Ελβετία: Το φορτίο ενός ρωμαϊκού πλοίου με αμφορείς ελαιολάδου από την Ιβηρική Χερσόνησο ανακαλύφθηκε στον βυθό της λίμνης Neuchâtel

Άποψη του ρωμαϊκού φορτίου που ανακαλύφθηκε στον πυθμένα της λίμνης. [Credit: Octopus Foundation] Μια υποβρύχια αρχαιολογική αποστολή στην Ε...

Άποψη του ρωμαϊκού φορτίου που ανακαλύφθηκε στον πυθμένα της λίμνης. [Credit: Octopus Foundation]

Μια υποβρύχια αρχαιολογική αποστολή στην Ελβετία έφερε στο φως, στον πυθμένα της λίμνης Neuchâtel, τα κατάλοιπα ενός ρωμαϊκού φορτίου από πλοίο που βυθίστηκε πριν από σχεδόν δύο χιλιετίες. Το Καντονικό Γραφείο Αρχαιολογίας της Neuchâtel (OARC), σε συνεργασία με το Ίδρυμα Octopus και την Αρχαιολογική Υπηρεσία του Καντονιού της Φριμπούργκ (SAEF), διεξάγει από τον Μάρτιο του 2025 μια εκστρατεία ανασκαφών που κατέστησε δυνατή την ταυτοποίηση, την καταγραφή και την ανάσυρση αρκετών εκατοντάδων αντικειμένων που βρισκόταν βυθισμένα, αποτελώντας ένα μοναδικό σύνολο στην Ελβετία και στα εσωτερικά ύδατα βόρεια των Άλπεων.

Η ανακάλυψη χρονολογείται από τον Νοέμβριο του 2024, όταν μια αεροφωτογραφία, που τραβήχτηκε στο πλαίσιο της υγειονομικής παρακολούθησης των πυθμένων των λιμνών και της βυθισμένης πολιτιστικής κληρονομιάς που διεξήγαγε το OARC, αποκάλυψε την ανώμαλη παρουσία υλικών στον πυθμένα της λίμνης. Οι επακόλουθες υποβρύχιες έρευνες επιβεβαίωσαν την κλίμακα της ανακάλυψης: επρόκειτο για τα τελικά υπολείμματα ενός ναυαγίου που συνέβη κάποια στιγμή μεταξύ των ετών 20 και 50 μ.Χ, από ένα σκάφος του οποίου δεν απομένει κανένα δομικό ίχνος, αλλά του οποίου το φορτίο έχει παραμείνει στον πυθμένα της λίμνης σε εξαιρετική κατάσταση διατήρησης.

Ο πλούτος και η ποικιλία των ευρημάτων οδήγησαν τους αρχαιολόγους να χαρακτηρίσουν αυτό το σύνολο ευρημάτων ως εξαιρετικό. Η ανάγκη για άμεση δράση οδήγησε στην πραγματοποίηση της πρώτης ανασκαφικής εκστρατείας τον Μάρτιο του 2025, με στόχο την αξιολόγηση του δυναμικού του χώρου και, πάνω απ’ όλα, τη διασφάλιση των αντικειμένων από πολλαπλές απειλές.

Γενική άποψη του ρωμαϊκού φορτίου που ανακαλύφθηκε. 
[Credit: Octopus Foundation]

Παρά την φαινομενικά καλή κατάσταση διατήρησης, η ευπάθεια του περιβάλλοντος είναι εξαιρετικά μεγάλη. Οι πυθμένες των λιμνών υπόκεινται σε συνεχείς διαδικασίες διάβρωσης, τα σκάφη αναψυχής που αγκυροβολούν στην περιοχή ενέχουν διαρκή κίνδυνο διαταραχής και, το πιο σοβαρό, υπάρχει η λανθάνουσα απειλή λεηλασίας και κακόβουλων πράξεων. Προκειμένου να μετριαστούν προληπτικά αυτοί οι κίνδυνοι, τα πιο ευάλωτα αντικείμενα έχουν ανασυρθεί συστηματικά μετά την ολοκλήρωση της αντίστοιχης επιτόπιας τεκμηρίωσής τους.

Το περιεχόμενο του φορτίου αποκαλύπτει ένα μείγμα προϊόντων τοπικής και μακρινής προέλευσης. Το πιο ογκώδες μέρος της συλλογής αποτελείται από αρκετές εκατοντάδες κεραμικά αγγεία που, σχεδόν ως εκ θαύματος, έχουν διασωθεί άθικτα μέχρι σήμερα. Αυτά αποτελούνται κυρίως από επιτραπέζια σκεύη — πιάτα, πιατέλες, κούπες και μπολ — η παραγωγή των οποίων έχει συνδεθεί με τοπικά εργαστήρια στο Ελβετικό Οροπέδιο.

Παράλληλα με αυτά τα τοπικά σκεύη, η παρουσία σημαντικού αριθμού αμφορέων που προορίζονταν για τη μεταφορά ελαιολάδου, εισαγόμενων από την Ιβηρική Χερσόνησο, μαρτυρά την ένταξη αυτής της περιοχής στα δίκτυα μακρινών εμπορικών συναλλαγών που χαρακτήριζαν τη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία.

Ένα από τα ρωμαϊκά ξίφη που βρέθηκαν.
[Credit: Octopus Foundation]

Ωστόσο, το αρχαιολογικό ενδιαφέρον της συλλογής δεν περιορίζεται στα κεραμικά αγγεία. Μεταξύ των αντικειμένων που ανακτήθηκαν υπάρχουν επίσης σκεύη και εργαλεία που συνδέονται με την καθημερινή ζωή όσων ταξίδευαν στο πλοίο. Οι αρχαιολόγοι έχουν επίσης εντοπίσει στοιχεία ιπποσκευών και καροτσιών, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζουν τροχοί σε άριστη κατάσταση, οι οποίοι αποτελούν τα μοναδικά ρωμαϊκά δείγματα αυτού του τύπου που έχουν βρεθεί στην Ελβετία.

Η παρουσία αυτών των στοιχείων υποδηλώνει την ύπαρξη ενός διπλού συστήματος μεταφορών, στο πλαίσιο του οποίου τα εμπορεύματα μεταφέρονταν μεταξύ χερσαίων και λιμναίων διαδρομών, με τη χρήση μιας συνδυασμένης υποδομής εφοδιαστικής αλυσίδας.

Η ανακάλυψη όπλων, και συγκεκριμένα αρκετών κοντών ξίφων (gladii), εισάγει ένα στοιχείο ιδιαίτερου ενδιαφέροντος για την ιστορική ερμηνεία του ναυαγίου. Ο συνδυασμός ενός φορτίου πολιτικού χαρακτήρα με την παρουσία αυτών των όπλων υποδηλώνει ότι το σκάφος που βυθίστηκε μεταξύ του 20 και του 50 μ.Χ. δεν ήταν αυστηρά στρατιωτικό πλοίο, αλλά μάλλον εμπορικό σκάφος που έπλεε υπό ένοπλη συνοδεία, προσφέροντας μια νέα οπτική όσον αφορά την ασφάλεια κατά μήκος των περιφερειακών εμπορικών διαδρομών κατά το πρώτο μισό του 1ου αιώνα.

Οι ερευνητικές προοπτικές που ανοίγει αυτή η ανακάλυψη είναι σημαντικές. Οι διευθυντές της ανασκαφής τονίζουν ότι το φορτίο, λόγω της άριστης κατάστασης διατήρησής του και του γεγονότος ότι ανασύρθηκε σε ένα σαφώς καθορισμένο αρχαιολογικό πλαίσιο, αποτελεί πηγή πληροφοριών ανεκτίμητης αξίας.

Οι μελλοντικές μελέτες αναμένεται να προωθήσουν τη γνώση των δικτύων εμπορικών ανταλλαγών στην αρχαιότητα, την τεχνική γνώση της εποχής και την ακριβή ταυτοποίηση των εργαστηρίων κεραμικής που παρήγαγαν τα ανασυρθέντα επιτραπέζια σκεύη. Η συλλογή αντικειμένων προσφέρει επίσης μια μοναδική ευκαιρία για την ανάλυση των κυκλωμάτων διανομής των βιομηχανικών προϊόντων στο πλαίσιο της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας.

Παράλληλα με την επιστημονική έρευνα, οι εμπλεκόμενοι φορείς έχουν καταρτίσει ένα σχέδιο δράσης για τη διάδοση των αποτελεσμάτων στο κοινό. Μόλις ολοκληρωθούν οι αρχικές φάσεις της εξειδικευμένης μελέτης, στόχος είναι να κοινοποιηθούν τα ευρήματα στην κοινωνία μέσω μιας έκθεσης στο Laténium, τον αρχαιολογικό πάρκο και μουσείο της Neuchâtel, το οποίο φιλοξενεί μία από τις σημαντικότερες συλλογές της περιόδου αυτής στην Ελβετία.

Πριν από την πραγματοποίηση αυτής της διαδικασίας δημόσιας παρουσίασης, οι ομάδες συντήρησης-αποκατάστασης έχουν να επιτελέσουν ένα σχολαστικό και αναπόφευκτο έργο. Όλα τα αντικείμενα που ανακτήθηκαν, παρά την φαινομενικά καλή τους κατάσταση, απαιτούν σταθεροποίηση και συντήρηση, προκειμένου να διασφαλιστεί η μελλοντική τους προσβασιμότητα και να εξασφαλιστούν οι βέλτιστες συνθήκες διατήρησης που θα επιτρέψουν τη μακροπρόθεσμη διατήρησή τους.

Πηγή: LBV Magazine