Σχεδόν ογδόντα αρχαία graffiti με δηλώσεις αγάπης, προσβολές και συνθήματα που άφησε το κοινό στους διαδρόμους των θεάτρων ανακαλύφθηκαν στην Πομπηία

Ένας από τους διαδρόμους που οδηγούν στα θέατρα της Πομπηίας, όπου βρέθηκαν τα graffiti. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας] Σε έναν γυμνό...

Ένας από τους διαδρόμους που οδηγούν στα θέατρα της Πομπηίας, όπου βρέθηκαν τα graffiti. [Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας]

Σε έναν γυμνό τοίχο, φαινομενικά καταστραμμένο, που ανασκάφηκε πριν από διακόσια τριάντα χρόνια στην καρδιά της θεατρικής συνοικίας — όπου εκατομμύρια επισκέπτες περνούν κάθε χρόνο χωρίς να υποψιάζονται το μυστικό που έκρυβε η πέτρα — η υπολογιστική φωτογραφική τεχνολογία έχει κυριολεκτικά ανασύρει από τη λήθη σχεδόν ογδόντα εντελώς άγνωστες επιγραφές της Πομπηίας.

Αυτά τα κείμενα, προστιθέμενα στα διακόσια που έχουν ήδη καταγραφεί στην ίδια τοποθεσία, συνθέτουν ένα σώμα σχεδόν τριακοσίων άμεσων, επείγοντων, καθημερινών φωνών, χαραγμένων στο κονίαμα ενός διαδρόμου που συνέδεε το μεγάλο θέατρο με τη Via Stabiana.

Δηλώσεις αγάπης, παιχνιδιάρικα προσβλητικά σχόλια, συνθήματα που ενθάρρυναν τους μονομάχους και βιαστικά μηνύματα παρέμεναν κρυμμένα από την ανθρώπινη αντίληψη για αιώνες, έως ότου η συστηματική εφαρμογή μιας τεχνικής γνωστής ως Reflectance Transformation Imaging (RTI) κατέστησε δυνατή την αποκάλυψη γραμμάτων και μηνυμάτων που η διάβρωση του χρόνου και οι περιορισμοί του γυμνού ματιού είχαν καταδικάσει σε αόρατο.

Ένα από τα graffiti που απεικονίζει μονομάχους. 
[Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας] 

Η ανακάλυψη αυτή είναι το κεντρικό αποτέλεσμα του διεθνούς ερευνητικού προγράμματος Bruits de couloir («Φωνές του διαδρόμου»), που σχεδιάστηκε από τους Louis Autin και Éloïse Letellier-Taillefer του Πανεπιστημίου της Σορβόννης και τη Marie-Adeline Le Guennec του Πανεπιστημίου του Κεμπέκ στο Μόντρεαλ, σε συνεργασία με τον Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας.

Το έργο πραγματοποιήθηκε σε δύο φάσεις, το 2022 και το 2025, και επέτρεψε μια ολοκληρωμένη επανεκτίμηση των πολυάριθμων επιγραφικών μαρτυριών αυτού του χώρου μέσω μιας διεπιστημονικής προσέγγισης που συνδυάζει επιγραφική, αρχαιολογία, φιλολογία και ψηφιακές ανθρωπιστικές επιστήμες. Η μεθοδολογία που χρησιμοποιήθηκε επικαλύπτει ένα εικονικό πλέγμα στην επιφάνεια του τοίχου, τεκμηριώνει τις χωρικές και θεματικές συνδέσεις μεταξύ των επιγραφών και, κυρίως, αναλύει τους τοίχους χρησιμοποιώντας το σύστημα RTI, το οποίο συνίσταται στη λήψη πολυάριθμων φωτογραφιών του ίδιου αντικειμένου υπό διαφορετικές γωνίες φωτισμού και στη συνέχεια στην αλγοριθμική επεξεργασία τους για τη δημιουργία ενός διαδραστικού μοντέλου στο οποίο το ανάγλυφο και οι μικροαυλακώσεις ενισχύονται εξαιρετικά.

Ο εν λόγω διάδρομος — ένας δημόσιος χώρος με μεγάλη κυκλοφορία στην ρωμαϊκή πόλη — ανακαλύφθηκε το 1794. Από τότε, οι τοίχοι του, καλυμμένοι με ένα στρώμα αρχαίων γκράφιτι, μελετήθηκαν κατά καιρούς και με τα τεχνικά μέσα που ήταν διαθέσιμα σε κάθε εποχή, αφήνοντας μια τεράστια ποσότητα κρυφών, απρόσιτων πληροφοριών. Η εφαρμογή της φωτογραφίας RTI λειτούργησε σαν ένας σαρωτής υψηλής ακρίβειας, ικανός να διακρίνει μεταξύ της φυσικής υφής του σοβά και της παραμικρής σκόπιμης αυλάκωσης που άφησε ένα μεταλλικό γραφίδιο ή ένα κομμάτι κάρβουνου. Έτσι, επιγραφές που ήταν ήδη γνωστές αναδύθηκαν από τον τοίχο με νέα σαφήνεια και, ακόμη πιο σημαντικό, εβδομήντα εννέα εντελώς αδημοσίευτες επιγραφές που είχαν διαφύγει από γενιές επιγραφολόγων.

Άλλα graffiti περιέχουν δηλώσεις αγάπης, προσβολές ή συνθήματα.
[Credit: Αρχαιολογικό Πάρκο Πομπηίας] 

Μεταξύ των κειμένων που έχουν τεκμηριωθεί στο παρελθόν και που τώρα μπορούν να διαβαστούν με πρωτοφανή ευκρίνεια, υπάρχουν στιγμιότυπα μιας έντονης κοινωνικής ζωής: μια Methe, σκλάβα της Cominia της Atella, διακηρύσσει την αγάπη της για τον Cresto και επικαλείται την Αφροδίτη της Πομπηίας να τους ευνοήσει και να τους επιτρέψει να ζήσουν για πάντα σε αρμονία. Μια Sava λαμβάνει ένα βιαστικό αποχαιρετιστήριο μήνυμα: «Βιάζομαι, να προσέχεις, Sava μου, κάνε με να σε αγαπήσω!». Και, σε πιο χυδαίο τόνο, κάποιος Miccio είναι στόχος χυδαίας κοροϊδίας: «Miccio-cio-cio, έσπασες την κοιλιά του πατέρα σου ενώ χεζόταν, κοίτα την κατάσταση του Miccio!».

Αυτά τα παραδείγματα, που τώρα εμπλουτίζονται από το νέο σώμα κειμένων, μαρτυρούν τη ζωτικότητα και την πολλαπλότητα των αλληλεπιδράσεων που έλαβαν χώρα σε αυτόν τον χώρο — ένα μέρος αναμονής, συνομιλίας και αυθόρμητης έκφρασης, όπου οι κάτοικοι της Πομπηίας κατέγραφαν τα πιο άμεσα συναισθήματα και σκέψεις τους, όπως κάνουν σήμερα οι άνθρωποι στους τοίχους ή στα κοινωνικά δίκτυα.

Ο διευθυντής του Αρχαιολογικού Πάρκου της Πομπηίας, Gabriel Zuchtriegel, υπογράμμισε τη σημασία της ανακάλυψης και της μεθόδου που χρησιμοποιήθηκε. «Η τεχνολογία είναι το κλειδί που μας ανοίγει νέους χώρους του αρχαίου κόσμου, και αυτοί οι χώροι πρέπει επίσης να γνωστοποιηθούν στο κοινό», δήλωσε. «Εργαζόμαστε σε ένα πρόγραμμα για τη διαφύλαξη και την ανάδειξη των επιγραφών, οι οποίες σε ολόκληρη την Πομπηία ξεπερνούν τις δέκα χιλιάδες – μια τεράστια κληρονομιά. Μόνο η χρήση της τεχνολογίας μπορεί να εγγυηθεί ένα μέλλον για όλη αυτή τη μνήμη της ζωής που έζησαν στην Πομπηία».

Η ευθραυστότητα αυτών των μαρτυριών, που εκτίθενται στα στοιχεία της φύσης από την ανασκαφή τους τον 18ο αιώνα, καθιστά την ψηφιακή τεκμηρίωση μια προτεραιότητα στη συντήρηση — μια εικονική διάσωση που προηγείται και συμπληρώνει τη φυσική διατήρηση.

Πράγματι, ως άμεση συνέπεια αυτής της έρευνας, το Αρχαιολογικό Πάρκο της Πομπηίας έχει προγραμματίσει την κατασκευή μόνιμης κάλυψης για τον διάδρομο, προκειμένου να προστατεύσει μια για πάντα τους αρχικούς σοβάδες που φέρουν τις επιγραφές. Αυτή η προστατευτική παρέμβαση έχει σχεδιαστεί με τρόπο που να ενσωματώνεται στην μελλοντική εμπειρία των επισκεπτών, η οποία θα περιλαμβάνει τη χρήση των τεχνολογιών που αναπτύχθηκαν στο πλαίσιο του έργου. Ο τελικός στόχος είναι η δημιουργία μιας τρισδιάστατης πλατφόρμας που θα συνδυάζει τη φωτογραμμετρία του χώρου, δεδομένα RTI υψηλής ανάλυσης και όλα τα επιγραφικά μεταδεδομένα, δημιουργώντας ένα κοινό εργαλείο οπτικοποίησης και σχολιασμού για τους ερευνητές και, τελικά, για το κοινό.

Το έργο Bruits de couloir διασώζει σχεδόν ογδόντα νέες φωνές από τη σιωπή και δημιουργεί ένα μεθοδολογικό προηγούμενο τεράστιας αξίας για έναν χώρο όπως η Πομπηία, όπου η ποσότητα των επιγραφικών στοιχείων στους τοίχους είναι συντριπτική. Αποδεικνύει, σε πρακτικό επίπεδο και με απτά αποτελέσματα, ότι περιοχές που θεωρούνται εξαντλητικά μελετημένες μετά από αιώνες ανασκαφών εξακολουθούν να διατηρούν στρώματα πληροφοριών προσβάσιμα μόνο μέσω της εφαρμογής προηγμένων τεχνολογιών απεικόνισης.

Η μνήμη των καθημερινών χειρονομιών — των ερωτικών εξομολογήσεων σε μια γωνιά, των προσβλητικών φωνών που εκφωνούνταν για πλάκα και των μονομαχικών παθών — που αποτυπώθηκαν φευγαλέα στον τοίχο, βρήκε στην υπολογιστική επιστήμη τον απόλυτο σύμμαχό της για να επιβιώσει για άλλα δύο χιλιάδες χρόνια. Ο τοίχος του διαδρόμου, ένα ανθρώπινο παλίμψηστο συναισθημάτων και επείγοντων αναγκών, άρχισε να μιλάει ξανά, και το κάνει με ένταση και σαφήνεια που για πολύ καιρό θεωρούνταν χαμένες για πάντα.

Πηγή: LBV Magazine