Πέμπτη, 11 Απριλίου 2019

Νέος δαίμονας εντοπίστηκε στο φρέσκο του Τζιότο στη Βασιλική της Ασίζης


Νέος δαίμονας εντοπίστηκε στο φρέσκο του Τζιότο στη Βασιλική της Ασίζης

Οι νωπογραφίες του Τζιότο με τον κύκλο της ζωής και των θαυμάτων του Αγίου Φραγκίσκου στη Μεγάλη Βασιλική (Basilica Superiore) της Ασίζης αποτελούν ένα από τα πιο διάσημα έργα στην ιστορία της τέχνης, και η μελέτη τους είναι αδιάκοπη λόγω των πολυποίκιλων και δυσερμήνευτων ακόμη συμβολισμών τους, που ξεπερνούν την απλή παρατήρηση του θεατή. 

Μία από τις πρωτοτυπίες των έργων αυτών –που χαρακτηρίζονται ως μια «πρώτη έγχρωμη ταινία»– είναι η παρουσία στη θεματολογία τους πολλών διαβόλων.

Το αποδεικνύουν το επεισόδιο με την εκδίωξη των δαιμόνων από το Αρέτσο, ή εκείνο που απεικονίζει το θάνατο του Αγίου των Φτωχών και των Ζώων.

Τώρα φαίνεται πως ο ζωγραφικός κύκλος του Αγίου Φραγκίσκου απέκτησε ακόμα έναν δαίμονα, που σύμφωνα με έμπειρο μελετητή του Αγίου εντοπίζεται στο επεισόδιο της συνάντησής του με τον Σουλτάνο της Αιγύπτου Μάλεκ αλ Καμίλ, γνωστό ως «Η δοκιμασία της φωτιάς μπροστά στον Σουλτάνο», ένα γεγονός ιστορικά καταγεγραμμένο που διαδραματίστηκε στη Δαμιέτη στις 24 Ιουνίου 1219.

Σε αυτό αναπαρίστανται δύο μορφές στα αριστερά, και ανάμεσα σε αυτές και στη μορφή του Αγίου Φραγκίσκου οι φλόγες μιας φωτιάς όπου –σύμφωνα με τον αρχιεπίσκοπο του Μπενεβέντο Φελίτσε Ακρόκα– κρύβεται η μορφή ενός δράκου, που παρέμενε κρυμμένη επί σχεδόν οκτώ αιώνες.

«Ο Τζιότο στις νωπογραφίες του έχει κρύψει πολλά σύμβολα, μεταξύ των οποίων πρόσφατα επισήμανα την ύπαρξη ενός δράκου-ερπετού. Κοιτάζοντας τη λεπτομέρεια της φωτιάς στον υπολογιστή, μαζί με τον αδελφό μοναχό Κάρλο Μποτέρο, διευθυντή της Βιβλιοθήκης του Ιερού Μοναστηρίου, διαπιστώσαμε την ύπαρξη αυτού του στοιχείου: η φωτιά δεν πηγάζει από μια στοίβα ξύλα, αλλά από το ζώο αυτό που καιόμενο αναζωπυρώνει και τροφοδοτεί τις φλόγες», τονίζει ο αρχιεπίσκοπος Ακρόκα, ο οποίος ενημέρωσε πως σύντομα θα δημοσιεύσει μια μελέτη σχετικά με τη σημασία αυτού του συμβολισμού.

Η ερμηνεία αυτή, την οποία ο Ακρόκα δημοσίευσε στο sanfrancescopatronoditalia.it, έχει προκαλέσει έντονο διάλογο ανάμεσα σε ζωγράφους, συγγραφείς, θεολόγους, φιλοσόφους και συντηρητές, που έχουν αποδυθεί σε μία προσπάθεια επικύρωσής της.

Το γεγονός θα αποτελούσε θεόσταλτο «δώρο» στην 800ή επέτειο από την συνάντηση αυτή του Αγίου με τον Σουλτάνο, μια επέτειο που ακόμη και ο Πάπας Φραγκίσκος σηματοδοτεί ακολουθώντας τα βήματα του συνονόματού του Αγίου: πρώτα στην Αίγυπτο, μετά στα Εμιράτα και προ ολίγων ημερών στο Μαρόκο. «Ο δαίμων», είχε τονίσει ο Πάπας, «μας δηλητηριάζει με το μίσος, τη θλίψη, το φθόνο, τα πάθη. Κι έτσι, όποτε χαμηλώνουμε τις αντιστάσεις μας, αυτός το εκμεταλλεύεται για να καταστρέψει τη ζωή μας, τις οικογένειες και τις κοινωνίες μας».

Στο σημείο τούτο αναδύεται η εύλογη ερώτηση: γιατί στο επεισόδιο ακριβώς που αναφέρεται στην συνάντηση μεταξύ Χριστιανισμού και Ισλάμ αναδύεται ο δαίμονας από τη φωτιά; Ίσως μία απάντηση θα ήταν πως μία αληθινή σχέση οικοδομείται όταν ο ένας δεν επιδιώκει να κυριαρχήσει επί του άλλου. Σε θεολογικο-θρησκευτικό επίπεδο όταν ο δαίμων δεν κυριαρχεί, σε κοινωνικό όταν επιτρέπουμε στον άλλο να υπάρχει ισότιμα.

Στη μορφή και το έργο του Αγίου Φραγκίσκου της Ασίζης αυτοί οι τρεις ορίζοντες βρίσκουν τη σύνθεσή τους σε μία λέξη, που από μόνη της έφερε την επανάσταση στην ανθρωπολογία της εποχής και ανανέωσε ριζικά την έννοια του ανθρωπισμού: τη λέξη «αδελφός».

Στη μάχη κατά του φθόνου και των πειρασμών δεν μας απομένει παρά η σχέση μας με τον Άλλο, που βρίσκει νόημα στην αναγνώρισή του. Κι η αναγνώρισή του οδηγεί στην ισότιμη υποδοχή του, ένα αίτημα που στις μέρες μας ηχεί όσο ποτέ πριν επίκαιρο.

Πηγή: ΣΚΑΪ, με πληροφορίες από ΑΠΕ-ΜΠΕ





0 σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου