Δύο μεγάλες μαρμάρινες προτομές του 3ου αιώνα μ.Χ. βρέθηκαν θαμμένες στον πυθμένα ενός ρωμαϊκού-βυζαντινού πατητηριού στην Καισάρεια

Οι δύο προτομές. [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων] Μια ελληνική επιγραφή με το όνομα Λυκούργος επέτρεψε την ταυτοποίηση ενό...

Οι δύο προτομές. [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων]

Μια ελληνική επιγραφή με το όνομα Λυκούργος επέτρεψε την ταυτοποίηση ενός από τα ευρήματα, το οποίο θα παρουσιαστεί στο κοινό στις 18 Ιουνίου στο Μουσείο MUZA στο Τελ Αβίβ.

Την τελευταία ημέρα μιας αρχαιολογικής ανασκαφής, όταν οι ομάδες είχαν ήδη ολοκληρώσει τις εργασίες τους στο πεδίο, κάτι που κανένας από τους παρόντες δεν περίμενε αναδύθηκε από το έδαφος: δύο μαρμάρινα γλυπτά σημαντικού μεγέθους, που χρονολογούνται πριν από περίπου 1.700 χρόνια.

Η ανακάλυψη έγινε κατά τη διάρκεια των εργασιών του έργου «Connecting Israel», μιας πρωτοβουλίας του Ισραηλινού Υπουργείου Μεταφορών και των Ισραηλινών Σιδηροδρόμων με στόχο τον διπλασιασμό των παράκτιων σιδηροδρομικών γραμμών (Εθνικό Σχέδιο Υποδομών 65) για την εισαγωγή τρένων υψηλής ταχύτητας ικανά να ταξιδεύουν με 250 χιλιόμετρα την ώρα, τα οποία θα μειώσουν τη διάρκεια του ταξιδιού μεταξύ Χάιφα και Τελ Αβίβ σε μόλις τριάντα λεπτά.

Οι αρχαιολόγοι δίπλα στις προτομές.
 [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων] 

Οι δύο προτομές βρέθηκαν σε ένα μάλλον εκπληκτικό περιβάλλον: βρισκόταν τοποθετημένες η μία δίπλα στην άλλη, με την όψη προς τα κάτω και φαινομενικά τοποθετημένα με προσοχή, μέσα σε έναν λάκκο συλλογής οίνου που ανήκε σε ένα ρωμαϊκο-βυζαντινό πατητήρι.

Η διάταξη των μορφών δεν αντιστοιχεί στο σημείο όπου εκτίθεντο αρχικά, σύμφωνα με τους διευθυντές της ανασκαφής Eliran Oren και Avishag Reiss, οι οποίοι εκπροσωπούν την Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων.

«Παραδόξως, τα βρήκαμε τακτοποιημένα, με την πρόσοψη προς τα κάτω, μέσα σε έναν λάκκο συλλογής κρασιού ενός ρωμαϊκο-βυζαντινού πατητηριού. Δηλαδή, είχαν θαφτεί όταν το πατητήρι έπαψε να χρησιμοποιείται. Προς το παρόν, δεν είναι γνωστό γιατί τα αγάλματα κρύφτηκαν εδώ. Ίσως για να διασωθούν», όπως ανέφεραν οι αρχαιολόγοι στην επίσημη ανακοίνωση.

Οπίσθια όψη των προτομών.  
 [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων] 

Ένα από τα δύο γλυπτά φέρει επιγραφή στα αρχαία ελληνικά με το όνομα Λυκούργος, ένα εποχιακό επιγραφικό εύρημα που ανοίγει το δρόμο για συγκεκριμένες υποθέσεις σχετικά με την ταυτότητα του απεικονιζόμενου προσώπου.

Ο υπεύθυνος της Ισραηλινής Αρχαιολογικής Υπηρεσίας για την περιοχή της Καισάρειας, Δρ. Peter Gendelman, υπενθύμισε ότι στην ελληνική ιστορία υπάρχουν δύο σχετικές προσωπικότητες με αυτό το όνομα: ο Λυκούργος της Σπάρτης, ο θρυλικός μεταρρυθμιστής και ιδρυτής του σπαρτιατικού στρατιωτικού συστήματος, και ο Λυκούργος της Αθήνας, ο φημισμένος πολιτικός και ρήτορας του 4ου αιώνα π.Χ. «Αυτή η προτομή ενδεχομένως να απεικονίζει μία από αυτές τις δύο ιστορικές προσωπικότητες, αλλά η έρευνά μας μόλις ξεκίνησε», σημείωσε ο Gendelman.

Η ανακάλυψη έγινε στο πλαίσιο μιας αρχαιολογικής ανασκαφής υπό την ηγεσία της Ισραηλινής Αρχής Αρχαιοτήτων, και η ακριβής στιγμή που οι εργάτες αποκάλυψαν τα ευρήματα ήταν γεμάτη με συγκρατημένη ένταση, την οποία οι αρχαιολόγοι περιέγραψαν με διστακτικά λόγια.

Ο χώρος της ανασκαφής. 
 [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων] 

«Καθώς σκάβαμε στο πατητήρι, κάτι προεξείχε από το έδαφος και οι εργάτες με φώναξαν», διηγήθηκε ο Michael Sorotskin, αρχαιολόγος της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας του Ισραήλ. «Είχαμε την αίσθηση ότι επρόκειτο να ανακαλύψουμε κάτι που πραγματικά δεν έπρεπε να βρίσκεται εκεί. Ξαφνικά διαπιστώσαμε ότι δεν ήταν τα συνηθισμένα αγγεία: ήταν μάρμαρο. Τότε, σιγά-σιγά, αποκαλύφθηκαν οι δύο προτομές». Ακόμα δυσκολεύομαι να βρω τις κατάλληλες λέξεις. Είναι απλά υπέροχο, πρόσθεσε.

Οι διευθυντές της ανασκαφής, Oren και Reiss, συμφώνησαν ότι η ανακάλυψη αυτή αποτελεί κάτι εξαιρετικό στην καριέρα κάθε επαγγελματία. «Είναι μια ανακάλυψη που συμβαίνει μια φορά στη ζωή», τόνισαν. «Ήταν εντελώς απροσδόκητο, αλλά κατά κάποιον τρόπο, οι πραγματικά σπουδαίες ανακαλύψεις εμφανίζονται πάντα την τελευταία ημέρα της ανασκαφής».

Το αρχαιολογικό πλαίσιο του χώρου όπου ανακαλύφθηκαν τα γλυπτά είναι γνωστό για την ύπαρξη σημαντικών κτιρίων. Σε μικρή απόσταση από το σημείο όπου βρέθηκαν τα ευρήματα, οι αρχαιολόγοι είχαν ανακαλύψει προηγουμένως τα ερείπια δημόσιων λουτρών, γεγονός που οδήγησε τον Δρ. Gendelman να διατυπώσει μια εύλογη υπόθεση.

Τα γλυπτά βρίσκονται πλέον στο Μουσείο του Τελ Αβίβ.
 [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων]  

«Κατά τη ρωμαϊκή περίοδο, αυτό το είδος γλυπτικής εκτίθετο τόσο σε δημόσια κτίρια όσο και στα σπίτια της κοινωνικής ελίτ, η οποία επιδίωκε να συνδεθεί με τον πολιτιστικό και πνευματικό κόσμο της αρχαιότητας», εξήγησε. «Όχι μακριά από τον τόπο της ανακάλυψης, είχαν βρεθεί προηγουμένως ερείπια λουτρού, και είναι πιθανό τα αγάλματα να κοσμούσαν μια πολυτελή βίλα κάποιου κατοίκου της Καισάρειας», πρόσθεσε ο αρχαιολόγος.

Το γεγονός ότι οι δύο μορφές βρέθηκαν θαμμένες μέσα σε ένα λάκκο πατητηριού —ένα αγγείο που αρχικά προοριζόταν για τη ζύμωση και την αποθήκευση του κρασιού— αποτελεί ένα αίνιγμα που οι αρχαιολόγοι θα πρέπει να λύσουν τους επόμενους μήνες. Δεν πρόκειται για τόπο τυχαίας εγκατάλειψης, αλλά μάλλον για έναν χώρο που, όταν το πατητήρι έπαψε να λειτουργεί, χρησιμοποιήθηκε ως σκόπιμη κρυψώνα.

Η πιθανότητα κάποιος να έκρυψε τα γλυπτά για να τα προστατεύσει από επικείμενο κίνδυνο, ίσως κατά τη διάρκεια κάποιας περιόδου πολιτικών ή θρησκευτικών αναταραχών στην περιοχή, είναι μία από τις κατευθύνσεις της έρευνας που ακολουθείται επί του παρόντος.

Οι δύο προτομές. [Credit: Emil Aladjem, Ισραηλινή Αρχή Αρχαιοτήτων]

Τα αγάλματα που ήρθαν τώρα στο φως δεν αποτελούν, ωστόσο, μεμονωμένα ευρήματα στο αρχαιολογικό αρχείο της περιοχής. Όπως υπενθύμισε ο Δρ. Gendelman, αυτά τα γλυπτά πορτρέτα προστίθενται σε μια σειρά ιστορικών προσώπων που είχαν ανακαλυφθεί προηγουμένως στην Καισάρεια, τη μεγάλη ρωμαϊκή λιμενική πόλη που βρίσκεται σε μικρή απόσταση από τον αρχαιολογικό χώρο της Binyamina.

«Η τελευταία φορά που βρέθηκε εδώ ένα τέτοιο άγαλμα ήταν τη δεκαετία του 1990», σημείωσε ο αρχαιολόγος. Η εμφάνιση μιας ελληνικής επιγραφής που αναφέρει τον Λυκούργο προσθέτει ένα επιπλέον επίπεδο φιλολογικού και ιστορικού ενδιαφέροντος, καθώς επιτρέπει τη σύνδεση του αντικειμένου με ένα συγκεκριμένο πρόσωπο και ανοίγει μια συζήτηση σχετικά με το ποιος Λυκούργος —ο Σπαρτιάτης ή ο Αθηναίος— θα μπορούσε να αξίζει ένα μαρμάρινο πορτρέτο σε μια βίλα της ρωμαϊκής Παλαιστίνης.

Τα αγάλματα θα υποβληθούν σε πλήρη διαδικασία καθαρισμού, συντήρησης και λεπτομερούς ανάλυσης. Κατά τη διάρκεια αυτής της φάσης, οι ειδικοί θα προσπαθήσουν να προσδιορίσουν με ακρίβεια ποιον αντιπροσωπεύουν οι δύο μορφές και ποιο ήταν το αρχικό πλαίσιο στο οποίο είχαν τοποθετηθεί πριν από τη μυστηριώδη μετακίνησή τους σε εκείνο το κελάρι κρασιού.

Το κοινό θα έχει τη δυνατότητα να θαυμάσει τα ευρήματα καθ’ όλη τη διάρκεια του καλοκαιριού στο MUZA, προτού αυτά ενταχθούν στη μόνιμη συλλογή ή μεταφερθούν στα εργαστήρια συντήρησης για ενδελεχή μελέτη.

Οι επικεφαλής της ανασκαφής επιμένουν στον τυχαίο και εξαιρετικό χαρακτήρα της ανακάλυψης. «Ήταν κάτι εντελώς απροσδόκητο», επανέλαβαν οι Oren και Reiss, προσπαθώντας ακόμα να συνειδητοποιήσουν το μέγεθος αυτού που έφεραν στο φως τα χέρια τους. Η εικόνα αυτών των δύο μαρμάρινων μορφών, που τοποθετήθηκαν σκόπιμα με το πρόσωπο προς τα κάτω σε έναν υπόγειο χώρο, περιμένοντας δεκαεπτά αιώνες μέχρι που το φτυάρι ενός αρχαιολόγου τις έφερε ξανά στο φως, συνοψίζει τη γοητεία μιας επιστήμης που τροφοδοτείται τόσο από τη μεθοδική εργασία όσο και από την πιο απρόβλεπτη τύχη. Η έρευνα, προς το παρόν, έχει μόλις αρχίσει.

Πηγή: LBV Magazine