Σκωτία: Στοιχεία που υποδεικνύουν αφαίρεση εγκεφάλων νεκρών στην Εποχή του Σιδήρου

Βλάβες που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια του θανάτου στο Άτομο 1: α) ενδοκρανιακή (δηλ. εσωτερική) άποψη του θραύσματος της βάσης του κρανί...

Βλάβες που παρατηρήθηκαν κατά τη διάρκεια του θανάτου στο Άτομο 1: α) ενδοκρανιακή (δηλ. εσωτερική) άποψη του θραύσματος της βάσης του κρανίου, το οποίο σχηματίστηκε από τη θραύση των πλευρικών και βασικών τμημάτων του ινιακού οστού, καθώς και του σώματος και του αριστερού μικρού πτερυγίου του σφηνοειδούς οστού από το υπόλοιπο κρανίο (το σχηματικό διάγραμμα δείχνει τη θέση του θραύσματος εντός του κρανίου), b) αμφοτερόπλευρα και σχεδόν συμμετρικά κατάγματα κατά τη στιγμή του θανάτου στη βάση των αριστερών (αριστερή εικόνα) και δεξιών (δεξιά εικόνα) ακανθών των ωμοπλάτων. [Credit: φωτογραφίες της Rebecca Ellis-Haken, Castells Navarro et al., Antiquity (2026)]

Ένα κρανίο ηλικίας 2.000 ετών που βρέθηκε στη βορειοδυτική Σκωτία φέρει ενδείξεις σκόπιμης αφαίρεσης του εγκεφάλου μετά τον θάνατο, αποκαλύπτοντας άγνωστες μέχρι σήμερα ταφικές πρακτικές των κατοίκων της Βρετανίας κατά την Εποχή του Σιδήρου.

Αρχαιολόγοι που μελέτησαν ανθρώπινα λείψανα από τη θέση Loch Borralie στο Σάδερλαντ της βορειοδυτικής Σκωτίας εντόπισαν στοιχεία που υποδηλώνουν ότι ορισμένοι νεκροί υποβάλλονταν σε περίπλοκες μεταθανάτιες επεμβάσεις. Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Antiquity, επικεντρώθηκε σε δύο άτομα που είχαν ταφεί σε χαμηλό λιθόκτιστο τύμβο: μια ενήλικη γυναίκα και ένα νεαρό αγόρι.

Η μελέτη των οστών και του αρχαίου DNA αποκάλυψε ότι η γυναίκα είχε υποστεί εκτεταμένη μεταθανάτια επεξεργασία. Στο εσωτερικό του κρανίου της διατηρούνταν χαρακτηριστικές χαράξεις, ενώ τα μακρά οστά των άκρων παρουσίαζαν ίχνη λείανσης και τροποποίησης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα ευρήματα υποδηλώνουν ότι ο εγκέφαλός της αφαιρέθηκε σκόπιμα μετά τον θάνατο και ότι ορισμένα οστά διαμορφώθηκαν σε αιχμηρά αντικείμενα.

Σχηματική απεικόνιση των σωζόμενων σκελετικών στοιχείων του Ατόμου 1.
 [Credit: Castells Navarro et al., Antiquity (2026)]

«Τα κίνητρα πίσω από αυτή την εκτεταμένη μεταθανάτια επεξεργασία είναι εξαιρετικά δύσκολο να ερμηνευθούν», δήλωσε η επικεφαλής της έρευνας, η αρχαιολόγος Laura Castells Navarro. Όπως σημειώνει, ο τρόπος με τον οποίο τα λείψανα επανασυναρμολογήθηκαν και τοποθετήθηκαν στον τύμβο υποδηλώνει ότι η γυναίκα πιθανότατα απολάμβανε ιδιαίτερου σεβασμού από την κοινότητά της.

Η γενετική ανάλυση αποκάλυψε επίσης ότι τα δύο άτομα ήταν στενά συγγενικά συνδεδεμένα, πιθανότατα δεύτερα ξαδέλφια από τη μητρική γραμμή. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι μεγάλωσαν περίπου 80 χιλιόμετρα νοτιοανατολικά του τόπου ταφής τους, ενώ παρουσίαζαν γενετικές συγγένειες με πληθυσμούς από τις Orkney και άλλες περιοχές της βόρειας Σκωτίας.

Στοιχεία που υποδηλώνουν μεταθανάτια επεξεργασία των οστών, όπως τομές στο εσωτερικό του κρανίου και αιχμηροποίηση των μακρών οστών.
[Credit: φωτογραφίες της Rebecca Ellis-Haken· Castells Navarro et al., Antiquity (2026)]

Τα ευρήματα ενισχύουν την άποψη ότι οι παράκτιες και νησιωτικές κοινότητες της προϊστορικής Σκωτίας διατηρούσαν εκτεταμένα δίκτυα μετακίνησης και πολιτισμικών ανταλλαγών. Παράλληλα, υποδηλώνουν ότι πολύπλοκες τελετουργικές πρακτικές γύρω από τον θάνατο μεταφέρονταν και διατηρούνταν σε μεγάλες αποστάσεις.

Παρότι οι ακριβείς λόγοι πίσω από την αφαίρεση του εγκεφάλου παραμένουν άγνωστοι, οι ερευνητές θεωρούν ότι η πρακτική δεν συνδεόταν με βία ή τιμωρία, αλλά πιθανότατα με ιδιαίτερες αντιλήψεις για τη μνήμη, την προγονική λατρεία ή τη σχέση των ζωντανών με τους νεκρούς. Όπως σημειώνει η ομάδα της μελέτης, η φροντίδα που επιδείχθηκε κατά τη μεταχείριση των λειψάνων μαρτυρά μια συνεχιζόμενη και βαθιά σχέση της κοινότητας με τους νεκρούς της.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Castells Navarro, L., Metz, S., Bleasdale, M., Evans, J., Legge, M., Büster, L., … Armit, I. (2026). Reconnecting the dead in Iron Age Britain: funerary processing and long-distance connectivity at Loch Borralie, Scotland. Antiquity, 1–19. doi:10.15184/aqy.2026.10353

Πηγή: Στ. Παπαγρηγορίου, CNN, Archaeology Magazine