Το χωριό Βλκολίνετς, στη Σλοβακία. Η ένταξη στη λίστα Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO θεωρείται για πολλές περιοχές μια σημαντική...
 |
| Το χωριό Βλκολίνετς, στη Σλοβακία. |
Η ένταξη στη λίστα Μνημείων Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO θεωρείται για πολλές περιοχές μια σημαντική διεθνής διάκριση, καθώς η αναγνώριση αυτή μπορεί να φέρει παγκόσμια προβολή, χρηματοδότηση για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς και σημαντική τουριστική ανάπτυξη.
«Το πιστεύω της UNESCO αφορά την κοινή κληρονομιά, τη διατήρησή της, τον εορτασμό της και την αναγνώρισή της ως επίτευγμα της ανθρωπότητας», δηλώνει ο John H. Stubbs, ειδικός σε θέματα διατήρησης και πρώην αντιπρόεδρος του World Monuments Fund.
Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, οι κάτοικοι των ίδιων των περιοχών, που έχουν ενταχθεί στα Μνημεία Παγκόσμιας Κληρονομιάς της UNESCO, υποστηρίζουν ότι το τίμημα είναι μεγαλύτερο από τα οφέλη.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα, το Βλκολίνετς. Στα βουνά της κεντρικής Σλοβακίας βρίσκεται ένα μικρό χωριό με περίπου 20 μόνιμους κατοίκους και 45 πολύχρωμα ξύλινα σπίτια που μοιάζουν να έχουν βγει από παραμύθι. Το χωριό εντάχθηκε στη λίστα της UNESCO το 1993 χάρη στη μοναδική λαϊκή αρχιτεκτονική του και έκτοτε προσελκύει περισσότερους από 100.000 επισκέπτες κάθε χρόνο.
UNESCO: Ο υπερτουρισμός φέρνει διαγραφές από τη λίστα;
Τα τελευταία χρόνια, όμως, ορισμένοι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι η τουριστική ανάπτυξη που ακολούθησε την αναγνώριση της UNESCO, έχει δημιουργήσει περισσότερα προβλήματα από όσα έλυσε και ζητούν ακόμη και τη διαγραφή του χωριού από τη λίστα.
Παρόμοια συζήτηση διεξάγεται και στην Τανζανία. Η Διεθνής Συμμαχία Αλληλεγγύης των Μασάι έχει ζητήσει να αφαιρεθεί από τη λίστα της UNESCO η Περιοχή Διατήρησης Νγκορονγκόρο, ένας από τους πιο γνωστούς προορισμούς σαφάρι στην Αφρική. Οι κάτοικοι υποστηρίζουν ότι οι πολιτικές προστασίας που συνδέονται με το καθεστώς της UNESCO έχουν οδηγήσει στον περιορισμό ή ακόμη και στην απομάκρυνση κοινοτήτων από παραδοσιακές εκτάσεις βοσκής.
Οι περιπτώσεις αυτές αναδεικνύουν ένα ευρύτερο δίλημμα, σύμφωνα με δημοσίευμα του BBC: τι συμβαίνει όταν οι ανάγκες των τοπικών κοινωνιών συγκρούονται με τις προσπάθειες διατήρησης περιοχών που θεωρούνται σημαντικές για ολόκληρη την ανθρωπότητα.
Υπενθυμίζεται πως η UNESCO διαχειρίζεται σήμερα 1.248 μνημεία και τοποθεσίες σε 170 χώρες. Στη λίστα περιλαμβάνονται διάσημα μέρη όπως το Μάτσου Πίτσου και το Σινικό Τείχος, αλλά και λιγότερο γνωστά μνημεία ιστορικής και πολιτιστικής αξίας.
Η αναγνώριση συχνά συνοδεύεται από σημαντική αύξηση του τουρισμού. Σύμφωνα με ειδικούς στον πολιτιστικό τουρισμό, αυτό είναι ίσως το πιο προβλέψιμο αποτέλεσμα μιας ένταξης στη λίστα της UNESCO.
Το παράδειγμα της Βενετίας και ο υπερτουρισμός
Η Βενετία αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Από την ένταξή της στη λίστα της UNESCO το 1987, η πόλη έχει μετατραπεί σε έναν από τους πιο επιβαρυμένους τουριστικούς προορισμούς της Ευρώπης, με αποτέλεσμα πολλοί μόνιμοι κάτοικοι να εγκαταλείπουν το ιστορικό της κέντρο. Αντίστοιχα φαινόμενα έχουν καταγραφεί στην παλιά πόλη του Λιτζιάνγκ στην Κίνα και στη Μεδίνα του Μαρακές στο Μαρόκο.
Οι ερευνητές χρησιμοποιούν συχνά τον όρο «μουσειοποίηση» για να περιγράψουν αυτή τη διαδικασία, κατά την οποία ζωντανές κοινότητες μετατρέπονται σταδιακά σε προορισμούς που λειτουργούν κυρίως για τους επισκέπτες και όχι για τους κατοίκους τους.
Η UNESCO αναγνωρίζει πλέον ότι ο υπερτουρισμός αποτελεί πρόκληση για αρκετές τοποθεσίες. Όπως εξηγεί ο ειδικός βιώσιμου τουρισμού του οργανισμού Πίτερ ΝτεΜπράιν, τα μνημεία καλούνται πλέον να καταρτίζουν σχέδια διαχείρισης επισκεπτών ώστε να περιορίζονται οι αρνητικές επιπτώσεις.
Παρά ταύτα, ο οργανισμός παραδέχεται ότι δεν διαθέτει σαφή μηχανισμό παρέμβασης, όταν τα παράπονα προέρχονται όχι από απειλές κατά των ίδιων των μνημείων, αλλά από τους ανθρώπους που ζουν σε αυτά.
Μέχρι σήμερα, η UNESCO έχει αφαιρέσει μόλις τρεις τοποθεσίες από τη λίστα της. Το Καταφύγιο του Αραβικού Όρυγα στο Ομάν το 2007, την Κοιλάδα του Έλβα στη Δρέσδη το 2009 και τη Θαλάσσια Εμπορική Πόλη του Λίβερπουλ το 2021. Και στις τρεις περιπτώσεις, η απόφαση σχετιζόταν με ζητήματα προστασίας και όχι με αντιδράσεις των τοπικών κοινωνιών.
Είναι ενδιαφέρον ότι η απώλεια της αναγνώρισης από τη UNESCO δεν οδήγησε πάντα σε δραματική πτώση του τουρισμού. Το Λίβερπουλ συνέχισε να προσελκύει επισκέπτες που ενδιαφέρονται για τη μουσική, τον αθλητισμό και την πολιτιστική του ταυτότητα μετά την απώλεια του καθεστώτος Παγκόσμιας Κληρονομιάς, ενώ και η Δρέσδη παρέμεινε σημαντικός τουριστικός προορισμός μετά τη διαγραφή της από τον κατάλογο.
Παρά το γεγονός ότι κάτοικοι του Βλκολίνετς και του Νγκορονγκόρο υποστηρίζουν τη διαγραφή τους από τον κατάλογο, ο Stubbs υποστηρίζει ότι αυτό είναι απίθανο να οδηγήσει σε κάποια ουσιαστική αλλαγή.
«Νομίζω ότι είναι υπέροχο το γεγονός ότι [αυτές οι εκκλήσεις για διαγραφή] επισημαίνουν τα προβλήματα του υπερτουρισμού», λέει. «Όμως, όσον αφορά την πραγματική λύση που θα ωφελήσει τους ντόπιους, καθώς και το μνημείο, η απάντηση θα προέλθει από έναν έξυπνο σχεδιασμό διατήρησης που θα λαμβάνει υπόψη τα πάντα, από την οικονομία έως την τοποθεσία και τους ντόπιους».
Πολλοί ειδικοί θεωρούν ότι η διαγραφή από τη λίστα δύσκολα θα λύσει τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν περιοχές όπως το Βλκολίνετς ή το Νγκορονγκόρο. Υποστηρίζουν ότι η λύση βρίσκεται σε πιο ισορροπημένα μοντέλα διαχείρισης που θα λαμβάνουν υπόψη τόσο τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς όσο και τις ανάγκες των κατοίκων.
Πάνω από μισό αιώνα αφότου η UNESCO ανέλαβε να προστατεύσει τα πρώτα μνημεία της, οι συζητήσεις υποδηλώνουν ότι η διάσωση ενός τόπου δεν είναι το ίδιο με τη διάσωση μιας κοινότητας – και ότι η δεύτερη μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο δύσκολη.
Δεν υπάρχουν σχόλια