Στην Πομπηία το 79 μ.Χ. Στιγμιότυπο από την έκρηξη του Βεζούβιου, όπως αποτυπώνεται στην εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας που προσφέρετα...
 |
| Στην Πομπηία το 79 μ.Χ. Στιγμιότυπο από την έκρηξη του Βεζούβιου, όπως αποτυπώνεται στην εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας που προσφέρεται πλέον στον αρχαιολογικό χώρο της Πομπηίας και μεταφέρει τον επισκέπτη στο 79 μ.Χ. Ενώ η έκρηξη του ηφαιστείου έχει απεικονιστεί στον κινηματογράφο, είναι διαφορετικό να βρίσκεσαι στον αληθινό χώρο, να περπατάς στους δρόμους και να «βιώνεις» αυτό το γεγονός, αναφέρει ο αρχιτέκτων Παντελής Φελέρης. |
Ακούγεται εντυπωσιακό, ακούγεται αξιοπερίεργο, ίσως και λίγο ιδιαίτερο. Ο αρχαιολογικός χώρος της Πομπηίας προσφέρει πλέον στους επισκέπτες τη δυνατότητα να εξερευνήσουν την αρχαία πόλη, ακριβώς όπως ήταν το 79 μ.Χ., με τη βοήθεια μιας εφαρμογής επαυξημένης πραγματικότητας (Augmented Reality – AR) που ονομάζεται Portyl. Το κοινό θα μπορεί λ.χ. να περιηγηθεί, μέσα από κινητά και τάμπλετ, στην Οικία του Κιθαρωδού, η οποία αποκαταστάθηκε ψηφιακά με υψηλή επιστημονική ακρίβεια. Οι χρήστες της εφαρμογής –που σχεδιάστηκε από τη Histoury Inc. και αξιοποιεί τις τελευταίες εξελίξεις στη φωτογραμμετρία και στην τεχνητή νοημοσύνη– θα μπορούν επίσης να παρακολουθήσουν μονομαχίες ή θεατρικές παραστάσεις, να περιηγηθούν στην Αγορά της πόλης παρέα με αρχαίους Ρωμαίους κ.ά. Και καθώς μιλάμε για το 79 μ.Χ., θα μπορούν –αν θέλουν– να «ζήσουν» την έκρηξη του Βεζούβιου.
Πιο κοντά
«Πολύ εντυπωσιακά όλα αυτά. Το τι προσφέρει η τεχνολογία στον επισκέπτη είναι πλέον πραγματικά αξιοθαύμαστο. Τέτοιες καινοτομίες φέρνουν πιο κοντά το κοινό στους αρχαιολογικούς χώρους και στα μνημεία, με βιωματικό τρόπο. Αυτό κάνει τη διαφορά: το ότι οι εικόνες ζωντανεύουν μπροστά μας, τις βλέπουμε, δεν τις φανταζόμαστε», λέει η Αγγελική Μαραγκάκη, διευθύντρια πολιτιστικών παραγωγών, πωλήσεων και προβολής του Οργανισμού Διαχείρισης και Ανάπτυξης Πολιτιστικών Πόρων (ΟΔΑΠ) του υπουργείου Πολιτισμού. Ο ΟΔΑΠ προσφέρει μέσω της πλατφόρμας hh.gr εφαρμογές AR και VR (Virtual Reality – εικονική πραγματικότητα) για διάφορους αρχαιολογικούς χώρους της Ελλάδας. Πρόκειται εξάλλου για κάτι σαν τάση, διεθνώς. «Υπάρχει μεγάλος αριθμός τέτοιων εφαρμογών, καθώς όλα γίνονται πια με το κινητό, ειδικά στην καθημερινότητα των νέων», λέει η κ. Μαραγκάκη.
 |
| Επάνω, άποψη της Οικίας του Κιθαρωδού στον αρχαιολογικό χώρο της Πομπηίας σήμερα. Χρησιμοποιώντας την εφαρμογή Portyl, ο επισκέπτης μπορεί να δει πώς ήταν το συγκεκριμένο οίκημα το 79 μ.Χ. (κάτω) χάρις στην ψηφιακή αποκατάσταση που πραγματοποιήθηκε με μεγάλη επιστημονική ακρίβεια. |
Ενδεικτικά, εφαρμογές AR και VR προσφέρουν η Γκαλερία Μποργκέζε στη Ρώμη, η Αρχαία Πέργαμος στην Τουρκία, το αρχαιολογικό πάρκο του Καρντούντουμ στην Αυστρία και, φυσικά, μουσεία όπως το Λούβρο, το Βρετανικό Μουσείο, το Μητροπολιτικό Μουσείο Νέας Υόρκης, το Σμιθσόνιαν κ.ά. «Η τάση υπάρχει, αλλά υπάρχει και ένα μάρκετινγκ, πίσω από το οποίο βρίσκονται πολλές εταιρείες ψηφιακής τεχνολογίας. Πλησιάζουν επιμελητές μνημείων και μουσείων και τους προτείνουν λύσεις για να παρουσιάσουν την πληροφορία τους με πιο ευφάνταστο, πιο ενδιαφέροντα τρόπο», παρατηρεί ο Παντελής Φελέρης, αρχιτέκτονας και μουσειογράφος που αξιοποιεί συχνά την τεχνολογία στις εκθέσεις που σχεδιάζει. «Οι επισκέπτες αναζητούν και οι ίδιοι μια νέα προσέγγιση της γνώσης, όχι μόνο μέσα από ένα κείμενο ή από την εικόνα ενός κατεστραμμένου μνημείου», σημειώνει και προσθέτει ότι έτσι προσελκύονται νέες κατηγορίες κοινού. «Οπως οι έφηβοι, που στην παρουσίαση ενός μνημείου συναντούν πλέον τη λογική που έχουν στα κινητά τους και στα video games», λέει ο αρχιτέκτονας. «Και ενώ η έκρηξη του Βεζούβιου έχει απεικονιστεί στον κινηματογράφο, είναι διαφορετικό να βρίσκεσαι στον αληθινό χώρο, να περπατάς στους δρόμους της Πομπηίας και να βλέπεις τους πολίτες να αισθάνονται –και μαζί με αυτούς και εσύ– ένα τέτοιο γεγονός».
Σημαντικό βέβαια, τονίζει, είναι αυτές οι εφαρμογές να βασίζονται σε τεκμηριωμένο υλικό και να αξιοποιούνται ως εργαλείο ερμηνείας των μνημείων και των εκθεμάτων, όχι ως εργαλείο εντυπωσιασμού. Την ανάγκη επιστημονικής τεκμηρίωσης υπογραμμίζει και ο ομότιμος καθηγητής Αρχαιολογίας και ακαδημαϊκός Μιχάλης Τιβέριος, καθώς, όπως λέει, η πληροφόρηση που προσφέρεται με τέτοια μέσα θα αποτυπωθεί σίγουρα στο μυαλό του επισκέπτη. «Αν δεν έχουν επιστημονική υποστήριξη, αυτές οι εφαρμογές θα κάνουν μεγάλη ζημιά», λέει ο ακαδημαϊκός. «Αν όμως δίνουν την πληροφορία με τρόπο ελκυστικό, αυτό είναι ένας παράγοντας που πρέπει να λάβουμε υπόψη μας. Πρέπει να υπολογίζουμε και το πολιτιστικό υπόβαθρο, την παιδεία του θεατή. Συχνά σχεδιάζουμε εκθέσεις και γράφουμε καταλόγους χωρίς να έχει απαντηθεί το ερώτημα σε ποιον απευθύνονται».
Για τον προϊστάμενο της Εφορείας Αρχαιοτήτων Κυκλάδων Δημήτρη Αθανασούλη, τέτοιες εφαρμογές είναι απαραίτητες «γιατί αντικαθιστούν παλιές μορφές εποπτικού υλικού, όπως πινακίδες ή ακουστικές ξεναγήσεις, προσφέροντας μια εμπειρία εμπλουτισμένη με εικόνες και πληροφορίες οι οποίες είναι αδύνατον να δοθούν με άλλο τρόπο». Παρέχουν επίσης μια εξατομικευμένη εμπειρία, με τον χρήστη να επιλέγει τι βλέπει. Υπάρχουν βέβαια ζητήματα διαχειριστικά, γιατί η συγκεκριμένη τεχνολογία καλπάζει, «με αποτέλεσμα μια εφαρμογή την οποία έχουμε υλοποιήσει σήμερα, έπειτα από μερικούς μήνες να είναι ήδη απαξιωμένη», λέει ο αρχαιολόγος.
Τα όρια
«Υπάρχουν και άλλα ζητήματα, θεωρητικά, αλλά με ιδιαίτερο ενδιαφέρον», προσθέτει ο κ. Αθανασούλης και εξηγεί: «Πάμε σε μια νέα αντίληψη –δεν ξέρουμε πού θα καταλήξει– για το τι είναι μνημείο και πώς το βλέπουμε σήμερα. Πώς το αναστηλώνουμε και μέχρι πού φτάνει η αναστήλωσή του; Αν κάποιος μπορεί στρέφοντας το κινητό του στον Παρθενώνα να δει ακριβώς πώς ήταν το μνημείο, πρέπει εμείς να παρεμβαίνουμε σε αυτό; Από την άλλη, αν θέλουμε η ενσώματη εμπειρία του επισκέπτη να είναι πιο ισχυρή, μήπως θα πρέπει να ανταγωνιστούμε την επαυξημένη πραγματικότητα και να επενδύουμε σε μεγαλύτερες αναστηλώσεις;».
 |
| Αρχαιολόγοι και ειδικοί εξηγούν στην «Κ» τα οφέλη τέτοιων τεχνολογιών και επισημαίνουν τα ζητήματα που προκύπτουν, όπως το υλικό να είναι τεκμηριωμένο και να αξιοποιείται ως εργαλείο ερμηνείας των μνημείων και όχι ως εργαλείο εντυπωσιασμού. |
Η ενσώματη περιήγηση δεν αντικαθίσταται, υπογραμμίζει ο αρχαιολόγος. «Ωστόσο, υπάρχουν διαβαθμίσεις», λέει και θέτει ένα ακόμα ερώτημα: «Η δυνατότητα να δει κανείς τη Μόνα Λίζα στον υπολογιστή του, σε εξαιρετική ανάλυση, είναι λιγότερο ισχυρή εμπειρία από το να προσπαθεί να τη δει στο Λούβρο, πίσω από αλεξίσφαιρα τζάμια και εκατοντάδες επισκέπτες με υψωμένα τα κινητά τους, όπου μετά βίας μπορεί να δει το ίδιο το αντικείμενο;». Και αν όλα αυτά συνδέονται και με τον τουρισμό, ο κ. Αθανασούλης επισημαίνει ότι ενίοτε τον αντιμετωπίζουμε απαξιωτικά. «Το μνημείο υπάρχει μέσα από τα μάτια του θεατή», λέει και καταλήγει: «Για να έχουμε επιτύχει επομένως τον ρόλο μας ως διαχειριστές των μνημείων, σημαίνει ότι προσφέρουμε σε όλο και περισσότερους επισκέπτες τη δυνατότητα να τα δουν».
Σε ποια ελληνικά μνημεία προσφέρεται το «ταξίδι» στο παρελθόν
Για την Ακρόπολη, υπάρχει η εφαρμογή επαυξημένης και εικονικής πραγματικότητας «Chronos», σχεδιασμένη από την Cosmote σε συνεργασία με το ΥΠΠΟ. Μια άλλη εφαρμογή, με το όνομα CirculAR, «ζωντανεύει» μνημεία του αρχαίου Δίου Πιερίας, της Δήλου και του Πειραιά και έχει σχεδιαστεί από το ΕΜΠ. Τη Δήλο τη συναντάμε και στο ψηφιακό σύστημα Archaeorama, ενώ ο αρχαϊκός ναός του Απόλλωνα στη Νάξο, που είχε ως πύλη του την Πορτάρα, «αποκαθίσταται» μέσα από μια εφαρμογή της Moptil. Ορισμένα κάστρα των Κυκλάδων διαθέτουν και αυτά ανάλογες εφαρμογές. Το Εθνικό Αρχείο Μνημείων έχει σχεδιάσει την εφαρμογή VR «Ποιμενική Συμφωνία», με θέμα τα πορσελάνινα αντικείμενα των Συλλογών Τατοΐου. Και το Ερευνητικό Κέντρο «Αθηνά» μελετά ευρύτερα την εφαρμογή των τεχνολογιών AR και VR στην πολιτιστική κληρονομιά.
 |
| Ο ναός του Ποσειδώνα στο Σούνιο όπως εμφανίζεται στην πλατφόρμα επαυξημένης πραγματικότητας hh.gr. |
Μέσω της νέας του πλατφόρμας hh.gr, ο ΟΔΑΠ προσφέρει εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας για την Αρχαία Αγορά Αθηνών, το Σούνιο, τη Ροτόντα Θεσσαλονίκης, τη Δήλο και το Ασκληπιείο Κω. Η Αρχαία Ολυμπία διαθέτει εφαρμογή VR, η οποία θα επεκταθεί και σε άλλους χώρους. «Εχουμε απίστευτους αρχαιολογικούς χώρους και μνημεία, αλλά συχνά δεν μπορούμε να φανταστούμε πώς έμοιαζαν. Η τεχνολογία λοιπόν δημιουργεί αυτή την εικόνα», λέει η Αγγελική Μαραγκάκη. «Πάντοτε βέβαια, μια εφαρμογή επαυξημένης πραγματικότητας έχει ένα μικρό περιθώριο ερμηνείας του μνημείου, επομένως επιδιώκουμε να είμαστε όσο το δυνατόν πιο ακριβείς. Βασιζόμαστε στα δεδομένα των αρχαιολόγων και προτού δημοσιευθεί το οτιδήποτε, λαμβάνουμε την έγκρισή τους».
Προβληματισμοί
Οι τρόποι αξιοποίησης της επαυξημένης πραγματικότητας προβληματίζουν και άλλους οργανισμούς. Οπως λέει ο Γιώργης Μαγγίνης, επιστημονικός διευθυντής του Μουσείου Μπενάκη, «υπάρχει κάτι απογοητευτικό στη μεταμόρφωση της διά βίου επίσκεψης σε μουσείο ή αρχαιολογικό χώρο –κατά την οποία η φαντασία καλείται να αποκαταστήσει τις πληγές του χρόνου– σε κυνήγι Pokémon, όπου ο βιωμένος χώρος γίνεται περιέχον της ψηφιακής ανασύστασής του». Το Μουσείο Μπενάκη, λέει, έχει πειραματιστεί με εφαρμογές επαυξημένης πραγματικότητας, ώστε να προάγει την εκπαιδευτική και ψυχαγωγική αποστολή του. «Τα αποτελέσματα», καταλήγει, «δεν έχουν ξεπεράσει την έκπληξη του νεωτερισμού, ο οποίος άλλωστε είναι και ο βασικός πόλος έλξης αυτών των τεχνολογιών. Μέσα σε λίγα λεπτά, η γοητεία του υλικού αντικειμένου, οσοδήποτε λαβωμένου, ημιτελούς και ξεθωριασμένου, υπερκεράζει τον ενθουσιασμό του “παράλληλου σύμπαντος” της AR».
Πηγή: Ν. Ζώης, Καθημερινή
Δεν υπάρχουν σχόλια