Λυκαβηττός: To σχολείο-μνημείο του Δημήτρη Πικιώνη καταρρέει

Το 14ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών «Δημήτρης Πικιώνης» είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα δημόσιας αρχιτεκτονικής του πρώιμου μοντερνισμού ...

Το 14ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών «Δημήτρης Πικιώνης» είναι ένα από τα σημαντικότερα δείγματα δημόσιας αρχιτεκτονικής του πρώιμου μοντερνισμού στην Ελλάδα και ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Δημήτρη Πικιώνη, σχεδιασμένο την περίοδο 1931, 1932. [Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Το εμβληματικό σχολείο του Δημήτρη Πικιώνη, το 14ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών στον Λυκαβηττό, παραμένει διεθνές σημείο αναφοράς για την αρχιτεκτονική. Την ίδια ώρα, όμως, το μοναδικό αυτό κτιριακό συγκρότημα βρίσκεται σε φθίνουσα πορεία, με σοβαρές φθορές και συχνά ατυχήματα, καθώς μέχρι σήμερα δεν έχει γίνει ποτέ συνολική αποκατάστασή του. Οι συνθήκες αυτές διαμορφώνουν μια δύσκολη καθημερινότητα για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς.

Το 14ο Δημοτικό Σχολείο Αθηνών «Δημήτρης Πικιώνης», στους πρόποδες του Λυκαβηττού, δεν είναι απλώς μία ακόμη σχολική μονάδα του κέντρου της πόλης. Πρόκειται για ένα από τα σημαντικότερα δείγματα δημόσιας αρχιτεκτονικής του πρώιμου μοντερνισμού στην Ελλάδα και για ένα από τα πιο χαρακτηριστικά έργα του Δημήτρη Πικιώνη, σχεδιασμένο την περίοδο 1931-1932. Για δεκαετίες, το σχολείο αποτέλεσε παράδειγμα για το πώς η αρχιτεκτονική μπορεί να υπηρετεί την παιδεία, να σέβεται το φυσικό ανάγλυφο και να δημιουργεί έναν χώρο ανθρώπινης κλίμακας για τα παιδιά.

Ακόμη και σήμερα, το σχολείο εξακολουθεί να προσελκύει το ενδιαφέρον πανεπιστημίων, ερευνητών, αρχιτεκτόνων και φοιτητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Ομάδες επισκεπτών φτάνουν στον Λυκαβηττό για να μελετήσουν από κοντά τη σύνθεση του Πικιώνη, τη σχέση του κτιρίου με την κλίση του εδάφους, τη διάταξη των αυλών, τις ευφάνταστες διαδρομές μέσα στο συγκρότημα και τη συνομιλία του έργου με το αττικό τοπίο. Το κτίριο εξακολουθεί να θεωρείται ένα ζωντανό μάθημα αρχιτεκτονικής, παρότι η σημερινή του εικόνα απέχει αισθητά από την αρχική σύλληψη του δημιουργού του. Διαδοχικές αλλοιώσεις, πρόχειρες επεμβάσεις, μεταβολές χρήσεων και μεταγενέστερες προσθήκες έχουν αλλοιώσει σε μεγάλο βαθμό τη μορφή και τη λειτουργία του, καθιστώντας δυσκολότερη την ανάγνωση του έργου όπως σχεδιάστηκε αρχικά.

Το προαύλιο του σχολείου. 
[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Οι συσσωρευμένες φθορές

Κι όμως, πίσω από αυτήν τη διεθνή αναγνώριση, η καθημερινότητα είναι εντελώς διαφορετική. Το σχολείο λειτουργεί με φθορές που συσσωρεύονται εδώ και χρόνια, επαναλαμβανόμενα περιστατικά ατυχημάτων, κάποια από τα οποία ήταν υψηλής επικινδυνότητας, εκτεταμένες υγρασίες σε τοίχους και ταβάνια, προβληματικά κουφώματα, φθαρμένους υπαίθριους χώρους και συνεχείς βανδαλισμούς. Τον Μάρτιο του 2026 σημειώθηκε πτώση σιδερένιου παραθύρου με τζάμι μέσα σε αίθουσα διδασκαλίας, κατά τη διάρκεια μαθήματος, και η αποφυγή τραυματισμού ενός παιδιού αποδόθηκε στην καλή του τύχη, όπως και σε αρκετά ακόμη ατυχήματα που έχουν συμβεί τα τελευταία χρόνια.

Το κλίμα αυτό αποτυπώθηκε σε ανοιχτή επιστολή διαμαρτυρίας που απέστειλαν στις αρχές Απριλίου οι Σύλλογοι Γονέων και Κηδεμόνων του 14ου Δημοτικού και του 14ου Νηπιαγωγείου. Στην επιστολή κάνουν λόγο για ένα «σχολείο μνημείο που καταρρέει», για καθημερινό κίνδυνο παιδιών και εργαζομένων και για χρόνια αδράνειας απέναντι σε ένα γνωστό πρόβλημα. Οι γονείς καταγγέλλουν ότι η πάγια απάντηση που λαμβάνουν είναι πως «επίκειται συνολική αποκατάσταση», χωρίς σαφές χρονοδιάγραμμα. Η αναμονή, αναφέρουν, έχει μετατραπεί σε άλλοθι για να γίνονται μόνο αποσπασματικά και καθυστερημένα «πυροσβεστικά» έργα, ενώ ποτέ δεν τους έχει δοθεί επίσημη έκθεση αυτοψίας ή έγγραφη βεβαίωση για την καταλληλότητα και την ασφάλεια του κτιρίου. «Εργολάβοι και μηχανικοί εμφανίζονται κατά καιρούς, πάντα ύστερα από επίμονες παρεμβάσεις της διεύθυνσης του σχολείου, χωρίς όμως να αναλαμβάνεται σαφής ευθύνη για μια συνολική λύση», αναφέρουν. Την ίδια ώρα, η μελέτη αποκατάστασης που εκπονήθηκε τα προηγούμενα χρόνια παραμένει ουσιαστικά σε εκκρεμότητα, χωρίς να έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία έγκρισής της.

Πεσμένο παράθυρο σε αίθουσα του σχολείου.
[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Μια μελέτη σε εκκρεμότητα

Η πρώτη οργανωμένη προσπάθεια διάσωσης του σχολείου ξεκίνησε το 2017, όταν υπεγράφη μνημόνιο συνεργασίας ανάμεσα στον δήμο Αθηναίων και την ΑΜΚΕ «Δημήτρης Πικιώνης», με σκοπό την προώθηση μελέτης αποκατάστασης του κτιριακού συνόλου, εν όψει και της συμπλήρωσης πενήντα ετών από τον θάνατο του αρχιτέκτονα. Τον Μάρτιο του 2018 το σχολείο εντάχθηκε στο επενδυτικό δάνειο των 55 εκατ. ευρώ της Ευρωπαϊκής Τράπεζας Επενδύσεων για την αστική ανάπτυξη της Αθήνας και απέκτησε προϋπολογισμό 2,5 εκατ. ευρώ.

Ακολούθησε η εκπόνηση μελέτης, η οποία υποβλήθηκε στο υπουργείο Πολιτισμού, καθώς το σχολείο έχει χαρακτηριστεί διατηρητέο μνημείο. Η μελέτη εξετάστηκε από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων και επεστράφη στον δήμο και στο μελετητικό γραφείο που την είχε αναλάβει, με παρατηρήσεις και αλλαγές που έπρεπε να ενσωματωθούν. Αυτό όμως δεν συνέβη ποτέ. Οι απαιτούμενες διορθώσεις δεν ολοκληρώθηκαν και ο φάκελος της μελέτης έμεινε σε εκκρεμότητα.

Στην επιστολή τους, οι γονείς αναφέρουν ότι επί δημαρχίας Κώστα Μπακογιάννη η μελέτη «είχε χαθεί εντελώς», επικαλούμενοι τα λεγόμενα του τότε αντιδήμαρχου Βασίλη Φοίβου Αξιώτη, ο οποίος, όπως υποστηρίζουν,  τους είχε μεταφέρει ότι η μελέτη «δεν ωρίμασε ποτέ». Για μεγάλο διάστημα, σημειώνουν, ο δήμος παρέπεμπε στο υπουργείο Πολιτισμού και το υπουργείο Πολιτισμού ξανά στον δήμο.

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Επί δημαρχίας Χάρη Δούκα και με αρμόδιο αντιδήμαρχο Υποδομών, μέχρι πρότινος, τον Ανδρέα Γραμματικογιάννη, η υπόθεση επανήλθε, χωρίς όμως ουσιαστική πρόοδο. Σύμφωνα με τους Συλλόγους Γονέων, στις επαφές που είχαν με τη σχολική κοινότητα έγινε λόγος για περαιτέρω ενέργειες και για ορίζοντα τουλάχιστον τριετίας μέχρι την υλοποίηση, χωρίς συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα έναρξης εργασιών. Από το γραφείο του αντιδημάρχου, όπως αναφέρουν, υπήρξαν δεσμεύσεις για άμεσα μέτρα ασφαλείας, όπως έλεγχος και επισκευή κουφωμάτων, μονώσεις στις ταράτσες, ανακαίνιση στις τουαλέτες και επισκευή των δαπέδων των προαυλίων.

Από αυτές τις παρεμβάσεις ισχυρίζονται ότι πραγματοποιήθηκαν η ανακαίνιση στις τουαλέτες και οι μονώσεις λίγο πριν από την έναρξη της φετινής σχολικής χρονιάς. Ωστόσο, η συνεχιζόμενη εμφάνιση υγρασίας στα ταβάνια και στους τοίχους των αιθουσών, παρότι οι ταράτσες μονώθηκαν μόλις πριν από λίγους μήνες, δείχνει, κατά τους γονείς, τα όρια των αποσπασματικών λύσεων όταν δεν συνοδεύονται από συνολική προσέγγιση.

«Με απλά λόγια, το έργο παραμένει στάσιμο, ενώ το σχολείο λειτουργεί καθημερινά υπό κίνδυνο και τα όποια “πυροσβεστικά” μέτρα λαμβάνονται μέσω των τρεχουσών εργολαβιών του δήμου είναι καθυστερημένα, αποσπασματικά και σε καμία περίπτωση δεν αντιμετωπίζουν ουσιαστικά τα προβλήματα», αναφέρουν χαρακτηριστικά.

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Οι ίδιοι σημειώνουν ακόμη ότι τον Δεκέμβριο του 2025, από κοινού με τη διεύθυνση του σχολείου, ζήτησαν νέα συνάντηση με τον αντιδήμαρχο για να ενημερωθούν σχετικά με την πορεία της μελέτης. Όπως αναφέρουν, αρχικά ορίστηκε ραντεβού, το οποίο στη συνέχεια ακυρώθηκε λόγω αλλαγής αντιδημάρχων. «Κάθε νέο μας αίτημα έκτοτε προς τον νέο πλέον αντιδήμαρχο Υποδομών, κύριο Παναγιώτη-Πάρη Χαρλαύτη, δεν έχει βρει ανταπόκριση», υποστηρίζουν.

Η σημερινή δημοτική αρχή, πάντως, παρουσιάζει διαφορετική εικόνα και κάνει λόγο για προσπάθεια επανεκκίνησης μιας σύνθετης και για χρόνια εκκρεμούς διαδικασίας.

Μιλώντας στη LiFO, ο σημερινός αντιδήμαρχος Υποδομών Παναγιώτης-Πάρης Χαρλαύτης δηλώνει ότι η διοίκηση παρέλαβε μια ημιτελή υπόθεση και κινεί τις διαδικασίες ώστε να επικαιροποιηθεί η μελέτη, να ενσωματωθούν οι απαιτήσεις του υπουργείου Πολιτισμού και στη συνέχεια να προχωρήσει η δημοπράτηση του έργου. Ωστόσο, σαφές χρονοδιάγραμμα, όπως επισημαίνει, δεν μπορεί ακόμη να δοθεί, καθώς προηγείται η ολοκλήρωση των μελετητικών και διοικητικών διαδικασιών.

Στο μεταξύ, το έργο «Ανακαίνιση Διατηρητέου Κτιρίου επί της οδού Σίνα 70» εμφανιζόταν στα τεχνικά προγράμματα του δήμου από το 2019 έως και το 2025 με προϋπολογισμό 2,5 εκατ. ευρώ. Στο τεχνικό πρόγραμμα του 2026 επανεμφανίζεται με νέο προϋπολογισμό 3,08 εκατ. ευρώ και πρόβλεψη κατανομής δαπανών έως το 2029.

 Υγρασία σε ταβάνι τάξης. 
[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Η αποκατάσταση δεν μπορεί να γίνει με εργολαβικούς όρους

Για τον αρχιτέκτονα - πολεοδόμο Ιωσήφ Ευφραιμίδη, μέλος του ΔΣ της ΑΜΚΕ «Δημήτρης Πικιώνης», το πρόβλημα δεν είναι μόνο η καθυστέρηση αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίστηκε εξαρχής η υπόθεση. Όπως λέει, ο στόχος της συνεργασίας ήταν το σχολείο να επανέλθει στο αρχικό όραμα του Πικιώνη και ταυτόχρονα να γίνει ασφαλές και λειτουργικό για τους μαθητές. Η παρουσία της ΑΜΚΕ είχε σκοπό να προσφέρει επιστημονική συνδρομή, ώστε να προστατευθεί ο χαρακτήρας του μνημείου.

Κατά τον ίδιο, όμως, το έργο εντάχθηκε σε χρηματοδοτικό πακέτο ενεργειακών αναβαθμίσεων σχολικών μονάδων και δόθηκε ως μέρος συνολικού μελετητικού πακέτου σε γραφείο που είχε αναλάβει σειρά σχολικών έργων. Έτσι, ένα μοναδικό μνημείο αντιμετωπίστηκε ως μία ακόμη τεχνική εργολαβία.

«Δεν μπορείς να κάνεις αποκατάσταση με όρους εργολαβίας», τονίζει. «Δεν πρόκειται για μια κοινή ανακαίνιση σχολείου. Είναι έργο αρχιτεκτονικής με ιστορική και μορφολογική αξία. Όλα, στατικά, μηχανολογικά, ενεργειακά, πρέπει να υπηρετούν πρώτα την αρχιτεκτονική λογική του έργου».

Υγρασία τοίχου δίπλα σε ηλεκτρικούς διακόπτες σε αίθουσα του σχολείου. 
[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Επισημαίνει ακόμη ότι η μελέτη δεν ολοκληρώθηκε ποτέ. Πέρασε από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων, διατυπώθηκαν παρατηρήσεις, αλλά δεν επέστρεψε ποτέ με τις απαιτούμενες διορθώσεις. Αν αυτές είχαν ενσωματωθεί εγκαίρως ή αν η μελέτη είχε επικαιροποιηθεί με βάση τις υποδείξεις του Συμβουλίου, το έργο θα μπορούσε ήδη να βρίσκεται σε φάση υλοποίησης ή να έχει προχωρήσει ουσιαστικά.

Ο κ. Ευφραιμίδης στέκεται ιδιαίτερα στα υλικά του κτιρίου και στον τρόπο με τον οποίο αυτά αντιμετωπίστηκαν. Το σχολείο είναι χτισμένο με πωρόλιθο, ένα πορώδες υλικό που «διαπνέει» και απαιτεί ειδική μεταχείριση. «Όταν καλύπτεται με αδιαπέραστα επιχρίσματα ή χρώματα που δεν επιτρέπουν τη διαπνοή, η υγρασία εγκλωβίζεται και αναζητεί διέξοδο μέσα από τους τοίχους. Το αποτέλεσμα είναι μούχλα, αποσαθρώσεις, αποκολλήσεις και συνεχείς φθορές», λέει.

Υπενθυμίζει ακόμη ότι το σχολείο βρίσκεται στους πρόποδες του Λυκαβηττού, σε περιοχή με υδροφόρο ορίζοντα. Οι αυλές, που αρχικά είχαν χώμα και χαλίκι, καλύφθηκαν σταδιακά με τσιμέντο και άσφαλτο. Έτσι, το νερό δεν απορροφάται, αλλά το κυριότερο δεν εξατμίζεται φυσικά από το έδαφος και η υγρασία μεταφέρεται προς το κτίριο. «Το σχολείο υποφέρει από διαχρονικές κακές οικοδομικές παρεμβάσεις, οι οποίες πρέπει να αφαιρεθούν ώστε να ξαναβρεί την οικοδομική του υπόσταση», σημειώνει.

Κατά τον ίδιο, η αποκατάσταση δεν σημαίνει μόνο επισκευές, «αλλά και αφαίρεση όσων αλλοίωσαν την αρχική σύνθεση. Οι μεταγενέστερες προσθήκες, οι αλλαγές χρήσεων και οι πρόχειρες κατασκευές έχουν επηρεάσει την κυκλοφορία, τις αναλογίες και την εμπειρία του χώρου. Ο Πικιώνης σχεδίασε ένα εξατάξιο σχολείο, με τέσσερις αίθουσες στη μία πτέρυγα και δύο στην άλλη. Σήμερα λειτουργεί ως δωδεκατάξιο, με χώρους που μετατράπηκαν σε αίθουσες και με σημαντικές αποκλίσεις από την αρχική λογική».

 Τοίχος τάξης. 
[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Ο ίδιος απορρίπτει και την άποψη ότι απαιτείται κλείσιμο της μονάδας για να γίνει αποκατάσταση. Υποστηρίζει ότι ένας μεγάλος όγκος εργασιών μπορεί να πραγματοποιηθεί το καλοκαίρι και το υπόλοιπο τμηματικά κατά τη διάρκεια της σχολικής χρονιάς, με σωστό σχεδιασμό και οργάνωση καθώς και χωρίς να διακοπεί η λειτουργία του σχολείου. Η αποκατάσταση δεν στοχεύει στην παρούσα φάση στη λειτουργική του υπόσταση αλλά στην οικοδομική ώστε όταν έρθουν καλύτεροι καιροί να μπορέσει να επανέλθουν όλοι οι χώροι στις αρχικές τους λειτουργίες.  

Η δύσκολη διαχείριση της καθημερινότητας, τα συνεχή ατυχήματα και οι βανδαλισμοί

Από την άλλη πλευρά, η καθημερινή πραγματικότητα αποτυπώνεται στις περιγραφές του διευθυντή του σχολείου, Γιάννη Πράπα, ο οποίος μιλά για δύο παράλληλες καταστάσεις που καλείται να διαχειριστεί καθημερινά. «Το πρώτο είναι τα άμεσα προβλήματα που παρουσιάζει το κτίριο και αφορούν την ασφάλεια παιδιών και εργαζομένων. Το δεύτερο είναι η γενικότερη αποκατάσταση, που συζητιέται εδώ και χρόνια και μένει στα χαρτιά».

Όπως σημειώνει, ο δήμος Αθηναίων ανταποκρίνεται σε αρκετές περιπτώσεις όταν προκύπτουν επείγουσες ανάγκες, καθώς δέχεται συνεχώς αιτήματα από τη διεύθυνση του σχολείου. «Δεν μπορώ να πω ότι δεν έχουμε συμπαραστάτη τον δήμο. Σε αρκετά ζητήματα υπάρχει ανταπόκριση και, όταν το πρόβλημα είναι σοβαρό, πολλές φορές υπάρχει άμεση παρέμβαση», αναφέρει. Ωστόσο, σπεύδει να διευκρινίσει πως πρόκειται κυρίως για προσωρινές λύσεις: «Είναι πυροσβεστικά μέτρα. Κρατούν το κτίριο λειτουργικό, αλλά δεν αντιμετωπίζουν την ουσία». Προσθέτει, μάλιστα, ότι υπάρχουν και αιτήματα για τα οποία οι εργολάβοι αργούν να ανταποκριθούν.

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Ο ίδιος περιγράφει ένα μεγάλο, παλαιό και απαιτητικό συγκρότημα, με πολλούς χώρους και αυξημένες ανάγκες συντήρησης. «Είναι ένα τεράστιο κτίριο, με πάρα πολλούς χώρους, που ελέγχεται πολύ δύσκολα λόγω της παλαιότητάς του», λέει χαρακτηριστικά. Ως παράδειγμα αναφέρει πρόσφατο περιστατικό πτώσης παραθύρου μέσα σε αίθουσα διδασκαλίας: «Έπεσε ένα παράθυρο που ήταν σε ανάκλιση, επειδή είχαν σκουριάσει οι μεντεσέδες. Από θαύμα σώθηκε ένα παιδάκι».

Για το ίδιο ζήτημα επισημαίνει ότι είχαν προηγηθεί επανειλημμένες αναφορές χωρίς αποτέλεσμα. «Για τα παράθυρα είχαν γίνει περίπου τριάντα αιτήματα και δεν είχαν έρθει να τα δουν. Όταν έγινε το περιστατικό, τότε ήρθαν».

Ο κ. Πράπας τονίζει ακόμη ότι η λειτουργία ενός σχολείου συνδέεται άμεσα και με τη διαρκή πίεση που ασκεί η διοίκησή του προς τις αρμόδιες υπηρεσίες. «Σημαντικός παράγοντας είναι και ο διευθυντής του σχολείου. Από τότε που ανέλαβα έχουν φύγει πάρα πολλά αιτήματα που παλαιότερα δεν είχαν φύγει. Ένα μεγάλο ποσοστό ικανοποιείται», σημειώνει.

[Credit: Σύλλογος Γονέων και Κηδεμόνων 14ου Δημοτικού και 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών]

Η ουσία όμως, επιμένει, δεν αλλάζει. Φέρνει ως παράδειγμα τα παλιά σιδερένια κουφώματα με τα μεγάλα τζάμια. «Ήρθαν, τα έβαψαν και πέρασαν σιλικόνες για να μην κουνιούνται τα τζάμια. Μου έδωσε μια προσωρινή αίσθηση ασφάλειας, αλλά δεν είναι λύση. Μετά τις υψηλές θερμοκρασίες του καλοκαιριού, θα επανέλθουν στην ίδια κατάσταση».

Η κατάσταση στους υπαίθριους χώρους είναι επίσης προβληματική. «Αν κάνουμε μια βόλτα, έχω να σας δείξω είκοσι παγίδες. Κάγκελα που κρέμονται, σκάλες που γλιστρούν, προαύλια με τρύπες και επικίνδυνα σημεία», λέει.

Σαν να μην έφταναν αυτά, υπάρχει και ένα δεύτερο, μόνιμο μέτωπο, οι βανδαλισμοί. «Για το θέμα αυτό δεν έχω βρει καμία θέληση να βοηθήσουν. Η απάντηση είναι ότι αυτό συμβαίνει σε όλα τα σχολεία. Όμως αυτό δεν είναι ένα απλό σχολείο. Είναι κηρυγμένο μνημείο», λέει. Ο κ. Πράπας μιλά για σπασμένα παράθυρα, γκράφιτι, φθορές σε βρύσες, εισβολές στον χώρο και απόπειρες πρόκλησης φωτιάς. Αναφέρει μάλιστα ότι την Πρωτοχρονιά εντόπισε νεαρούς που ετοιμάζονταν να βάλουν φωτιά στο σχολείο και κατέληξε στο αστυνομικό τμήμα. Το κόστος είναι μεγάλο. «Οι καταστροφές από βανδαλισμούς μόνο φέτος έχουν κοστίσει πάνω από δέκα χιλιάδες ευρώ». Για το ζήτημα των βανδαλισμών, ο Γιάννης Πράπας επισημαίνει ότι το σχολείο αναγκάστηκε να λάβει μόνο του ορισμένα βασικά αποτρεπτικά μέτρα. «Το πρώτο που έγινε ήταν να βάλουμε φωτισμό. Το κτίριο ήταν θεοσκότεινο και βάλαμε προβολείς», αναφέρει χαρακτηριστικά. Παράλληλα, τονίζει ότι απαιτείται ουσιαστική στήριξη από τον δήμο Αθηναίων, προτείνοντας νυχτερινή φύλαξη ή την εγκατάσταση συστήματος καμερών. «Αυτό που μπορεί να κάνει ο δήμος είναι είτε να βάλει νυχτερινή φύλαξη είτε κάμερες», αλλά πρόκειται για ένα αίτημα στο οποίο δεν ανταποκρίνεται, όπως λέει.

Κι ενώ η καθημερινότητα θυμίζει διαρκή διαχείριση κρίσης, το ενδιαφέρον της ακαδημαϊκής κοινότητας για το έργο του Δημήτρη Πικιώνη παραμένει έντονο. «Έχω Erasmus, πάρα πολλούς φοιτητές που κάνουν πρακτική, επιστήμονες από το εξωτερικό που μελετούν το έργο του Δημήτρη Πικιώνη. Υπάρχουν μέρες που περνούν πάνω από τετρακόσιοι άνθρωποι από το σχολείο, πέραν του διδακτικού προσωπικού και των μαθητών», μας λέει ο Γ. Πράπας.

Η Δάφνη Σινάνη, πρόεδρος του Συλλόγου Γονέων και Κηδεμόνων, τονίζει ότι η κατάσταση επιδεινώνεται εδώ και χρόνια. «Το κτίριο αφήνεται να καταρρέει. Από το 2017 που είμαι στο σχολείο, ήδη τότε μιλούσαμε για την ανάγκη αποκατάστασης».

Όπως αναφέρει, οι περισσότερες παρεμβάσεις εξαντλούνται σε βαψίματα, στοκαρίσματα και αποσπασματικές εργασίες. «Κανείς δεν έχει δώσει ένα έγγραφο που να λέει ότι το κτίριο ελέγχθηκε συνολικά και είναι ασφαλές». Από την άλλη πλευρά, επισημαίνει και τη μοναδικότητα αυτού του σχολείου: «Παραμένει ένα σχολείο μοναδικό, ένας εκπληκτικός χώρος. Τα παιδιά είναι τυχερά που έχουν πράσινο, ορίζοντα, πολλά προαύλια».

Υπενθυμίζει ότι ακόμη και στην περίοδο της πανδημίας η χωροταξία του σχολείου αποδείχθηκε πολύτιμη. «Είναι σχολείο με πολλαπλά προαύλια και τότε είχαμε τη δυνατότητα να βγαίνουν χωριστά στο διάλειμμα και να μη στερηθούν τον χρόνο και τον χώρο τους έξω».

Ωστόσο, πίσω από αυτά τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, όπως λέει, εξελίσσεται καθημερινά μια εικόνα φθοράς που δύσκολα συμβιβάζεται με την αξία του χώρου. Περιγράφει μια εικόνα εγκατάλειψης. «Είναι ένα πάρα πολύ προνομιούχο σχολείο, το οποίο δυστυχώς καταρρέει. Τα προαύλια είναι σε άθλια κατάσταση, υπάρχουν δέντρα που έχουν αρρωστήσει και έχουν μείνει μόνο οι κορμοί».

Μιλά ακόμη για μικροατυχήματα που τείνουν να θεωρηθούν φυσιολογικά. «Δεν θα έπρεπε να θεωρείται κανονικότητα ότι ένα παιδί θα ακουμπήσει το κούφωμα και θα κοπεί ή ότι στο διάλειμμα, με μια μικρή πτώση, θα φύγει με σκίσιμο».

Αναγνωρίζει τις προσπάθειες της διεύθυνσης. «Γίνονται πολύ μεγάλες προσπάθειες. Τα αιτήματα που ανεβαίνουν στην πλατφόρμα του δήμου είναι διαρκή».

Στρέφεται όμως και στο θεσμικό παράδοξο της υπόθεσης. «Το ότι είναι μνημείο, που καλώς έχει ανακηρυχθεί, έχει γίνει το τέλειο άλλοθι για να μη γίνεται τίποτα. Αυτό είναι παράλογο. Τα μνημεία πρέπει να τα προστατεύουμε και να τα φροντίζουμε, όχι να τα αφήνουμε στην τύχη τους. Ο σύλλογος και η διεύθυνση έχουν εκφράσει την πρόθεσή τους να συνεργαστούν με τον δήμο, για να βρεθούν οι καλύτερες λύσεις και να έχουν τα παιδιά το σχολείο που τους αξίζει, και η γειτονιά να διατηρήσει αυτό το σημαντικό μνημείο, ενώ παράλληλα έχουμε ανοιχτή επικοινωνία και με τους εκπροσώπους της ΑΜΚΕ Πικιώνη».

Το σχολείο του Πικιώνη δεν είναι μόνο ένα σπουδαίο αρχιτεκτονικό έργο. Είναι ένας ζωντανός δημόσιος χώρος όπου βρίσκονται καθημερινά παιδιά, και η ασφάλειά τους δεν μπορεί να παραμένει σε εκκρεμότητα, όπως τόσα χρόνια παραμένει σε εκκρεμότητα και η μελέτη αποκατάστασης. Την εικόνα αυτή, σύμφωνα με τους γονείς, επιβεβαιώνει και η μακρά ακολουθία περιστατικών φθοράς και ατυχημάτων που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια.

• 2015: Πτώση μεγάλου τμήματος σοβά από οροφή αίθουσας, με αποτέλεσμα τραυματισμό μαθήτριας.

• 2019: Πτώση σιδερένιου κουφώματος με τζάμι εν ώρα διδασκαλίας, παρουσία μαθητών. Η αποφυγή τραυματισμού αποδίδεται στην τύχη.

• 2019: Πτώση σοβάδων από οροφή τουαλέτας μαθητών, ευτυχώς κατά τη διάρκεια των διακοπών του Πάσχα.

• 2020 έως σήμερα: Πτώσεις τμημάτων από γείσα, εκτεταμένες υγρασίες, μούχλα σε αίθουσες, προβλήματα αποχέτευσης, πλημμυρικά φαινόμενα, φθαρμένα προαύλια, επικίνδυνα σκαλοπάτια και κιγκλιδώματα, πτώσεις δέντρων στον σχολικό χώρο και τραυματισμοί παιδιών στο προαύλιο λόγω ακατάλληλου εδάφους.

• Δεκέμβριος 2025: Αίθουσα διδασκαλίας κρίθηκε ακατάλληλη για έναν μήνα λόγω εκτεταμένης υγρασίας και μούχλας στην οροφή.

• Φεβρουάριος 2026: Πτώση σοβάδων σε αίθουσα διδασκαλίας λόγω υγρασίας.

• Μάρτιος 2026: Νέα πτώση σιδερένιου παραθύρου με τζάμι σε αίθουσα κατά τη διάρκεια μαθήματος, παρουσία μαθητών.

Οι φωτογραφίες παραχωρήθηκαν στην LiFO από τους Συλλόγους Γονέων και Κηδεμόνων του 14ου Δημοτικού και του 14ου Νηπιαγωγείου Αθηνών. 

Πηγή: Ντ. Καράτζιου, LiFO