Μια αρχιέρεια του 7ου αιώνα π.Χ. αποκαλύπτεται

Το βλέμμα της κοιτάζει κατάματα όποιον σταθεί απέναντί της. Τα λευκά, πιασμένα σε πλεξούδες μαλλιά της, κοσμούνται με μια χρυσή ταινία τονίζ...

Το βλέμμα της κοιτάζει κατάματα όποιον σταθεί απέναντί της. Τα λευκά, πιασμένα σε πλεξούδες μαλλιά της, κοσμούνται με μια χρυσή ταινία τονίζοντας τα καστανά της μάτια. Οι ρυτίδες γύρω από τα χείλη της μαρτυρούν την ηλικία της: περίπου 70 ετών .

Είναι το πρόσωπο της αρχιέρειας της Ελεύθερνας. Της γηραιότερης από τις τέσσερις γυναίκες αριστοκρατικής καταγωγής και συγγενείς εξ αίματος που είχαν ταφεί στη βόρεια πλευρά της νεκρόπολης της Ορθής Πέτρας. Και της μοναδικής που τάφηκε μάλλον καθιστή. Το πρόσωπό της «ζωντάνεψε» ύστερα από 28 αιώνες το περασμένο Σάββατο από τον ανασκαφέα της πόλης που «εικονογραφεί» την ομηρική Ιλιάδα, τον καθηγητή και γενικό διευθυντή του Μουσείου Ακρόπολης, Νίκο Σταμπολίδη, με αφορμή τη συμπλήρωση 10 χρόνων λειτουργίας του Μουσείου του αρχαιολογικού χώρου της Ελεύθερνας.

Για να «αποκαλυφθεί» το πρόσωπο δούλεψαν επί επτά ώρες καθημερινά για ενάμιση μήνα o καθηγητής Ανθρωπολογίας Αναγνώστης Αγελαράκης και οι ερευνητές Λάρι Μούλινς και Ιωσήφ Λαζαρίδης. Αξιοποιώντας μεθόδους της ιατροδικαστικής επιστήμης κατάφεραν να τοποθετήσουν στην αρχική τους θέση τα σπασμένα τμήματα του κρανίου για να προχωρήσουν στην ανάπλαση. «Δουλέψαμε ρυτίδα προς ρυτίδα, αμυχή προς αμυχή», λέει στα «ΝΕΑ» ο Αναγνώστης Αγελάρακης, ο οποίος επέλεξε το συγκεκριμένο κρανίο ως το καλύτερα διατηρημένο. «Είναι μια συνταρακτική διαδικασία καθώς καλείσαι να “επαναφέρεις” στη ζωή μέσα από τον σκελετό του έναν άνθρωπο που έζησε, τραγούδησε, αγάπησε, δάκρυσε… Πρέπει να εργαστείς με ιδιαίτερο σεβασμό», επισημαίνει. Εξηγεί δε ότι η αρχιέρεια δεν χαμογελά καθώς της έλειπαν πολλά δόντια και όπως και οι υπόλοιπες γυναίκες της ίδιας ταφής είχαν τερηδόνα, που σημαίνει ότι κατανάλωναν σακχαρώδη, επιβεβαιώνοντας ότι ανήκαν σε ανώτερη κοινωνική τάξη.

Η ερευνητική ομάδα – η οποία ετοιμάζει περισσότερες αποκαλύψεις για την αρχιέρεια – μελέτησε εκτός από το κρανίο και τον σκελετό της, διαπιστώνοντας ότι «δεν είχε κακώσεις και δεν ήταν ταλαιπωρημένη από τη μεταφορά βαρέων αντικειμένων». Και το κυριότερο ότι «είναι ντόπια, όπως και οι άλλες γυναίκες του ίδιου τάφου, των οποίων οι σύζυγοι μετακινήθηκαν για να τις παντρευτούν, καθώς φαίνεται πως αυτές κατείχαν οικονομική δύναμη και γη. Οι μελέτες μας έδειξαν δε, ότι πρόκειται για την ομηρική πρόγονο της σημερινής μεσογειακής γυναίκας, καθώς από εκείνη ξεκινά μια απίστευτη διακλάδωση γονιδίων που απλώνεται σε ολόκληρη τη Μεσόγειο και φτάνει ως την Ισπανία».

«Πρέπει να πω ότι υπάρχουν πράγματα που μπορεί να φαίνονται εύκολα αλλά δεν είναι. Στην Αμερική ο κ. Αγελαράκης, ο καθηγητής Ανθρωπολογίας, με ιατροδικαστική το κρανίο της μεγάλης αρχιέριας που ξέρουμε στη βιτρίνα, στην 3η αίθουσα μαζί με έναν συνάδελφό του το αποκατέστησαν όπως ακριβώς είχε γίνει παλαιότερα με τη μύρτιδα στην Αθήνα. Και επομένως έχουμε την εικόνα μιας 70ρας αριστοκράτισσας κυρίας πως θα ήταν εν ζωή. Αυτό είναι μερικά από τα ευρήματα και τα καινούργια αν θέλετε αντικείμενα που συνοδεύουν τη μικρή αλλά πολύ ουσιαστική και εκπαιδευτική έκθεση που δημιουργήσαμε για τα 10 χρόνια του μουσείου της Ελεύθερνας», αναφέρει σε δηλώσεις του ο Νίκος Σταμπολίδης, ενώ κατά την ξενάγηση εξήγησε αναλυτικότερα: «Ο τάφος των πριγκιπισσών με τον οποίο η Ελεύθερνα μπήκε στα τοπ τεν του κόσμου. Είχαμε τα φαντάσματα των τεσσάρων κυριών. Μιας 13,5 ετών, μιας 16, μιας 28-30 και μιας 70-72. Αυτή η 70-72 τάφηκε καθιστή ενώ οι άλλες ήταν ξαπλωμένες μέσα στο οικοδόμημα το ταφικό. Ένα χτιστό οικοδόμημα που σημαίνει πλούτο και ιερατικότητα και ενώ μέχρι προχθές δεν είχαμε το πρόσωπο της από το κεφάλι της που βρέθηκε στον γοφό της χωρίς να υπάρχουν διαταράξεις, ο κ. Αγελαράκης και οι συνεργάτες του μπόρεσαν και ανασύστησαν – θα μας έρθει και τρισδιάστατο όλο το κεφάλι θα το εκθέσουμε δίπλα – πρόλαβε και μου έστειλε φωτογραφία πως θα ήταν περίπου αυτή η κυρία. Εμένα μου μοιάζει με κρητικές κυρίες της περιοχής. Και είναι συγκλονιστικό να βλέπει κανείς και όλα τους τα ευρήματα. Κάποια αγγεία έχουν φύγει για να πάνε σε άλλη έκθεση στον Καναδά – βλέπετε λοιπόν τις διασυνδέσεις που έχει η Ελεύθερνα η οποία θα εγκαινιαστεί στο Τορόντο και μετά θα πάει και σε άλλες πόλεις».

Ενα αγόρι και ο σκύλος του

Το «κουλούκι» που πέθανε από τη λύπη του από την απώλεια του φίλου του, του μελέφηβου αγοριού και θάφτηκε δίπλα στον τάφο του

Κι αν το πρόσωπο της αρχιέρειας που έζησε στα μέσα του 7ου αι. π.Χ. έκλεψε την παράσταση, δεν αποτελεί τη μοναδική έκπληξη που επιφυλάσσει στους επισκέπτες ο Νίκος Σταμπολίδης, ο οποίος ανακηρύχθηκε επίτιμος δημότης Ρεθύμνου για την 40χρονη και πλέον προσφορά του. «Ανέσκαψε» το πλούσιο υλικό των αποθηκών και ανέδειξε για πρώτη φορά σε μια μεγάλη προθήκη την ταφή ενός αγοριού 10 έως 12 ετών μέσα σε ένα πήλινο πίθο, ενώ στο πλάι βρέθηκε θαμμένο το κρητικό κυνηγόσκυλό του, σε «μια σπάνια έκφραση αφοσίωσης και συντροφικότητας». 

Αξιοσημείωτο κομμάτι και ιδιαίτερα συναισθηματικά φορτισμένο είναι το αρχαιολογικό εύρημα το οποίο το κοινό θα δει για πρώτη φορά και δεν είναι άλλο από το «πιθοταφή» ενός αγοριού 10-11 χρονών, δηλαδή περίπου στην ηλικία του μουσείου, το οποίο πέθανε για κάποιο λόγο, όπως εξηγεί ο καθηγητής, ωστόσο ο σκύλος του, σαν άλλο Χάτσικο, με την απώλεια του συντρόφου του, πέθανε εν τέλει από τη λύπη του και τον έθαψαν δίπλα στον τάφο του αγοριού, ώστε να το προστατεύει στον Κάτω Κόσμο. «Επειδή κλείνουμε τα 10 και μπαίνουμε στα 11 χρόνια λειτουργίας του μουσείου, φέραμε μια συγκινητική ιστορία και ιδιαίτερα για τους ανθρώπους που αγαπούν πολύ τα σκυλιά που είναι σύντροφοί μας από την αρχαιότητα έως σήμερα: φέραμε εδώ την πιθοταφή ενός μελέφηβου αγοριού σε αυτή περίπου την ηλικία που είναι το ίδιο το μουσείο το οποίο για κάποιο λόγο πέθανε και τάφηκε και ο σκύλος του πήγαινε στον τάφο επάνω και τελικά πέθανε από τη λύπη του και τον έθαψαν ακριβώς έξω από την πιθοταφή. Αυτό το ξέρουμε ότι πέθανε από τη λύπη διότι δε βρίσκεται στο επίπεδο που ακουμπάει η ταφή αλλά λίγο παραπάνω που σημαίνει ότι είχε περάσει κάμποσος καιρός και έβαλαν τον σκύλο, ένα κυνηγόσκυλο κρητικό, το λεγόμενο κουλούκι, για να μπορέσει να το συντροφεύει στον Άδη. Η αγάπη δε αυτή είναι γνωστή ήδη από τον Όμηρο. Ο Αχιλλέας σκοτώνει τα σκυλιά του Πατρόκλου τα αγαπημένα για να μπορούν να συντροφεύουν τον κύριό τους όπως επίσης ξέρουμε από φιλοσόφους και από τον Σωκράτη και από τον Πλάτωνα ότι τα σκυλιά όπως και τα άλογα έχουν νου, επομένως έχουν διαφορετικές ικανότητες από τα άλλα ζώα και αυτό φαίνεται τουλάχιστον και στα επιτοίχια κείμενα που συνοδεύουν αυτή την ταφή», εξηγεί χαρακτηριστικά ο καθηγητής Νίκος Σταμπολίδης σε δηλώσεις του.

Σε μια δεύτερη δημιούργησε έναν «χάρτη» των νεκρών πολεμιστών της Ελεύθερνας, μέσα από μια επιλογή των πήλινων και χάλκινων αγγείων που κτέρισαν τις ταφές τους ή υποδέχτηκαν τη στάχτη τους – επίσης παρουσιάζονται για πρώτη φορά –συνθέτοντας την εικόνα μιας κοινότητας αριστοκρατών πολεμιστών της Ελεύθερνας, από το 880 π.Χ. έως το 660 π.Χ. Και σε μια τρίτη τοποθέτησε αντίγραφα όπλων της ομηρικής περιόδου, κατασκευασμένα από τον Δ. Αλεξάνδρου με την ομηρική τεχνική, χωρίς χρήση λέιζερ.

Πηγή: Μ. Αδαμοπούλου, Τα Νέα, Ρεθεμνιώτικα Νέα