Στο «φως» βυζαντινή εκκλησία 1.400 ετών θαμμένη στην έρημο – Πώς ο Λόρενς της Αραβίας «βοήθησε» στον εντοπισμό της

Μια εκκλησία ηλικίας 1.400 ετών με πολύχρωμα ψηφιδωτά δάπεδα ανακαλύφθηκε στο Εθνικό Πάρκο Νιτζάνα στο Νεγκέβ, σύμφωνα με ανακοίνωση που έγι...

Μια εκκλησία ηλικίας 1.400 ετών με πολύχρωμα ψηφιδωτά δάπεδα ανακαλύφθηκε στο Εθνικό Πάρκο Νιτζάνα στο Νεγκέβ, σύμφωνα με ανακοίνωση που έγινε στις 16 Μαρτίου 2026. [Credit: Nitzana Delegation/Ben-Gurion University]

Ανακάλυψη αρχαίας εκκλησίας ηλικίας 1.400 ετών ήρθε στο φως στο Εθνικό Πάρκο Νιτζάνα, στην έρημο Νεγκέβ, σύμφωνα με ανακοίνωση του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν. Η εκκλησία, διακοσμημένη με εντυπωσιακά πολύχρωμα μωσαϊκά δάπεδα, αποτελεί το έκτο χριστιανικό λατρευτικό κτίσμα που εντοπίζεται στην περιοχή.

Η τοποθεσία, γνωστή και ως «Νεσσάνα», βρίσκεται κοντά στα σύνορα με την Αίγυπτο. Η καθηγήτρια Γιάνα Τσεχανόβετς από το Τμήμα Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν εξηγεί ότι η Νιτζάνα υπήρξε στη βυζαντινή εποχή σημαντικός σταθμός για τους προσκυνητές που ταξίδευαν από τους Αγίους Τόπους προς τη Μονή της Αγίας Αικατερίνης στο Σινά.

Κόμβος των πρώτων χριστιανικών προσκυνημάτων

Η καθηγήτρια Τσεχανόβετς σημείωσε ότι η ερευνητική της ομάδα εργάζεται στην περιοχή τα τελευταία τέσσερα χρόνια, επιδιώκοντας να αναδείξει τη Νιτζάνα ως κομβικό σημείο για τη μελέτη του υλικού πολιτισμού των πρώτων χριστιανικών προσκυνημάτων. Όπως ανέφερε, ο οικισμός λειτουργούσε ως «λογιστικός κόμβος» για πλήθη προσκυνητών που διέσχιζαν την έρημο.

[Credit: Nitzana Delegation/Ben-Gurion University]

«Ο ίδιος ο οικισμός δεν φαίνεται να είχε ιερά ή σημαντικά λείψανα, αλλά αποτελούσε την τελευταία στάση πριν από τον δρόμο της ερήμου», υπογράμμισε. «Έτσι, έγινε ένα ζωντανό κέντρο, όπου οι ταξιδιώτες παρέμεναν για κάποιο διάστημα και οι κάτοικοι άρχισαν να ανεγείρουν πολυάριθμες εκκλησίες».

Η Νιτζάνα εκτιμάται ότι αριθμούσε έως 2.000 κατοίκους, γεγονός που καθιστά την ύπαρξη τόσων ναών ενδεικτική της έντονης παρουσίας προσκυνητών.

Η ομορφότερη εκκλησία της Νιτζάνα

Κατά τις προηγούμενες ανασκαφές, η ομάδα του Πανεπιστημίου Μπεν-Γκουριόν είχε αποκαλύψει ξενώνα προσκυνητών με μικρή εκκλησία και λουτρό διακοσμημένο με μάρμαρα και τοιχογραφίες. Εντοπίστηκαν επίσης επιγραφές και γκράφιτι προσκυνητών, ορισμένα εκ των οποίων προέρχονταν από τόσο μακριά όσο η Γεωργία και η Αρμενία.

[Credit: Nitzana Delegation/Ben-Gurion University]

Η νέα ανακάλυψη αφορά την εκκλησία με τα πολύχρωμα μωσαϊκά δάπεδα, που θεωρείται η πιο εντυπωσιακή από όλες. «Είναι η ομορφότερη από τις έξι, καθώς είναι η μοναδική με μωσαϊκά δάπεδα, ενώ οι υπόλοιπες είχαν πέτρινα», δήλωσε η Τσεχανόβετς.

Τα μωσαϊκά παρουσιάζουν περίτεχνα γεωμετρικά και φυτικά μοτίβα. Οι αρχαιολόγοι κατάφεραν να χρονολογήσουν την ολοκλήρωση του ναού χάρη σε επιγραφή που αφιερώνει το κτίσμα στον ευεργέτη που το χρηματοδότησε το 601 μ.Χ.

Η συμβολή του Σέργιου και η ιστορική ταύτιση

Η επιγραφή αναφέρει έναν άνδρα ονόματι Σέργιο, ο οποίος επένδυσε στην ανέγερση της εκκλησίας μαζί με την αδελφή και τον ανιψιό του, που είχαν έρθει στη Νιτζάνα από την Έμεσα, τη σημερινή Χομς της Συρίας. «Είναι σπάνιο να έχουμε τόσο ακριβή χρονολόγηση στα αρχαιολογικά δεδομένα», τόνισε η Τσεχανόβετς.

«Παράλληλα, το όνομα Σέργιος πρέπει να ήταν συνηθισμένο στο χωριό, καθώς και η κύρια εκκλησία ήταν αφιερωμένη σε κάποιον Σέργιο», είπε.

Η Τσεχανόβετς εξήγησε ότι, ενώ η κύρια εκκλησία του χωριού πιθανότατα χτίστηκε έως και 100 χρόνια νωρίτερα από εκείνη με τα ψηφιδωτά δάπεδα, πιστεύουν ότι όλες οι εκκλησίες λειτουργούσαν ταυτόχρονα.

Μετά την ισλαμική κατάκτηση του 638 μ.Χ., η Νιτζάνα συνέχισε να προσελκύει χριστιανούς προσκυνητές, αλλά περίπου 150 χρόνια αργότερα, η κατάσταση άλλαξε όταν η περιοχή αποκόπηκε από τον υπόλοιπο χριστιανικό κόσμο.

[Credit: Nitzana Delegation/Ben-Gurion University]

«Όλο και λιγότεροι προσκυνητές έφταναν, ο οικισμός συρρικνώθηκε σταδιακά και εγκαταλείφθηκε εντελώς, πιθανότατα στις αρχές του 9ου αιώνα», είπε η Τσεχανόβετς.

Οι ερευνητές γνώριζαν ήδη για την ύπαρξη εκκλησίας με μωσαϊκά, καθώς πριν από έναν αιώνα οι Βρετανοί εξερευνητές Λόρενς της Αραβίας και Λέοναρντ Γούλι είχαν αντικρίσει το κτίσμα, την εποχή που οι Οθωμανικές αρχές κατασκεύαζαν στρατιωτικό κέντρο στην εγκαταλελειμμένη τοποθεσία. Με βάση τα σχέδια που είχαν αφήσει, οι σύγχρονοι αρχαιολόγοι εντόπισαν το σημείο χρησιμοποιώντας τεχνολογίες GIS.

Του χρόνου, οι αρχαιολόγοι σχεδιάζουν να επιστρέψουν στον χώρο για μια νέα ανασκαφική περίοδο, με σκοπό να λύσουν περισσότερα αινίγματα που περιβάλλουν την εκκλησία και τον ρόλο της στην κοινότητα.

«Εκτός από την εκκλησία, αρχίσαμε να αποκαλύπτουμε ορισμένα παρακείμενα δωμάτια, τα οποία επίσης έχουν ψηφιδωτά δάπεδα», είπε η Τσεχανόβετς. «Θέλουμε να καταλάβουμε τι είναι. Πρόκειται για έναν άλλο ξενώνα ή μήπως για ένα μοναστήρι;».

Πηγή: Τα Νέα, Times of Israel