Αρχαιολόγοι αποκρυπτογραφούν μια επιγραφή του 8ου αιώνα στη Γουατεμάλα και ανακαλύπτουν το όνομα του πρώτου γνωστού αστρονόμου των Μάγια

Πολυφασματική απεικόνιση της επιγραφής. [Credit: G. Ware / H. Hurst / F.D. Rossi] Μια ομάδα ερευνητών κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει μια επιγ...

Πολυφασματική απεικόνιση της επιγραφής. [Credit: G. Ware / H. Hurst / F.D. Rossi]

Μια ομάδα ερευνητών κατάφερε να αποκρυπτογραφήσει μια επιγραφή στον αρχαιολογικό χώρο του Xultun, η οποία αποκαλύπτει την ταυτότητα ενός μαθηματικού-αστρονόμου του 8ου αιώνα, το οποίο αποτελεί μέχρι σήμερα το μοναδικό γνωστό παράδειγμα υπογραφής σε ένα κείμενο υπολογιστικής φύσης από τον πολιτισμό των Μάγια.

Οι αρχαίοι πολιτισμοί σε όλο τον κόσμο ανέπτυξαν εξελιγμένα συστήματα αστρονομικών υπολογισμών, αλλά ενώ στην Ελλάδα, την Ινδία, την Κίνα ή το Ιράκ είναι δυνατό να αποδοθούν αυτές οι εξελίξεις σε συγκεκριμένους στοχαστές, η επιστημονική παράδοση των Μάγια παρέμεινε ανώνυμη όσον αφορά τους μεμονωμένους δημιουργούς της.

Η κατάσταση αυτή έχει αλλάξει ριζικά με την ανακάλυψη στον αρχαιολογικό χώρο του Xultun στη Γουατεμάλα, όπου μια διεθνής ομάδα αρχαιολόγων και επιγραφολόγων εντόπισε την υπογραφή ενός μαθηματικού που έζησε τον 8ο αιώνα της εποχής μας.

Η ανακάλυψη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Antiquity, έγινε στο εσωτερικό ενός μικρού κτιρίου της Κλασικής περιόδου (250–900 μ.Χ.), στους τοίχους του οποίου υπάρχουν περισσότερα από πενήντα μικροκείμενα μαθηματικού και αστρονομικού περιεχομένου. Αυτές οι επιγραφές, τις οποίες οι ερευνητές περιγράφουν ως «σχέδια» ή «προκαταρκτικούς υπολογισμούς», προσφέρουν μια άνευ προηγουμένου εικόνα για τον εσωτερικό τρόπο λειτουργίας της μαθηματικής σκέψης των Μάγια, κάτι που μπορεί να συγκριθεί με την ανακάλυψη μιας πρώιμης έκδοσης ενός γνωστού χειρογράφου ή του σκίτσου ενός μεγάλου έργου τέχνης.

α) Αναπαράσταση του κτιρίου 10K-2, στην οποία φαίνονται ζωγραφισμένες μορφές στους βόρειους και ανατολικούς τοίχους, καθώς και η θέση του υπογεγραμμένου μαθηματικού τύπου που αναφέρεται στο κείμενο, b) Το κείμενο 19 όπως εμφανιζόταν στον ανατολικό τοίχο του κτιρίου 10K-2.
[Credit: F.D. Rossi / H. Hurst]

Ο κύριος συγγραφέας της μελέτης, ο Franco D. Rossi, από το Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (MIT), εξηγεί ότι, ενώ έχουν εντοπιστεί υπογραφές καλλιτεχνών και γλυπτών σε κεραμικά αγγεία και σκαλιστά μνημεία, οι μελετητές που ήταν υπεύθυνοι για τους χρονολογικούς υπολογισμούς παρέμεναν πάντα ανώνυμοι. Η ίδια η φύση αυτών των κειμένων, τα οποία περιέχουν μαθηματικές πράξεις και αστρονομικούς πίνακες χαραγμένους στον τοίχο, τα καθιστά εξαιρετικά έγγραφα για την κατανόηση των μηχανισμών της επιστημονικής σκέψης των Μάγια.

Για την ανασύσταση αυτών των επιγραφών, ο Rossi και οι συνεργάτες του, μεταξύ των οποίων και η Heather Hurst, διευθύντρια του Προγράμματος San Bartolo-Xultun, χρησιμοποίησαν προηγμένες τεχνικές τεκμηρίωσης, όπως σχέδια σε κλίμακα, φωτογραφίες και σαρώσεις των εικόνων, οι οποίες στη συνέχεια υποβλήθηκαν σε ψηφιακή επεξεργασία με τη χρήση πολυφασματικής απεικόνισης. Αυτή η σχολαστική εργασία εικονικής αποκατάστασης κατέστησε δυνατή την ανάκτηση έντεκα ιερογλυφικών συμβόλων που παρέμεναν κρυμμένα ή είχαν διαβρωθεί για περισσότερα από 1.200 χρόνια.

Το αποκρυπτογραφημένο κείμενο περιέχει όχι μόνο έναν μαθηματικό τύπο, αλλά και ιερογλυφικά που αποδίδουν το έργο σε ένα συγκεκριμένο άτομο. Η υπογραφή, η οποία χρησιμοποιεί την έκφραση che-he-na (που μεταφράζεται ως «έτσι λέει…»), ακολουθείται από το όνομα SAK-TAHN-wa-xi, το οποίο οι επιγραφολόγοι έχουν ταυτοποιήσει ως Sak Tahn Waax, που σημαίνει «Αλεπού με Λευκό Στήθος». Αυτό είναι το πρώτο και μέχρι στιγμής μοναδικό γνωστό παράδειγμα απόδοσης ενός μαθηματικού έργου σε ένα συγκεκριμένο άτομο στο πλαίσιο του Κλασικού Πολιτισμού των Μάγια.

Αναφορά στον μαθηματικό «Αλεπού με Λευκό Στήθος», με τη χρήση της φράσης «che-he-na» ακολουθούμενη από το όνομα που γράφεται SAK-TAHN-wa-xi. [Credit: G. Ware / D. Stuart]

Ο ίδιος ο μαθηματικός τύπος παρουσιάζει εξαιρετικά χαρακτηριστικά. Αν και χρησιμοποιεί αστρονομικές και ημερολογιακές μονάδες χρόνου γνωστές στους ειδικούς, οι σχέσεις που δημιουργεί μεταξύ τους είναι μοναδικές μεταξύ των γνωστών κειμένων των Μάγια. Ο David Stuart, επιγραφολόγος του προγράμματος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τέξας στο Όστιν, επισημαίνει ότι τα μαθηματικά αυτά προϋποθέτουν μια ιδιαίτερη κατανόηση των συνδέσεων και των μοτίβων μεταξύ διαφόρων χρονικών κύκλων, συμπεριλαμβανομένης της τελετουργικής μέτρησης των 260 ημερών, του ηλιακού έτους και των κύκλων της Αφροδίτης και του Άρη.

Αυτός ο συνδυασμός κύκλων αποκαλύπτει μια δημιουργική έκφραση μαθηματικής σκέψης που υπερβαίνει τους συμβατικούς ημερολογιακούς υπολογισμούς. Οι Μάγια της Κλασικής περιόδου απέδιδαν θεμελιώδη σημασία στην αστρονομία και τα μαθηματικά, τα οποία επηρέαζαν πολιτικές αποφάσεις τόσο σημαντικές όσο η ανέγερση μνημείων ή η ενθρόνιση νέων ηγεμόνων. Πολύπλοκοι υπολογισμοί βασισμένοι σε ημερολογιακές ημερομηνίες και αστρονομικές παρατηρήσεις αποτελούσαν το πνευματικό θεμέλιο πάνω στο οποίο στηριζόταν μεγάλο μέρος της κοινωνικής και πολιτικής δομής.

Η ανακάλυψη αυτών των μικροκειμένων στο Xultun είναι ιδιαίτερα σημαντική διότι, όπως σημειώνει η Heather Hurst, συμπληρώνει μια σημαντική πτυχή της ζωής των Κλασικών Μάγια, η οποία παραδοσιακά είχε ανακατασκευαστεί μέσω εθνοϊστοριών και ισπανικών αναφορών που γράφτηκαν αιώνες μετά την πτώση του πολιτισμού. Η δυνατότητα πρόσβασης σε πρωτότυπα έγγραφα, ακόμη και αν πρόκειται για «σχέδια» ή προκαταρκτικούς υπολογισμούς, προσφέρει μια αυθεντικότητα και ένα επίπεδο λεπτομέρειας που οι αποικιακές πηγές δεν μπορούν να προσφέρουν.

Ο Rossi παραλληλίζει την περίπτωση αυτή με άλλα κέντρα γνώσης της αρχαιότητας: σύγχρονοί τους στον αρχαίο κόσμο, στην Ινδία, το Ιράκ, την Κίνα και την Ελλάδα, πραγματοποιούσαν παρόμοιους υπολογισμούς των ηλιακών και πλανητικών κύκλων, προέβλεπαν εκλείψεις και χαρτογραφούσαν τις αστρικές κινήσεις, ενώ τα επιτεύγματά τους αποδίδονται συχνά σε μεμονωμένους στοχαστές. Τώρα, η έρευνα επιτρέπει την προσθήκη του Sak Tahn Waax σε αυτόν τον κατάλογο επιστημόνων, αναδεικνύοντας τις σπουδαίες αυτόχθονες αστρονομικές και ημερολογιακές παραδόσεις της Αμερικής.

Το έργο των ερευνητών δεν περιορίζεται στην αποκρυπτογράφηση της υπογραφής. Η ταυτοποίηση αυτού του μαθηματικού του 8ου αιώνα ανοίγει νέες προοπτικές όσον αφορά την οργάνωση της γνώσης στην κλασική κοινωνία των Μάγια, υποδηλώνοντας ότι, όπως και οι καλλιτέχνες και οι γλύπτες, οι επιστήμονες μπορούσαν να διεκδικούν την πατρότητα του έργου τους. Αυτή η πρακτική, που μέχρι τώρα δεν είχε τεκμηριωθεί στον τομέα των υπολογιστικών επιστημών, υποδηλώνει ότι η ατομική πνευματική αναγνώριση αποτελούσε μέρος της κουλτούρας των Μάγια, τουλάχιστον σε ορισμένα συγκεκριμένα πλαίσια.

Η μελέτη αποκάλυψε επίσης ότι ο τύπος που αποδίδεται στον Sak Tahn Waax καταγράφει την κίνηση της Αφροδίτης και άλλων πλανητικών σωμάτων με έναν εντελώς νέο τρόπο, αποδεικνύοντας ότι η αστρονομική σκέψη των Μάγια δεν ήταν ένα άκαμπτο και τυποποιημένο σύστημα, αλλά ένα σύστημα που επέτρεπε προσωπικές και δημιουργικές προσεγγίσεις. Η ιδιαίτερη σχέση που δημιουργεί μεταξύ διαφορετικών χρονικών κύκλων υποδηλώνει ότι ο συγγραφέας της διέθετε βαθιά κατανόηση των υποκείμενων συνδέσεων μεταξύ των διαφόρων συστημάτων μέτρησης του χρόνου.

Τα ερείπια του κτιρίου όπου βρέθηκαν αυτές οι επιγραφές παρείχαν ένα αρχαιολογικό πλαίσιο που τοποθετεί το Sak Tahn Waax στη συγκεκριμένη ιστορική περίοδο του 8ου αιώνα, μια εποχή μεγάλης πολιτιστικής άνθησης στις πεδινές περιοχές των Μάγια. Η εξαιρετική διατήρηση αυτών των μικροκειμένων, τα οποία έχουν επιβιώσει για περισσότερους από δώδεκα αιώνες στους τοίχους ενός μικρού κτιρίου, κατέστη δυνατή χάρη στις περιβαλλοντικές συνθήκες του χώρου και στην προστασία που παρείχε το ίδιο το κτίριο.

Η ερευνητική ομάδα τονίζει ότι η ανακάλυψη αυτή προσφέρει επίσης μια πιο λεπτομερή κατανόηση του τρόπου με τον οποίο οι Μάγια αντιλαμβάνονταν και ασκούσαν τα μαθηματικά και την αστρονομία. Μακριά από το να αποτελεί μια ανώνυμη και ομοιογενή παράδοση, η αστρονομική γνώση των Μάγια ενσωμάτωνε αναγνωρίσιμες προσωπικές συνεισφορές, με τους μαθηματικούς να αναπτύσσουν τις δικές τους προσεγγίσεις στα προβλήματα της μέτρησης του χρόνου.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Rossi FD, Stuart D, Hurst H. The identification and work of an eighth-century Maya mathematician. Antiquity. Published online 2026:1-16. doi:10.15184/aqy.2026.10378

Πηγή: LBV Magazine