Πάνω από 130 ναυάγια εντοπίστηκαν στον κόλπο του Γιβραλτάρ

Αρχαιολόγοι εξετάζουν το ναυάγιο του Puente Mayorga II, ενός ισπανικού πλοίου του 17ου αιώνα που ναυπηγήθηκε από το Πρόγραμμα Herakles. [Cre...

Αρχαιολόγοι εξετάζουν το ναυάγιο του Puente Mayorga II, ενός ισπανικού πλοίου του 17ου αιώνα που ναυπηγήθηκε από το Πρόγραμμα Herakles. [Credit: Alejandro Mañas]

Από φοινικικά πλοία έως πολεμικά σκάφη του 18ου αιώνα, μια μεγάλη αρχαιολογική έρευνα αποκαλύπτει τη ναυτική ιστορία αιώνων σε έναν από τους πιο στρατηγικούς θαλάσσιους διαδρόμους του κόσμου.

Έναν πραγματικό υποθαλάσσιο «θησαυρό» αποκάλυψαν Ισπανοί αρχαιολόγοι στον κόλπο του Γιβραλτάρ, εντοπίζοντας περισσότερους από 130 ναυαγισμένους στόλους που καλύπτουν μια χρονική περίοδο από τον 5ο αιώνα π.Χ. έως τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο.

Η έρευνα, που πραγματοποιήθηκε από το Πανεπιστήμιο του  Cádiz σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο της Γρανάδας στο πλαίσιο του Project Herakles, κατέγραψε συνολικά 151 αρχαιολογικές θέσεις, εκ των οποίων οι 134 είναι ναυάγια. Μέχρι στιγμής, οι επιστήμονες έχουν μελετήσει λεπτομερώς 34 από αυτά.

Δύο μέλη της ομάδας χρησιμοποιούν έναν εύκαμπτο σωλήνα αναρρόφησης για να καθαρίσουν τα ιζήματα από ένα ναυάγιο στον κόλπο της Αλχεθίρας.
[Credit: Felipe Cerezo Andreo]

Ανάμεσα στα ευρήματα περιλαμβάνεται ένα πλοίο της φοινικικής εποχής του 5ου αιώνα π.Χ., 23 ρωμαϊκά πλοία, μεσαιωνικά σκάφη, αλλά και νεότερα πλοία από διάφορες ευρωπαϊκές δυνάμεις, όπως η Ισπανία, η Βρετανία, η Ολλανδία και η Βενετία. Ακόμη και συντρίμμια αεροσκάφους από τη δεκαετία του 1930 έχουν εντοπιστεί στον βυθό.

Ο Felipe Cerezo Andreo, καθηγητής αρχαιολογίας στο Πανεπιστήμιο του Cádiz που ηγήθηκε της έρευνας, η οποία ονομάζεται «Πρόγραμμα Ηρακλής», δήλωσε ότι η περιοχή αυτή αποτελεί από παλιά ένα θαλάσσιο σταυροδρόμι.

«Είναι ένα από εκείνα τα στενά περάσματα από τα οποία τα πλοία έπρεπε πάντα να περνούν, είτε σε εμπορικές ναυτιλιακές διαδρομές, είτε σε ταξίδια εξερεύνησης, είτε λόγω ένοπλων συγκρούσεων», είπε.

Ένα μέλος της ομάδας του Προγράμματος «Ηρακλής» εξετάζει ένα ναυάγιο στον Κόλπο της Αλχεθίρας. [Credit: Πρόγραμμα «Ηρακλής»]

«Υπάρχουν πραγματικά λίγα μέρη στη Μεσόγειο που διαθέτουν τέτοια συγκέντρωση και τόσο σημαντική ποικιλία αρχαιολογικών ευρημάτων, ειδικά όσον αφορά διαφορετικούς πολιτισμούς ή διαφορετικούς λαούς. Έχουμε ολλανδικά, βενετσιάνικα, ισπανικά και, φυσικά, αγγλικά πλοία – πλοία σχεδόν κάθε εθνικότητας – επειδή όλα περνούσαν από το στενό, είτε κατευθυνόμενα προς τον Ατλαντικό για εμπορικούς σκοπούς, είτε εισερχόμενα στη Μεσόγειο από τη Βόρεια Ευρώπη ή άλλες περιοχές».

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η ανακάλυψη ενός ισπανικού πολεμικού σκάφους του 18ου αιώνα, του Puente Mayorga IV, το οποίο χρησιμοποιούνταν για αιφνιδιαστικές επιθέσεις εναντίον βρετανικών πλοίων. Το μικρό αυτό σκάφος μεταμφιεζόταν συχνά σε αλιευτικό πριν εξαπολύσει τα πυρά του.

Ένα κουτί σε σχήμα βιβλίου που βρέθηκε στο ναυάγιο της ισπανικής κανονιοφόρου Puente Mayorga IV του 18ου αιώνα. [Credit: Felipe Cerezo Andreo]

Κατά τη διάρκεια των ερευνών, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν και ένα παράξενο αντικείμενο: ένα ξύλινο κουτί σε σχήμα βιβλίου. Αν και αρχικά θεωρήθηκε ότι ίσως σχετιζόταν με κατασκοπεία, τελικά αποδείχθηκε ότι περιείχε… χτένες, υποδηλώνοντας μια πιο καθημερινή χρήση.

Παρά τη σημασία των ευρημάτων, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι τα ναυάγια απειλούνται από ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως λιμενικά έργα και εκβαθύνσεις, αλλά και από την κλιματική αλλαγή, η οποία μεταβάλλει τα ιζήματα και εκθέτει τα αρχαιολογικά κατάλοιπα.

Για την προστασία και ανάδειξη των ευρημάτων, η ερευνητική ομάδα έχει δημιουργήσει ψηφιακά μοντέλα και εμπειρίες εικονικής πραγματικότητας, επιτρέποντας στο κοινό να «καταδυθεί» στον βυθό χωρίς να βραχεί.

[Credit: Guardian]

Προκειμένου να μοιραστούν τα ευρήματά τους και να ευαισθητοποιήσουν το κοινό σχετικά με τη σημασία της διατήρησής τους, οι ερευνητές έχουν δημιουργήσει εικονικά μοντέλα και βίντεο 360 μοιρών των αρχαιολογικών χώρων, τα οποία μοιράζονται με το κοινό μέσω του διαδικτύου, καθώς και σε τοπικά μουσεία και δημαρχεία.

«Φέρνουμε αυτά τα ειδικά γυαλιά ώστε οι άνθρωποι που δεν κάνουν καταδύσεις να μπορούν να τα φορέσουν και να ζήσουν μια εμπειρία κατάδυσης χωρίς να βουτήξουν», είπε ο Cerezo. «Αν και μερικές φορές οι άνθρωποι φαντάζονται ότι θα δουν ένα ναυάγιο πλοίου με θησαυρό, όπως το Unicorn στο Tintin, οι τοποθεσίες αυτές συνήθως δεν είναι τόσο καλά διατηρημένες. Η κατάστασή τους μπορεί μερικές φορές να είναι λίγο απογοητευτική, αλλά είναι σημαντικό οι άνθρωποι να γνωρίζουν τι συμβαίνει. Και το να το δείξουμε αυτό στους ανθρώπους δημιουργεί μια ζήτηση για την προστασία αυτών των τοποθεσιών».

«Τα νερά του κόλπου αποτελούν έναν απαράμιλλο μικρόκοσμο χιλιάδων ετών θαλάσσιας και πολιτιστικής εξέλιξης», δήλωσε ο Cerezo.

«Αυτό που έχουμε εδώ είναι ένας πολύ μικρός χώρος που μας επιτρέπει να αναλύσουμε την εξέλιξη της ναυτικής ιστορίας σε ολόκληρη σχεδόν την Ιβηρική χερσόνησο και τη Βόρεια Αφρική».

Ένα ναυάγιο ορατό από ψηλά, λίγα μέτρα από την ακτή, στον κόλπο της Αλχεθίρας. [Credit: Alejandro Mañas]

«Μας αφηγείται μια ιστορία που μερικές φορές ξεχνάμε, ότι δηλαδή οι ναυτικές κοινωνίες, ή οι λαοί που έζησαν σε παράκτιες περιοχές, είχαν μια πολύ έντονη σχέση με τη θάλασσα και ζούσαν από τη θάλασσα. Και το να μπορούμε να μελετήσουμε αυτού του είδους τα αρχαιολογικά ευρήματα – να τα τεκμηριώσουμε, να τα γνωρίσουμε επιτόπου και όχι μόνο μέσω των αντικειμένων που μερικές φορές καταλήγουν σε ένα μουσείο, αλλά να τα κατανοήσουμε στο πλαίσιο τους – μας επιτρέπει να πραγματοποιήσουμε αυτή τη διαδικασία ανασυγκρότησης και να αφηγηθούμε την ιστορία αυτών των ανθρώπων».

Όπως επισημαίνουν οι αρχαιολόγοι, ο κόλπος του Γιβραλτάρ αποτελεί ένα μοναδικό «παράθυρο» στην ιστορία της ναυσιπλοΐας, αποκαλύπτοντας τη βαθιά και διαχρονική σχέση των ανθρώπων με τη θάλασσα.

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN, The Guardian