Η Πύλη του Μεντρεσέ της Πλάκας, το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο που έχει απομείνει από το οθωμανικό ιεροσπουδαστήριο. Ο Μεντρεσές στην Πλάκ...
 |
| Η Πύλη του Μεντρεσέ της Πλάκας, το πλέον χαρακτηριστικό στοιχείο που έχει απομείνει από το οθωμανικό ιεροσπουδαστήριο. |
Ο Μεντρεσές στην Πλάκα είχε μετατραπεί σε φριχτή φυλακή για κακοποιούς και πολιτικούς αντιφρονούντες, ενώ στον χώρο του πραγματοποιούνταν και εκτελέσεις.
«Ω Πλάτανε του Μενδρεσέ, στοιχειό καταραμένο / της τυραννίας τρόπαιο, σε φυλακή υψωμένο…», έγραφε ο ποιητής Αχιλλέας Παράσχος, φυλακισμένος σε ηλικία μόλις 23 ετών στον Μεντρεσέ στην Πλάκα για τη δράση του εναντίον του βασιλιά Όθωνα. Στα 1861 το οθωμανικό ιεροσπουδαστήριο της Αθήνας, που μετρούσε ήδη περί τον ενάμιση αιώνα ύπαρξης, είχε μετατραπεί σε φριχτή φυλακή για κακοποιούς, όπως οι ληστές της εποχής και ποινικοί κρατούμενοι αλλά και για πολιτικούς αντιφρονούντες, όπως ο Μακρυγιάννης, με τον μισητό πλάτανο στον περίβολό του -ή έξω από αυτόν- όπου γίνονταν οι εκτελέσεις. Η φράση άλλωστε «Χαιρέτα μας τον πλάτανο» θεωρείται ότι έχει προκύψει ακριβώς από τον ρόλο αυτού του δέντρου, από τον οποίο ήταν κρεμασμένη η αγχόνη.
Στα τέλη του 19ου αιώνα όμως, η φυλακή είχε εγκαταλειφθεί και στις αρχές του 20ού το μεγαλύτερο μέρος του κτίσματος είχε κατεδαφιστεί, καθώς άρχιζαν οι αρχαιολογικές ανασκαφές.
 |
| Το Ωρολόγιον του Κυρρήστου και στο βάθος δεξιά ο Μεντρεσές σε ζωγραφική απεικόνιση τον 19ο αιώνα. |
Μόνον η πύλη του Μεντρεσέ και ένα κελί έχουν απομείνει έτσι, ενώ στον ίδιο χώρο διασώζονται, ακόμη, τμήματα του υστερορωμαϊκού τείχους της Αθήνας καθώς και άλλα ερείπια. Ένα σύνολο, που το υπουργείο Πολιτισμού προτίθεται να αποκαταστήσει και να αναδείξει, προκειμένου ο χώρος να αποδοθεί ως επισκέψιμος στο κοινό. Τα ερείπια του Μεντρεσέ άλλωστε, και η Πύλη, που είναι χαρακτηρισμένα ως ιστορικά και διατηρητέα μνημεία, παρουσιάζουν μια σειρά από δομικά και οικοδομικά προβλήματα. Όλα όσα στοχεύει να αντιμετωπίσει η προμελέτη, που κατατέθηκε στο Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο.
Η ιστορία
Επί των οδών Αιόλου και Πελοπίδα, κοντά στο Ωρολόγιον του Κυρρήστου (Αέρηδες) και τη Ρωμαϊκή Αγορά, βρίσκονται ακριβώς τα ερείπια του Μεντρεσέ, ο οποίος, σύμφωνα με την επιγραφή που βρίσκεται εντοιχισμένη στην κεντρική πύλη του, είχε ανεγερθεί το 1721. Το κτήριο ήταν ορθογώνιο με αυλή και περίβολο ενώ διέθετε πτέρυγες με κελιά που στεγάζονταν από μικρούς τρούλους, κάποια κατάλοιπα των οποίων διασώζονται ακόμη. Υπήρχε επίσης αίθουσα διδασκαλίας και προσευχής καθώς και δεξαμενή, αλλά και υψηλές καμινάδες. Κατά τη μετατροπή του, εξάλλου, σε φυλακή με την ίδρυση του ελληνικού κράτους είχαν προστεθεί νέοι χώροι, καθώς και όροφος.
Όλα αυτά άλλαξαν στις αρχές του 20ού αιώνα, όταν ένα τμήμα του –το ανατολικό- πωλήθηκε ανεξάρτητα, προκειμένου να ανεγερθεί η οικία Λασάνη, που σήμερα στεγάζει το Μουσείο Λαϊκών Μουσικών Οργάνων.
 |
| Μεντρεσές το 1931 μισογκρεμισμένος. Επιχρωματισμένη φωτογραφία του Ρενέ Μπενεζέκ. |
 |
| Φωτογραφία του Π. Πουλίδη στην οποία διακρίνεται η πύλη του Μεντρεσέ, 1935, Αρχείο ΕΡΤ. |
Στο δυτικό τμήμα εντοπίσθηκε από τις ανασκαφές ένα κομμάτι του τείχους της Υστερορωμαϊκής εποχής, δύο σιροί, πιθανώς της Βυζαντινής ή πρώιμης Οθωμανικής εποχής, καθώς και ένας κτιστός πεσσός. Σήμερα πάντως ολόκληρος ο χώρος χρησιμοποιείται για τη στέγαση ευρημάτων –ενεπίγραφο και αρχιτεκτονικό υλικό– από τις ανασκαφές στη Ρωμαϊκή Αγορά. Και βέβαια η εικόνα της εγκατάλειψης κυριαρχεί, με τις φθορές και γενικότερα τα μεγάλα προβλήματα που παρουσιάζει να μην έχουν αντιμετωπισθεί ως σήμερα.
Η ανάδειξη
Η κατεδάφιση μεγάλου μέρους του συγκροτήματος δυσχεραίνει πολύ επίσης, την αντίληψη της αρχικής του μορφής, το ίδιο αυτή τη στιγμή και τα πρόχειρα στέγαστρα που έχουν τοποθετηθεί, όπως και η εναπόθεση διάφορων αρχιτεκτονικών μελών ενώ προβλήματα δημιουργεί και η βλάστηση.
Οι εργασίες που προβλέπονται έτσι, περιλαμβάνουν την προστασία των ερειπίων και επισκευή των βλαβών, με αποκατάσταση του κελιού, συντήρηση του πυλώνα της εισόδου, ανάταξη του δαπέδου της δεξαμενής, που παρουσιάζει καθίζηση και την κατασκευή συστήματος αποστράγγισης ώστε τα πλεονάζοντα ύδατα να συλλέγονται και να οδηγούνται στο σύστημα απορροής της πόλης.
 |
| Στρατιώτες και πλανόδιοι πωλητές στον δρόμο μπροστά από τις φυλακές του Μεντρεσέ, 1895. |
 |
| Κάτοψη του χώρου με τα ερείπια του Μεντρεσέ. |
Για την λειτουργία του εξάλλου, ως επισκέψιμου αρχαιολογικού χώρου, που θα είναι προσβάσιμος και σε ΑμΕΑ, θα ακολουθήσει κατ΄αρχάς η ενεργοποίηση της μνημειώδους πύλης για την είσοδο των επισκεπτών και η αποκατάσταση της μαρμάρινης σκάλας της, που υπήρχε κατά τον 19ο αιώνα. Στη συνέχεια δημιουργείται μία διαδρομή περιήγησης για την οποία απαιτείται και η κατασκευή ενός μεταλλικού εξώστη, ο οποίος θα παρέχει και τη δυνατότητα πανοραμικής θέασης του χώρου. Προβλέπεται επίσης, ένα προστατευτικό κιγκλίδωμα, μία εσωτερική κλίμακα ενώ το κελί μετά την αποκατάστασή του θα μπορεί να λειτουργήσει ως μικρός εκθεσιακός και πληροφοριακός χώρος.
Μία θύρα τέλος, στην νοτιοδυτική γωνία του συγκροτήματος, θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως έξοδος για όλους.
Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews
Δεν υπάρχουν σχόλια