Στο Ουζμπεκιστάν: Ένα αρχαίο ελληνικό στρατόπεδο 2.000 ετών στα βάθη της Ασίας

Εναέρια άποψη της ανασκαφής στο Ισκαντάρ Τεπά και το νόμισμα του Δημητρίου Α΄ της Βακτρίας. Μέγας στρατιωτικός, που η νικηφόρα πορεία του στ...

Εναέρια άποψη της ανασκαφής στο Ισκαντάρ Τεπά και το νόμισμα του Δημητρίου Α΄ της Βακτρίας.

Μέγας στρατιωτικός, που η νικηφόρα πορεία του στην Ανατολή κατανικώντας τους υπέρτερους στρατούς των αντιπάλων και κυριαρχώντας σε λαούς και απέραντες εκτάσεις, ο Μέγας Αλέξανδρος δημιούργησε μία από τις μεγαλύτερες αυτοκρατορίες όλων των εποχών, η οποία όμως, δεν είχε διάρκεια στο χρόνο,  λόγω του αιφνίδιου θανάτου του. Η τεράστια πολιτιστική κληρονομιά που άφησε ωστόσο, στο πέρασμά του είναι ασύγκριτη ξεκινώντας από σπουδαίες πόλεις, όπως η Αλεξάνδρεια ως μικρά οχυρά και στρατόπεδα σε πιο απίθανα σημεία της Ασίας. Όπως αυτό, ένα ελληνικό στρατόπεδο που εντοπίσθηκε στο σημερινό Ουζμπεκιστάν. Σε μια τοποθεσία μάλιστα γνωστή ως Ισκαντάρ Τεπά, καθώς είναι γνωστό, ότι πρόκειται για την περσική και γενικά ανατολίτικη απόδοση του ονόματός του.

Ένα μικρό αρχαίο οικισμό πίστευαν οι αρχαιολόγοι, ότι είχαν ανακαλύψει στην περιοχή ώσπου οι επισταμένες έρευνες έδειξαν, ότι επρόκειτο για ένα προσωρινό στρατιωτικό φυλάκιο από την Ελληνιστική περίοδο υποδεικνύοντας κατοίκηση κυρίως τον 2ο αιώνα π.Χ.. Αδιάψευστοι μάρτυρες, τα νομίσματα που βρέθηκαν στην ανασκαφή με τους Ελληνο-Βακτριανούς ηγεμόνες, τον Ευθύδημο Α΄ ιδρυτή της δυναστείας των Ευθυδημιδών και τον γιο του Δημήτριο Α΄. Τα ευρήματα, που δημοσιεύθηκαν στο Journal of Archaeological Science, φέρνουν πάλι στο φως την ιστορία του ελληνιστικού βασιλείου της Βακτρίας -σήμερα είναι η περιοχή μεταξύ Ουζμπεκιστάν, Τατζικιστάν και Αφγανιστάν- που κατέκτησε ο Μέγας Αλέξανδρος καταδιώκοντας τον σατράπη της τον Βήσσο, που είχε σκοτώσει τον Δαρείο και είχε αυτοανακηρυχθεί βασιλιάς.

Επιστήμονες του Πανεπιστημίου της Πράγας με επικεφαλής τον αρχαιολόγο Ladislav Stančo σε συνεργασία με τσεχο-ουζμπεκική ομάδα πραγματοποίησαν τις έρευνες ξεκινώντας από το 2017 για να επανέλθουν και στη συνέχεια με μαγνητομετρία και εξοπλισμό ραντάρ που διεισδύει στο έδαφος για να χαρτογραφήσει ό,τι βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια.

Ισκaντάρ Τεπά. Μαγνητογράφημα της περιοχής που ερευνήθηκε.
[Credit: Esri, Maxar, Earthstar Geographics και η Κοινότητα Χρηστών GIS, από τους T. Tencer, P. Milo. Credit:: Stančo, Kysela, Tencer, Milo & Shaydullaev, 2026]

Μεγάλα αποθηκευτικά πιθάρια στην εγκατάσταση του Ισκαντάρ Τεπά.

Μία κυκλική, αμυντική τάφρο, που εκτείνεται περί τα 400 μέτρα γύρω από την εγκατάσταση, με πλάτος μεταξύ τεσσάρων και επτά μέτρων, βάθος έως 85 εκατοστών και με βαθμιδωτές πλευρές σκαμμένες στο έδαφος εντόπισε η έρευνα. Ενώ σειρές από οπές, που βρέθηκαν ακριβώς μέσα σ’ αυτήν υποδηλώνουν, ότι κατά μήκος της υπήρχαν κάποτε και ξύλινες κατασκευές άμυνας.

Μέσα στην περιφραγμένη περιοχή, οι ερευνητές βρήκαν επίσης, μεγάλα κεραμικά πιθάρια, γνωστά τοπικά ως khums, θαμμένα απευθείας μέσα στο έδαφος. Τρία από αυτά, που ανασκάφηκαν πλήρως περιείχαν ίχνη, που υποδεικνύουν ότι χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση νερού, το οποίο έφερναν πιθανόν από την κοντινή κοιλάδα ή από ένα κανάλι που επίσης εντοπίσθηκε κατά τη διάρκεια της έρευνας. Πηγή νερού άλλωστε, δεν βρέθηκε στην περιοχή.

Ενενήντα λάκκοι ανοιγμένοι κατά μήκος της ανατολικής και δυτικής άκρης του στρατοπέδου αποδείχθηκε εξάλλου, ότι επρόκειτο για ταφές, μερικές από τις οποίες χρονολογούνται στον 1ο αιώνα π.Χ. και αργότερα. Όπως φαίνεται μάλιστα και μετά την εγκατάλειψη του, ο χώρος συνέχισε να χρησιμοποιείται για ταφές. 

Χάρτης των παραμεθόριων περιοχών της Βακτρο-Σογδιανής με την επισήμανση των οικισμών της Ελληνιστικής και της Μεταβατικής περιόδου, από τους L. Stančo και T. Tencer. [Credit: Stančo, Kysela, Tencer, Milo και Shaydullaev, 2026]

Ασημένιο τετράδραχμο του Σελευκίδη βασιλιά Δημητρίου Α΄ του Ανίκητου με τον Ηρακλή στην οπίσθια όψη.

Αλλά το πλέον σημαντικό εύρημα ήταν φυσικά, τα νομίσματα αποσαφηνίζοντας την εποχή, που ο Ευθύδημος Α΄ (π. 260 – 200 π.Χ.) έγινε βασιλιάς της Βακτρίας αναγνωρισμένος από το κράτος των Σελευκιδών για να τον ακολουθήσει ο Δημήτριος Α΄.

«Ο συνδυασμός μιας υπερυψωμένης θέσης και μιας κυκλικής τάφρου με απουσία μόνιμων κτηριακών κατασκευών ταιριάζει με τις ιστορικές περιγραφές ελληνικών στρατιωτικών καταυλισμών, ενός τύπου, που τεκμηριώνεται στην Κεντρική Ασία, όπως σημειώνει στη δημοσίευση ο καθηγητής Ladislav Stančo. Παρόμοια εγκατάσταση υποδεικνύει μάλιστα ο ίδιος στη θέση Μποϊσάρι Τεπά στην περιοχή της Σογδιανής (κεντρικό Ουζμπεκιστάν) με τη ρηχή τάφρο, τις σειρές από τρύπες για τους ξύλινους πασσάλους και την έλλειψη μόνιμων κτηρίων.

Να σημειωθεί ότι η Βακτρία παρέμεινε στους Σελευκίδες ως το 150 π.Χ. περίπου για να καταληφθεί στη συνέχεια από τους Πάρθους κατά το μεγαλύτερο μέρος της. Ήταν ονομαστή για τον χρυσό της, προμηθεύτρια των βασιλιάδων της Περσίας –ο χρυσός του Δαρείου προερχόταν από την Βακτρία- και στη συνέχεια του Μεγάλου Αλεξάνδρου.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Stančo, L., Kysela, J., Tencer, T., Milo, P., & Shaydullaev, S. (2026). Geophysical and archaeological survey of the Hellenistic-period settlement Iskandar Tepa in the Bactro-Sogdian borderlands. Journal of Archaeological Science: Reports, 72, Article 105742. https://doi.org/10.1016/j.jasrep.2026.105742

Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews, ArkeoNews