Ευφράτης: Έψαχναν για πετρέλαιο, ανακάλυψαν πώς γεννήθηκε το λίκνο του πολιτισμού

Ο Ευφράτης, ο ποταμός στου οποίου τις όχθες γεννήθηκαν οι πρώτες πόλεις, σχηματίστηκε από τη συνένωση δύο άλλων ποταμών που εξέβαλλαν κάποτε...

Ο Ευφράτης, ο ποταμός στου οποίου τις όχθες γεννήθηκαν οι πρώτες πόλεις, σχηματίστηκε από τη συνένωση δύο άλλων ποταμών που εξέβαλλαν κάποτε στη Μεσόγειο.

Σεισμικές έρευνες της εταιρείας Chevron για κοιτάσματα υδρογονανθράκων στην Ανατολική Μεσόγειο αποκάλυψαν το χρονικό της δημιουργίας του Ευφράτη, στις όχθες του οποίου γεννήθηκε η γεωργία και ο πολιτισμός.

Η μελέτη που δημοσιεύεται στο Nature Geoscience αποκαλύπτει ότι ο σημερινός Ευφράτης, ο οποίος διανύει μια απόσταση 2.700 χιλιομέτρων από την Τουρκία μέχρι τον Περσικό Κόλπο, σχηματίστηκε από τη συνένωση δύο διαφορετικών ποταμών πριν από περίπου 1,6 εκατομμύρια χρόνια.

Οι τεκτονικές διαδικασίες που οδήγησαν στη γέννηση του ποταμού έχουν σημασία για την κατανόηση της εμφάνισης της γεωργίας, της γραφής και των πρώτων πόλεων κατά μήκος των ακτών του, σημείωσαν οι ερευνητές.

Οι σεισμικές έρευνες στην ανατολική Μεσόγειο ανακάλυψαν θαμμένα κανάλια κάτω από τον βυθό που σχηματίστηκαν πριν από πέντε εκατομμύρια χρόνια στη διάρκεια της λεγόμενης «Κρίσης του Μεσσηνίου», μια περίοδο κατά την οποία η Μεσόγειος είχε στεγνώσει σχεδόν τελείως.

Οι ερευνητές συμπεραίνουν ότι τα κανάλια αυτά είναι οι όχθες δύο ποταμών –προγόνων των σημερινών ποταμών του Καρασού και του Μουράτ- που έρρεαν από την Τουρκία και τη Συρία και χύνονταν στη λεκάνη της Μεσογείου.

Ο Ευφράτης γεννήθηκε από τη συνέννωση των ποταμών παλαιο-Μουράτ και παλαιο-Καράσου, οι οποίοι είχαν τις εκβολές τους στη Μεσόγειο. Εκείνη την εποχή, η Κύπρος δεν ήταν νησί. [Credit: Lina Jakaitė and Andrew S. Madof]

Τεκτονικές δραστηριότητες στην οροσειρά του Ταύρου στη σημερινή νότια Τουρκία άλλαξαν πρώτα τη ροή του «παλαιο-Μουράτ και την έστρεψαν νότια πριν από περίπου 3,6 εκατομμύρια χρόνια. Το ίδιο συνέβη με τον «παλαιο-Κουρασού» πριν από 2,8 εκατ. χρόνια.

«Οι εκτροπές αυτές δημιούργησαν τελικά ένα ενιαίο δίκτυο που εξελίχθηκε στον σημερινό ποταμό Ευφράτη πριν από περίπου 1,6 εκατομμύρια χρόνια και σήμερα εκβάλλει στον Περσικό Κόλπο», δήλωσε σε δελτίο Τύπου ο δρ Άντριου Μάντοφ, γεωλόγος της Chevron και του Πανεπιστημίου της Δυτικής Αυστραλίας.

O Ευφράτης και ο Τίγρης καθόρισαν την ιστορία της Εύφορης Ημισελήνου, μιας περιοχής σε σχήμα μπούμερανγκ που εκτείνεται από την Αίγυπτο. Τα δύο ποτάμια βρίσκονται στο ανατολικό τμήμα της, τη Μεσοποταμία.

Στις όχθες του Ευφράτη άκμασε η Ουρούκ στη σημερινή Τουρκία, η αρχαιότερη πόλη του κόσμου και γενέτειρα της γραφής, και αργότερα η Βαβυλώνα στο Ιράκ.

Στη Μεσοποταμία εμφανίστηκε επίσης η γεωργία πριν από 11.000 χρόνια, μια επανάσταση που άλλαξε την πορεία του ανθρώπινου πολιτισμού.

O Ευφράτης στο Ρουμκαλέ της Τουρκίας. [Credit: Carole Raddato / CC BY-SA 2.0]

«Σήμερα, τα νερά του Ευφράτη και του Τίγρη ενώνονται κοντά στη Βασόρα, σχηματίζοντας ένα τεράστιο δέλτα στις εκβολές του Περσικού Κόλπου. Με τα φερτά υλικά τους έχουν δημιουργήσει μια εκτεταμένη περιοχή της μεσοποταμιακής πεδιάδας, πάνω στην οποία αναπτύχθηκαν οι πρώτες μορφές γεωργίας, οι πρώιμες πόλεις-κράτη και η σφηνοειδής γραφή, η οποία υπήρξε καθοριστική για την πρώιμη εξέλιξη του ανθρώπινου πολιτισμού», δήλωσε στο Reuters ο Σάιμονγκ Λανγκ του Πανεπιστημίου της Δυτικής Αυστραλίας, μέλος της ερευνητικής ομάδας.

Στην πορεία εκατομμυρίων ετών, οι γεωλογικές διαδικασίες μπορούν να εκτρέψουν ακόμα και τα μεγαλύτερα ποτάμια, τόνισε ο ερευνητής.

Όπως είπε, «το μεγαλύτερο ποτάμι του πλανήτη, ο Αμαζόνιος, έρεε κάποτε προς τα δυτικά, στις περιοχές που σήμερα αντιστοιχούν στην Κολομβία και το Περού στις ακτές του Ειρηνικού… Καθώς οι Άνδεις υψώνονταν μέσα από τεράστιες γεωλογικές ανατάξεις, όλοι οι τότε παραπόταμοι σταδιακά αντιστράφηκαν και σήμερα ο Αμαζόνιος εκβάλλει στον Ατλαντικό».

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Madof, A.S., Laugier, F.J., Baumgardner, S.E. et al. Late Miocene Euphrates River drained into a partially desiccated eastern Mediterranean. Nat. Geosci. 19, 723–731 (2026). https://doi.org/10.1038/s41561-026-01962-x

Πηγή: Β. Πρατικάκης, in.gr