Η χαμένη εκκλησία της Α΄ Συνόδου της Νίκαιας αναδύεται κάτω από τη Βασιλική

Μέλη της ανασκαφικής ομάδας εξετάζουν υπολείμματα τοίχων και δαπέδων που αποκαλύφθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο της βασιλικής της Νίκαιας, η ο...

Μέλη της ανασκαφικής ομάδας εξετάζουν υπολείμματα τοίχων και δαπέδων που αποκαλύφθηκαν στον αρχαιολογικό χώρο της βασιλικής της Νίκαιας, η οποία συνδέεται με τη μικρή εκκλησία όπου συνήλθε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325 μ.Χ., στην Προύσα της Μικράς Ασίας. [Credit: AA]

Αρχαιολόγοι στη βορειοδυτική επαρχία της Προύσας στην Τουρκία έχουν ανακαλύψει ευρήματα που συνδέονται με τη μικρή εκκλησία όπου συνεδρίασε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος το 325, μεταξύ των οποίων τμήματα τοίχων, πλακόστρωση δαπέδου και βάση κίονα στον παραλίμνιο χώρο τoυ σημερινού Iznik, γνωστό και ως αρχαία Νίκαια.

Τα ευρήματα ταυτοποιήθηκαν από την ανασκαφική ομάδα ως ανήκοντα στην Εκκλησία του Αγίου Νεοφύτου, ένα παλαιότερο κτίσμα που βρισκόταν εκεί πριν από τη μεγαλύτερη βασιλική που είναι σήμερα ορατή στον χώρο. Τις εργασίες διευθύνει ο καθηγητής Mustafa Sahin, επικεφαλής του Τμήματος Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Uludag της Προύσας.

Η παλαιότερη εκκλησία γίνεται πια ορατή κάτω από τη βασιλική

Οι αρχαιολογικές ανασκαφές και έρευνες στον χώρο ξεκίνησαν το 2015 με άδεια του Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού της Τουρκίας και με την υποστήριξη του Δήμου της Προύσας. Η περιοχή είναι σημαντική, καθώς πιστεύεται ότι εκεί πραγματοποιήθηκε η Α΄ Οικουμενική Σύνοδος, όπου το 325 συζητήθηκαν και αποφασίστηκαν θεμελιώδη θρησκευτικά ζητήματα σχετικά με τον Χριστιανισμό.

Τάφοι αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των εν εξελίξει αρχαιολογικών ανασκαφών στην Νίκαια της Προύσας. [Credit: AA]

Ο Sahin ανέφερε ότι η ομάδα επικεντρώθηκε αυτή την περίοδο στον εντοπισμό των ερειπίων της μικρής εκκλησίας όπου πραγματοποιήθηκε η Σύνοδος. Το κύριο ερώτημα ήταν αν το δάπεδο που είχε βρεθεί προηγουμένως στο δωμάτιο της προθέσεως, ένας χώρος που χρησιμοποιούνταν για την αποθήκευση ιερών αντικειμένων, συνέχιζε και έξω από την υπάρχουσα εκκλησία.

Η ομάδα άνοιξε μια τάφρο ανατολικά του χώρου της προθέσεως και έξω από τον κύριο τοίχο. Κατά την πρώτη εβδομάδα των εργασιών, διαπίστωσαν ότι το δάπεδο πράγματι συνέχιζε πέρα από την σημερινή εκκλησία, αποδεικνύοντας ότι από κάτω βρισκόταν μια παλαιότερη φάση του κτιρίου.

Τα ευρήματα υποστηρίζουν τη σύνδεση με την Εκκλησία του Αγίου Νεοφύτου

Σύμφωνα με τον Sahin, η ανακάλυψη ενισχύει την άποψη ότι η Εκκλησία του Αγίου Νεοφύτου, η οποία καταστράφηκε στον σεισμό του 368 μ.Χ., βρισκόταν κάτω από την μεταγενέστερη εκκλησία.

Μια αεροφωτογραφία δείχνει την τοποθεσία της βασιλικής δίπλα στη λίμνη, όπου οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ευρήματα που συνδέονται με τη μικρή εκκλησία στην οποία πραγματοποιήθηκε η A' Οικουμενική Σύνοδος στην Νίκαια. [Credit: AA]

Ανέφερε επίσης ότι τα ευρήματα ενισχύουν την ταύτιση του μεταγενέστερου κτιρίου με την Εκκλησία των Αγίων Πατέρων, η οποία χτίστηκε μετά το 380 μ.Χ. προς τιμήν των κληρικών που συμμετείχαν στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο και πάνω από τον τόπο όπου συνεδρίασε η Σύνοδος.

Ο Sahin ανέφερε ότι η ομάδα είχε φτάσει σε ένα σημείο όπου μπορούσε με βεβαιότητα να ταυτοποιήσει το κτίσμα, του οποίου τα θεμέλια και το δάπεδο ανακαλύφθηκαν φέτος, ως την Εκκλησία του Αγίου Νεοφύτου και τη μικρή εκκλησία που αναφέρει ο Ευσέβιος.

Ο Ευσέβιος της Καισάρειας, ο οποίος συμμετείχε στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο και συνέγραψε τον «Βίο του Μεγάλου Κωνσταντίνου» (Vita Constantini), περιέγραψε τον τόπο της συνάντησης ως οίκο λατρείας ή μικρή εκκλησία, σύμφωνα με τον Sahin. Ο τελευταίος ανέφερε τα λόγια του Ευσέβιου: «Η εκκλησία ήταν τόσο μικρή, ώστε το γεγονός ότι τόσοι πολλοί κληρικοί χωρούσαν σε αυτήν αποτελούσε ένα μεγάλο θαύμα του Θεού».

Υπολείμματα βάσης κίονα, τοίχου και δαπέδου που ανήκουν στην Εκκλησία του Αγίου Νεοφύτου, όπου πραγματοποιήθηκε η Α΄ Σύνοδος της Νίκαιας, αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των εν εξελίξει αρχαιολογικών ανασκαφών στην Νίκαια. [Credit: AA]

Ο Sahin χαρακτήρισε το εύρημα ως σημαντική ανακάλυψη, αναφέροντας ότι η ομάδα είχε πλέον επιβεβαιώσει ότι η μεγαλύτερη εκκλησία είχε χτιστεί πάνω από τη μικρότερη.

Ένα δαχτυλίδι και μία δαχτυλήθρα προσθέτουν ένα ακόμη στοιχείο στην ιστορία του χώρου

Κατά τη διάρκεια της ανασκαφής ανακαλύφθηκαν επίσης ένα χρυσό δαχτυλίδι και μία δαχτυλήθρα. Ο Sahin ανέφερε ότι το δαχτυλίδι έφερε διακοσμητικά μοτίβα με φοίνικες και ξίφη, ενώ παρόμοια δείγματα είναι γνωστά από τις περιόδους των Ομεϋαδών και των Αββασιδών.

Ανέφερε ότι τα ευρήματα ήταν σημαντικά για την έρευνα της ομάδας, καθώς οι Ομεϋάδες πολιόρκησαν την Νίκαια το 729 μ.Χ., πριν από την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης, με στόχο να καταλάβουν την πόλη για στρατηγικούς λόγους. Αν και η εξάμηνη πολιορκία απέτυχε, ο Sahin ανέφερε ότι είναι γνωστό ότι ο εμίρης των Ομεϋαδών είχε εισέλθει στην Εκκλησία των Αγίων Πατέρων.

Για τον Sahin, το δαχτυλίδι και η δαχτυλήθρα υποστηρίζουν την άποψη ότι η εκκλησία βρισκόταν έξω από τα τείχη της Νίκαιας και ότι οι Ομεϋάδες επισκέφθηκαν τον χώρο. Ανέφερε ότι τα στοιχεία αυτά βοηθούν τα κομμάτια του παζλ να μπουν στη θέση τους.

Η διεθνής ομάδα συνεχίζει τις εργασίες στον κεντρικό κλίτος

Η ανασκαφική ομάδα βρίσκεται πλέον στο 11ο έτος της και περιλαμβάνει ανθρωπολόγους, συντηρητές, αρχαιολόγους και ιστορικούς της τέχνης. Την φετινή περίοδο, η ομάδα απέκτησε διεθνή χαρακτήρα, καθώς στις εργασίες εντάχθηκαν ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Καλαβρίας και το Πανεπιστήμιο Magna Graecia του Catanzaro στην Ιταλία.

Η ιταλική ομάδα, υπό την ηγεσία του καθηγητή Francesco Cuteri του Πανεπιστημίου του Catanzaro, εργάζεται στον κεντρικό κλίτος, τον κεντρικό διάδρομο της βασιλικής.

Ο Sahin ανέφερε ότι προηγούμενες ανασκαφές στην περιοχή αποκάλυψαν οκτώ τάφους μπροστά από τον τοίχο του βήματος, το υπερυψωμένο τμήμα που προοριζόταν για τους εκκλησιαστικούς ηγέτες.

Δύο από αυτούς τους τάφους ήταν ιδιαίτερα σημαντικοί, καθώς βρίσκονταν ακριβώς κάτω από τον τοίχο του βήματος και παρουσίαζαν ίχνη κονιάματος στους σκελετούς.

Τα νομίσματα που βρέθηκαν στους τάφους ανήκαν στις περιόδους του Ουάλη και του Ουαλεντινιανού του Μέγα, γεγονός που βοήθησε την ομάδα να χρονολογήσει την εκκλησία γύρω στο 381 μ.Χ.

Ο Πάπας Λέων XIV επισκέφθηκε την Νίκαια στις 28 Νοεμβρίου 2025, κατά τη διάρκεια του ταξιδιού του στην Τουρκία, και συμμετείχε στο πρόγραμμα για τον εορτασμό της 1.700ης επετείου της Πρώτης Συνόδου της Νίκαιας.

Πηγή: Turkiye Today