αρχαίας Θεσσαλονίκης, τα οποία απλώνονταν έξω από τα τείχη της πόλης. Στα δυτικά, μέχρι σήμερα έχουν έρθει στο φως 375 τάφοι (κυρίως λακκοειδείς, αλλά και κιβωτιόσχημοι, καμαροσκεπείς, εγχυτρισμοί και κεραμοσκεπείς), που χρονολογούνται στην ελληνιστική και τη ρωμαϊκή περίοδο.
Οι τάφοι ήταν κτερισμένοι με ασημένια και χάλκινα νομίσματα, χρυσά, ασημένια, οστέινα και χάλκινα κοσμήματα, χάλκινα, γυάλινα και πήλινα αγγεία, χάλκινα κάτοπτρα, πήλινα ειδώλια, σιδερένια εργαλεία, χρυσές δάνακες κ.ά.
Το ανατολικό νεκροταφείο, που χρησιμοποιήθηκε από τα πρώιμα ελληνιστικά χρόνια μέχρι την υστερορωμαϊκή περίοδο, βρισκόταν έξω από τα ανατολικά τείχη της αρχαίας Θεσσαλονίκης, εκεί όπου χωροθετείται ο σταθμός Σιντριβανίου.
Από τα ευρήματα που ήρθαν στο φως ξεχώρισαν οκτώ στεφάνια, τέσσερα με φύλλα ελιάς, που εντοπίστηκαν σε λακκοειδή τάφο, και τέσσερα με φύλλα βελανιδιάς, από λίθινη ταφική θήκη, ενώ συνολικά ερευνήθηκαν 1.652 τάφοι (μόλις οι 47 της ελληνιστικής εποχής), ποικίλης τυπολογίας. Από αυτούς οι 417 βρέθηκαν κτερισμένοι με τα προσωπικά αντικείμενα των νεκρών.
Ενα από τα σπουδαιότερα ευρήματα των μέχρι σήμερα ανασκαφών, που ερεύνησε η 9η Εφορεία Βυζαντινών Αρχαιοτήτων, ήταν η τρίκλιτη βασιλική των παλαιοχριστιανικών χρόνων, που ήρθε στο φως στην περιοχή του Σιντριβανίου και στο εσωτερικό της βρέθηκαν τρία ψηφιδωτά δάπεδα του 5ου αιώνα μ.Χ. Η βασιλική, διαστάσεων 17,6 Χ 11,5 μ., θα μεταφερθεί σε χώρο του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου, πιθανότατα έξω από τη Θεολογική Σχολή, προκειμένου να συμβάλει στη διδασκαλία των φοιτητών.
Σημειώνεται ότι στο Αλκαζάρ, στη συμβολή των οδών Εγνατίας και Βενιζέλου, αναμένεται να δημιουργηθεί μουσείο των ευρημάτων των ανασκαφών του μετρό, ενώ μερικοί από τους πιο χαρακτηριστικούς τάφους όλων των περιόδων και των τύπων έχουν αποσπαστεί από τον χώρο της ανασκαφής, προκειμένου να εκτεθούν μελλοντικά στους σταθμούς όπου βρέθηκαν.

Πηγή: Μαρία Ριτζαλέου, Έθνος,http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=11380&subid=2&pubid=47776981 



Παράξενα αρχαία νομίσματα



Δελφινόσχημο νόμισμα απο την Ολιβία 5ος αιώνας π.Χ.

Στην απώτερη αρχαιότητα, κάνοντας εμπόριο, οι άνθρωποι αντάλλασσαν τα προϊόντα τους.
Ανταλλακτική αξία, εκείνους τους καιρούς, είχαν και οι αιχμές βελών. Έτσι, το σχήμα παρέμεινε ως ανταλλακτική μονάδα και τον 7ο-6ο αι. π.Χ., χρησιμοποιήθηκε, παραποιημένο ως πρώτο «νόμισμα», με στρογγυλεμένες άκρες (γεγονός που μαρτυρεί την αποκλειστική χρήση των αντικειμένων αυτών για σκοπούς μη πολεμικούς) από τους Σκύθες και τις ελληνικές αποικίες της Μαύρης Θάλασσας (Ολβία, Κερκινίτις και νήσος Μπερεζάν).
Τον 6ο αιώνα, στην Ολβία και την Κερκινίτη, το σχήμα της αιχμής βέλους αντικαθίσταται από το σχήμα «ιχθύων» και «δελφινιών», μαρτυρώντας τη θέση που είχε πάρει, στην τοπική οικονομία, η θάλασσα και τα προϊόντα της και συνεχίζοντας την παράδοση του «ανταλλακτικού» εμπορίου.


Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες, http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=2740



Τρίτη, 21 Δεκεμβρίου 2010

Ο Τρικάρηνος Όφις επιστρέφει στους Δελφούς




Αναπαράσταση του βωμού και
ο σπειροειδής σωλήνας
στην Κων/πολη σήμερα (κάτω)

Το μνημείο της νίκης των Ελλήνων εναντίον των Περσών στην μάχη των Πλαταιών το 479 π.Χ. στήνεται και πάλι στους Δελφούς! Πρόκειται για τον τρίποδα με τους όφεις, ύψους 6 μέτρων, του οποίου μόνον η λίθινη βάση έχει απομείνει στον αρχαιολογικό χώρο των Δελφών ενώ ένα τμήμα του, το υποστήριγμα συγκεκριμένα, το οποίο είναι ένα χάλκινο τρικέφαλο φίδι βρίσκεται σήμερα στην Κωνσταντινούπολη. Πρόκειται για μεγάλη ιστορία δηλαδή, η οποία επανέρχεται τώρα, μετά από την απόφαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου να στηθεί ένα αντίγραφο του μνημείου εκεί ακριβώς όπου βρισκόταν, στην ιερά οδό των Δελφών.
Ο τρίποδας θα κατασκευαστεί από ορείχαλκο και θα βασίζεται στο γύψινο αντίγραφο που είχε βγάλει στην Κωνσταντινούπολη το 1976 ο τότε έφορος Δελφών, ομ. καθηγητής Αρχαιολογίας σήμερα κ. Πέτρος Θέμελης. Την όλη ιδέα ωστόσο, η οποία περιλαμβάνει επίσης την αναβάθμιση του αρχαιολογικού χώρου με χάραξη διαδρομών επίσκεψης, στάσεις των περιπατητών και πληροφοριακό υλικό παρουσίασε η νυν έφορος κυρία Νάνσυ Ψάλτη. Το συνολικό κόστος θα ανέλθει στις 800 χιλιάδες ευρώ και το έργο θα ενταχθεί στο ΕΣΠΑ.

Η καταστροφή του μνημείου
Στον βυζαντινό ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης, ο οποίος φυσικά δεν διατηρείται σήμερα στην αρχική του μορφή είχε στήσει ο Μέγας Κωνσταντίνος (κατά την παράδοση) το μνημείο ως συμβολικό θεμέλιο της νέας πόλης. Και εκεί ακριβώς βρίσκεται ακόμη, στην πλατεία Σουλτάν Αχμέτ όπως λέγεται, περιφραγμένο με κάγκελα και ταλαιπωρημένο από τις καιρικές συνθήκες. Απουσιάζουν εξάλλου και τα τρία κεφάλια του φιδιού, τα οποία αποκόπηκαν από τον κορμό του περί το 1700 με αποτέλεσμα να διασώζεται σήμερα μόνον το ένα, στο Μουσείο της Κωνσταντινούπολης. Όσο για το χρυσό άνω μέρος του τρίποδα, αυτό εξαφανίσθηκε πολύ νωρίς, συγκεκριμένα έναν αιώνα μετά από την φιλοτέχνηστή του, όταν το έλιωσαν οι Φωκείς προκειμένου να κόψουν νομίσματα και να χρηματοδοτήσουν τον πόλεμό τους.

Τρικάρηνος όφις
Ένα εμβληματικό μνημείο, αφού θύμιζε στους Έλληνες την οριστική εκδίωξη των Περσών μετά από τη μάχη των Πλαταιών ήταν ο «τρικάρηνος όφις», ο οποίος σύμφωνα με τον Ηρόδοτο κατασκευάστηκε από το ένα δέκατο των λάφυρων που είχαν οι Έλληνες από τη νίκη τους, το οποίο και αφιέρωσαν στο θεό Απόλλωνα στους Δελφούς. («Συμφορήσαντες δε τα χρήματα και δεκάτην εξελόντες τω εν Δελφοίσι Θεώ, απ' ης ο τρίπους ο χρύσεος ανετέθη επί του τρικαρήνου όφιος του χαλκέου επεστεώς άγχιστα του βωμού», αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ηρόδοτος).
Ο τρίποδας τοποθετήθηκε πολύ κοντά στο βωμό του ναού του Απόλλωνα και επάνω στα σώματα των όφεων που συστρέφονται - στην πραγματικότητα πρόκειται για τρία φίδια - χαράχθηκαν τα ονόματα των 31 ελληνικών πόλεων που πήραν μέρος στη μάχη: Λακεδαιμονίοι, Αθηναίοι, Κορίνθιοι, Θεσπιείς, Τήνιοι, Λευκάδιοι, Κύθνιοι, Σίφνιοι κ. ά. Πρόκειται για επιφραφές ωστόσο που έχουν υποστεί μεγάλη φθορά στο προτότυπο έργο που βρίσκεται στην Κωνσταντινούπολη.

Η βάση του βωμού στους Δελφούς σήμερα
Η πτώση των Φαιδριάδων βράχων
Φαινόμενο που επαναλαμβάνεται δυστυχώς τακτικά είναι η πτώση των Φαιδριάδων βράχων, που χαρακτηρίζονται από το κόκκινο χρώμα τους και υψώνονται πάνω από τον αρχαιολογικό χώρο. Συχνές είναι οι διαμαρτυρίες μάλιστα εξ αιτίας αυτού, μόνον που πρόκειται για ζήτημα εξαιρετικά δύσκολο για να επιλυθεί. Κι αυτό, γιατί το φαινόμενο αναπύσσεται σε μεγάλη έκταση, έτσι που να μην είναι δυνατόν να τοποθετηθούν παντού βραχοπαγίδες (τα γνωστά δίχτυα). Ηδη άλλωστε έχουν συσσωρευθεί σε αυτές τόνοι βράχων, για την απομάκρυνση των οποίων έχουν αναλάβει δράση αλπινιστές στήνοντας σκαλωσιές, ύψους έως 80 μέτρων! Υπενθυμίζεται ότι εξ αιτίας της πτώσης των βράχων παραμένει κλειστός και ο χώρος της Κασταλίας Πηγής




Θάλασσα καθαρτήριος



Οι αρχαίοι Έλληνες δέχονταν την ιερότητα της θάλασσας και τον καθαρτικό χαρακτήρα του θαλάσσιου νερού όπως δείχνουν ορισμένα τελετουργικά της αρχαιότητας. Απόδειξη αυτής της δοξασίας μπορεί ενδεχομένως να θεωρηθεί το γεγονός ότι μερικοί τάφοι, ήδη από την προϊστορική εποχή, καλύπτονταν από ένα στρώμα από θαλάσσιες κροκάλες, ή ότι σε ορισμένες ταφές έχουν βρεθεί απλά κοχύλια, που δεν ήταν ούτε κοσμήματα ούτε σκεύη, αλλά ίσως συμβόλιζαν τη θάλασσα. Η ίδια αντίληψη απαντά και στη Βίβλο, όπου η χάλκινη δεξαμενή νερού του Ναού του Σολομώντα, με το νερό της οποίας οι ιερείς ένιβαν τα χέρια τους και έπλεναν τα προσφερόμενα θύματα λεγόταν «θάλασσα θυσιαστηρίου». Από αυτήν τη δεξαμενή πήρε το όνομά της και η δεξαμενή-βόθρος που βρίσκεται μέσα στο Ιερό Βήμα ή κάτω από την Αγία Τράπεζα στις χριστιανικές εκκλησίες, για να μαζεύει το νερό που έχει καθαγιαστεί κατά τις βαπτίσεις.



Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες, 
http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=2580



Δευτέρα, 20 Δεκεμβρίου 2010

Έφυγε από τη ζωή η μεγάλη ελληνίστρια Jacqueline de Romilly


Έφυγε από τη ζωή η μεγάλη ελληνίστρια και ακαδημαϊκός Jacqueline de Romilly (Ζακλίν ντε Ρομιγί),σε ηλικία 97 ετών. Γνωστή για τις μελέτες της στο χώρο του αρχαιοελληνικού πολιτισμού, η οποία ενσάρκωνε μια ουμανιστική αντίληψη του πολιτισμού, έγραψε σε διάστημα άνω των 60 ετών, πολλά έργα. Το 1988 έγινε η δεύτερη εκλεγμένη γυναίκα μέλος της γαλλικής Ακαδημίας, μετά την Μαργκερίτ Γιουρσενάρ. Μέλος της Ακαδημίας Αθηνών έλαβε την ελλκηνική υπηκοότητα το 1995 και ανακηρύχθηκε πρέσβειρα του ελληνισμού το 2.000. Ακόμη υπήρξε η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια του College de France, ενώ υπήρξε διδάκτωρ πανεπιστημίων όπως αυτά της Οξφόρδης, των Αθηνών, του Γέιλ, του Μόντρεαλ και του Δουβλίνου.
Η αδιάκοπη προσφορά της στα ελληνικά γράμματα αναγνωρίστηκε με την εκλογή της στην Ακαδημία Αθηνών. Τιμήθηκε με το Βραβείο Ωνάση 1995 και, σε ειδική τελετή, ονομάστηκε δημότης Αθηναίων. Στις αρχές Σεπτεμβρίου του 1995 με Προεδρικό Διάταγμα η Jacqueline de Romilly πολιτογραφήθηκε Ελληνίδα.
Η απουσία της θα είναι μία πολύ σημαντική απώλεια για την Ελληνική γλώσσα και ιστορία…




Η Οδύσσεια των Κούρων της Κορίνθου

Οι χωλοί κούροι στο Εθνικό Αρχαιολογικό και
η μια από τις δύο δεξιές κνήμες στην Κόρινθο (κάτω)
Και στων κούρων την ποδιά σφάζονται Αθήνα και Κόρινθος. Ποιων κούρων; Των δύο εντυπωσιακών δίδυµων αρχαϊκών αγαλµάτων που ετοιµάζονταν να ξεπουλήσουν αρχαιοκάπηλοι στην Κλένια Κορινθίας και τελευταία στιγµή τη γλίτωσαν χάρη στην επέµβαση των αρχών. 

Εκείνοι λοιπόν οι µαρµάρινοι κούροι εγκαταστάθηκαν κουτσοί – έλειπαν οι δεξιές τους κνήµες – στα εργαστήρια του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου. Λίγο αργότερα όµως οι αρχαιολόγοι όχι µακριά από το σηµείο που υπέδειξαν οι αρχαιοκάπηλοι ότι βρήκαν τους κούρους – κοντά στο Χιλιοµόδι – βρήκαν και τις χαµένες κνήµες, ενώ εντόπισαν και µία σαρκοφάγο µε κάλυµµα πάχους 27 εκ. την οποία και πρέπει να κοσµούσαν. 

Αποτέλεσµα; Οι κνήµες έµειναν στην Κόρινθο. Και η τοπική εφορεία αρχαιοτήτων ετοίµασε ήδη προµελέτη για τη συντήρησή τους, ενώ έχει στα σχέδια να προχωρήσει σε αναλύσεις για να εντοπίσει την προέλευση του µαρµάρου, καθώς έχει οργανωµένο εργαστήριο συντήρησης. 

Οι κούροι, βέβαια, παραµένουν στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, όπου έχουν καθαριστεί επιφανειακά. Καθώς το µουσείο αντιτίθεται στον καθαρισµό τους σε βάθος.

Το αν θα καθαριστούν πολύ ή λίγο οι κούροι πάντως µοιάζει προς το παρόν ζήτηµα δευτερεύον, καθώς το µείζον είναι τελικά πού θα καταλήξουν. Θα πάνε οι κνήµες στην Αθήνα ή Κούροι στην Κόρινθο για να αντιµετωπιστούν µε ενιαίο τρόπο; 

Αν η κόντρα συνεχιστεί για πολύ πάντως τα δυο µαρµάρινα αγόρια θα µείνουν για καιρό... κουτσά. 


Πηγές: Εφημερίδα Τα Νέα, http://www.tanea.gr/default.asp?pid=2&ct=4&artid=4609700


Το φίδι της αέναης ζωής


Άγαλμα του Ασκληπιού από το μουσείο της Επιδαύρου 
Η αντίθεση της χριστιανικής θρησκείας με την αρχαία ελληνική θρησκεία φαίνεται καθαρά στους διάφορους συμβολισμούς. Προκειμένου η «νέα» θρησκεία να μην έχει τίποτα κοινό με την αρχαία παράδοση, έβαλε στη σφαίρα του απαγορευμένου ό,τι συμβόλιζε για τους αρχαίους, το καλό. Έτσι ο δράκων και ο όφις, δύο σύμβολα που συχνά ταυτίζονταν, εκπροσωπούσαν ιδιότητες του κάτω κόσμου, καθώς το φίδι φωλιάζει σε τρύπες μέσα στη γη. Η ιδιότητα αυτή του φιδιού, να έρχεται σε επαφή με τον κάτω κόσμο, είναι που του έδωσε στη φαντασία των αρχαίων, τρομερές δυνάμεις.Το φίδι όμως δεν έχει μόνο αρνητική όψη: Ο Ασκληπιός, θεός της ιατρικής, κρατά ένα μπαστούνι (βακτηρία), γύρω στο οποίο είναι τυλιγμένο φίδι, ενώ ο Ερμής έχει ως σύμβολο το κηρύκειο, ένα ραβδί, γύρω από το οποίο τυλίγονται δυο φίδια στο σχήμα της απεικόνισης του DNA, και αυτό το σύμβολο από πολύ νωρίς έγινε έμβλημα των γιατρών. Ο συσχετισμός της ανθρώπινης υγείας με το φίδι μπορεί να εξηγηθεί από το γεγονός ότι, όπως είπαμε, το φίδι έχει σχέση με τον κάτω κόσμο, άρα και με τους νεκρούς. 
Πάντοτε ως δύναμη θεραπευτική στη Βίβλο ο Θεός προστάζει το Μωυσή να φτιάξει ένα ραβδί στολισμένο με χάλκινα φίδια, προκειμένου να γίνονται καλά όσοι, δαγκωμένοι από φίδι, θα το κοίταζαν.
Υπάρχει όμως και η άλλη όψη του όφεως-δράκοντα, η καταστροφική, αυτή που φέρνει το θάνατο. Η όψη αυτή συμβολίζεται από τη Λερναία Ύδρα, το φοβερό τέρας με τα πολλά φιδοκέφαλα, που εξόντωσε ο Hρακλής. Άλλη μορφή καταστροφικών φιδιών είναι αυτή που δείχνει τη θανατερή Μέδουσα, με μαλλιά από φίδια, όπως και τα τεράστια φίδια που εξόντωσαν το Λαοκόοντα και τα παιδιά του, στο έπος του Τρωικού πολέμου.
Ακόμη, το γεγονός ότι το φίδι αλλάζει δέρμα του προσέδωσε στα μάτια των ανθρώπων την ιδιότητα της αναγέννησης.
Με τον χριστιανισμό όμως τα πράγματα αλλάζουν. Το φίδι, που στην αρχαιότητα θεωρήθηκε φορέας υγείας, τώρα πια θεωρείται υπεύθυνο για τη θνητή φύση του ανθρώπου, για τη δυστυχία του, μέσα από το προπατορικό αμάρτημα. Ο Όφις συμβολίζει λοιπόν το διάβολο, τη δύναμη του κακού. Με τη μορφή αυτή συμβολίζεται ο φθόνος, ένα από τα επτά θανάσιμα αμαρτήματα, τα οποία θεσμοθέτησε το 540 ο Πάπας Γρηγόριος ο Α΄.
Ο συμβολισμός του φιδιού δεν τελειώνει εδώ. Οι Αλχημιστές θεώρησαν τον «ουροβόρο όφι», το φίδι που δαγκώνει την ουρά του, σύμβολο της αέναης επιστροφής, του αέναου χρόνου και της αέναης ζωής.
Σήμερα, ύστερα από χρόνια -που ο άνθρωπος καταστρέφει το φυσικό του περιβάλλον, για να επιβληθεί στη φύση, παρά να ζει αρμονικά με αυτήν- τα φίδια θεωρούνται απαραίτητοι ρυθμιστές του βιολογικού κύκλου της φύσης.
Η δε λαϊκή παράδοσή μας σώζει μαρτυρίες χρήσης του άκακου σπιτόφιδου (λαφίτης, elaphe quatuorlineata) το οποίο θεωρούνταν γούρι του σπιτιού και ζώντας στο κελάρι (υπόγειο όπου φυλάσσονταν τα τρόφιμα), προστάτευε τα τρόφιμα από τα ποντίκια και τις κατσαρίδες και όλα τα άλλα τρωκτικά που παραμόνευαν.



Ουροβόρος όφις


Πηγές: Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες, http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=7298, και  Βικιπαιδεία,http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%AF%CE%BF:Asclepius_-_Museum_of_Epidaurus_Theatre.jpg    



Κυριακή, 19 Δεκεμβρίου 2010

Το Δε Μέλλον Εύθρυπτον

Το αρχαίο θέατρο της Μακύνειας που βρίσκεται στο Αντίρριο κινδυνεύει. Είναι κρίμα να αφήσουμε να χαθεί ένα θέατρο 25 αιώνων!!!!  Το Διάζωμα είναι ένα σημαντικός φορέας για τη συντήρηση και τη διάσωση των Αρχαίων Θεάτρων, βοηθήστε τους για να βοηθήσουν και αυτοί με τη σειρά τους τους αρχαιολογικούς μας θησαυρούς!!! 




Σῦ λίθος εἰ; (τούβλο είσαι;)


Η λέξη "λίθος" είχε την χρήση της σημερινής λέξης "τούβλο"
Οι αρχαίοι χρησιμοποιούσαν τη λέξη «λίθος» για να περιγράψουν ένα άτομο ανόητο και αναίσθητο, ακριβώς όπως εμείς σήμερα χρησιμοποιούμε τη λέξη «τούβλο».
Η διαφορά στη χρήση των λέξεων (πέτρα, τούβλο) είναι χρονική και χαρακτηρίζει την τεχνολογία της εποχής που τη χρησιμοποιεί. Οι αρχαίοι έχτιζαν κυρίως με πέτρα, ενώ οι νεοέλληνες οικοδομούν με τούβλα, κατασκευάζοντας με ευκολία ντουβάρια.
Φαίνεται λοιπόν πως η προτροπή «Μάθε παιδί μου γράμματα» αποτελεί διαχρονικό αίτημα των Ελλήνων...


Πηγή: Περιοδικό Αρχαιολογία και Τέχνες,  http://www.arxaiologia.gr/site/content.php?artid=3612