Λύθηκε μυστήριο αιώνων: Οι αδελφοί των Μεδίκων δεν πέθαναν από δηλητήριο αλλά από ελονοσία

Εξετάστηκαν τα οστά, των αδελφών γεγονός που επιβεβαίωσε την παρουσία δύο από τα πιο θανατηφόρα παθογόνα της ελονοσίας. [Credit: University ...

Εξετάστηκαν τα οστά, των αδελφών γεγονός που επιβεβαίωσε την παρουσία δύο από τα πιο θανατηφόρα παθογόνα της ελονοσίας. [Credit: University of Pisa]

Μια νέα γενετική μελέτη υπό την καθοδήγηση ερευνητών του Πανεπιστημίου Yale, σε συνεργασία με παλαιοπαθολόγους του Πανεπιστημίου της Πίζας, έρχεται να δώσει οριστική απάντηση σε ένα από τα μεγαλύτερα ιστορικά μυστήρια της Αναγέννησης, αποκαλύπτοντας την πραγματική αιτία θανάτου δύο μελών της πανίσχυρης οικογένειας των Μεδίκων.

Επιστήμονες που ανέλυσαν το αρχαίο DNA από τα οστά των αδελφών Τζοβάνι και Φραντσέσκο των Μεδίκων κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι και οι δύο πέθαναν από ελονοσία, διαψεύδοντας τις επίμονες θεωρίες που ήθελαν τον Φραντσέσκο να έχει δηλητηριαστεί στο πλαίσιο οικογενειακών ίντριγκων.

Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό iScience, προσφέρει νέα στοιχεία για την εξάπλωση της ελονοσίας στην κεντρική Ιταλία κατά την περίοδο της Αναγέννησης.

Οι ερευνητές επιβεβαίωσαν ότι η ελονοσία ήταν η επίσημη αιτία θανάτου των δύο αδελφών των Μεδίκων. [Credit: Valentina Giuffra]

Η φήμη περί δηλητηρίασης

Ο Φραντσέσκο των Μεδίκων, Μέγας Δούκας της Τοσκάνης, και η σύζυγός του Μπιάνκα Καπέλο πέθαναν το 1587 με διαφορά μόλις μίας ημέρας, έπειτα από έντονους διαλείποντες πυρετούς. Οι αιφνίδιοι θάνατοί τους γέννησαν φήμες ότι είχαν δηλητηριαστεί από τον αδελφό και πολιτικό αντίπαλο του Φραντσέσκο, τον καρδινάλιο Φερδινάνδο των Μεδίκων, ο οποίος τελικά τον διαδέχθηκε στην εξουσία.

Ωστόσο, η νέα ανάλυση δεν εντόπισε στοιχεία που να στηρίζουν αυτό το σενάριο.

Τι αποκάλυψε το DNA

Οι ερευνητές συνέλεξαν δείγματα από τέσσερις πλευρές των σκελετών των δύο αδελφών, οι οποίοι είναι θαμμένοι στα Παρεκκλήσια των Μεδίκων, στη Βασιλική του Αγίου Λαυρεντίου στη Φλωρεντία.

Η πλάκα με το όνομα από τον τάφο του Μεγάλου Δούκα Φραγκίσκου των Μεδίκων, ο οποίος πέθανε από ελονοσία το 1587. [Credit: University of Pisa]

Στον Τζοβάνι των Μεδίκων εντοπίστηκε γενετικό υλικό του παρασίτου Plasmodium falciparum, που προκαλεί τη βαρύτερη μορφή ελονοσίας.

Στον Φραντσέσκο των Μεδίκων οι επιστήμονες βρήκαν ίχνη τόσο του Plasmodium falciparum όσο και του Plasmodium malariae, γεγονός που υποδηλώνει ότι διαφορετικά είδη του παρασίτου κυκλοφορούσαν στην Ευρώπη εκείνη την εποχή.

Η ελονοσία μάστιζε την περιοχή

Οι ιστορικές πηγές αναφέρουν ότι η ελονοσία ήταν ενδημική στην κεντρική Ιταλία μέχρι και τον 20ό αιώνα.

Ο καρδινάλιος Τζιοβάνι ντε Μεντίτσι (αριστερά) και ο Μεγάλος Δούκας Φραντσέσκο ντε Μεντίτσι. [Credit: Public domain / Wikimedia Commons]

Ο Τζοβάνι των Μεδίκων είχε προσβληθεί από τη νόσο το 1562, κατά τη διάρκεια ταξιδιού στις ακτές της Τοσκάνης, όπου οι βαλτώδεις εκτάσεις ευνοούσαν την ανάπτυξη κουνουπιών.

Αντίστοιχα, ο Φραντσέσκο και η σύζυγός του είχαν επισκεφθεί το 1587 την οικογενειακή έπαυλη στο Πότζιο α Καϊάνο, περιοχή με ορυζώνες και έλη, όπου η μετάδοση της ελονοσίας ήταν ιδιαίτερα συχνή.

Οριστική απάντηση σε ένα ιστορικό μυστήριο

«Η γενετική ανάλυση επιβεβαιώνει τις ιστορικές αναφορές και μας επιτρέπει πλέον να πούμε με επιστημονική βεβαιότητα ότι ο Φραντσέσκο των Μεδίκων πέθανε από ελονοσία και όχι από δηλητηρίαση», δήλωσαν οι ερευνητές.

«Η μελέτη μας αποτελεί ένα εξαιρετικό παράδειγμα του τρόπου με τον οποίο μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προηγμένες εργαστηριακές μεθόδους ανάλυσης αρχαίου DNA για να ανατρέξουμε στην ιστορία αυτού του θανατηφόρου παθογόνου», δήλωσε η Serena Tucci, επίκουρη καθηγήτρια ανθρωπολογίας στη Σχολή Τεχνών και Επιστημών του Yale και κύρια συγγραφέας της μελέτης.

«Η έρευνα αυτή», πρόσθεσε η Adalgisa Caccone, ανώτερη ερευνήτρια στο Τμήμα Οικολογίας και Εξελικτικής Βιολογίας του Yale και συν-συγγραφέας της μελέτης, «όχι μόνο συμβάλλει στο να ρίξει φως σε γεγονότα του παρελθόντος, αλλά και παράγει δεδομένα που μπορούν να τροφοδοτήσουν την τρέχουσα και μελλοντική έρευνα για την ελονοσία, η οποία παραμένει μια θανατηφόρα ασθένεια που πλήττει εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο».

Παράλληλα, η μελέτη συμβάλλει στην καλύτερη κατανόηση της εξέλιξης του παρασίτου της ελονοσίας μέσα στους αιώνες, προσφέροντας πολύτιμα δεδομένα για τη σύγχρονη έρευνα γύρω από μία ασθένεια που εξακολουθεί να προκαλεί εκατομμύρια κρούσματα παγκοσμίως.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Alexander Ochoa, Samantha L. Miller, et al., Ancient DNA analyses of remains of the Medici family (16th century) provide insights into the genetic variation of Plasmodium falciparum, iScience (2026). DOI: 10.1016/j.isci.2026.116371

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN, LBV Magazine