Η Ιταλία ξαναφέρνει στο φως έναν μεγάλο ετρουσκικό θησαυρό

Η Ιταλία απέκτησε τις περίφημες τοιχογραφίες του Τάφου Φρανσουά, ενός από τα σημαντικότερα σωζόμενα σύνολα ετρουσκικής ζωγραφικής, και τις π...

Η Ιταλία απέκτησε τις περίφημες τοιχογραφίες του Τάφου Φρανσουά, ενός από τα σημαντικότερα σωζόμενα σύνολα ετρουσκικής ζωγραφικής, και τις παρουσιάζει μόνιμα στο Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια στη Ρώμη.

Η Ιταλία παρουσιάζει πλέον στο κοινό έναν από τους σημαντικότερους θησαυρούς της ετρουσκικής τέχνης. Οι περίφημες τοιχογραφίες του Τάφου Φρανσουά, που για γενιές παρέμεναν μακριά από την ευρεία δημόσια πρόσβαση, εκτίθενται στο Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια, στη Ρώμη, μετά την αγορά τους από το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού έναντι 15 εκατ. ευρώ.

Ο Τάφος Φρανσουά ανακαλύφθηκε την 1η Μαΐου 1857 στη νεκρόπολη Πόντε Ρότο, στην αρχαία ετρουσκική πόλη Βούλτσι, στο Λάτσιο, από τον αρχαιολόγο Αλεσάντρο Φρανσουά, από τον οποίο πήρε και το όνομά του. Οι τοιχογραφίες αποσπάστηκαν από τον τάφο τον 19ο αιώνα και πέρασαν στην ιδιωτική συλλογή της οικογένειας Τορλόνια, ενώ η πρόσφατη απόκτησή τους έγινε μέσω των κληρονόμων των οικογενειών Τορλόνια, Σφόρτσα Τσεζαρίνι και Γκαετάνι.

Οι τοιχογραφίες του Τάφου Φρανσουά, από τη Βούλτσι της Ετρουρίας, παρουσιάζονται πλέον στο Εθνικό Ετρουσκικό Μουσείο της Βίλα Τζούλια στη Ρώμη, μετά την απόκτησή τους από το ιταλικό κράτος.

Η σημασία τους είναι εξαιρετική. Το ζωγραφικό σύνολο χρονολογείται περίπου στο 340-320 π.Χ. και θεωρείται από τα σπουδαιότερα σωζόμενα δείγματα ετρουσκικής και, ευρύτερα, αρχαίας ζωγραφικής.

Οι σκηνές του συνδυάζουν ελληνικούς μύθους, ετρουσκική ιστορική μνήμη και την πολιτική αυτοεικόνα της αριστοκρατίας της Βούλτσι.

Ανάμεσα στις πιο γνωστές παραστάσεις βρίσκεται η «Θυσία των Τρώων αιχμαλώτων» στον τάφο του Πατρόκλου, με τον Αχιλλέα στο κέντρο μιας σκηνής που επανερμηνεύει τον ελληνικό μύθο μέσα από ετρουσκική ματιά.

Η «Θυσία των Τρώων αιχμαλώτων», μία από τις πιο γνωστές σκηνές του Τάφου Φρανσουά, χρονολογείται στον 4ο αιώνα π.Χ. και δείχνει τον ελληνικό μύθο να επανερμηνεύεται μέσα από ετρουσκική εικαστική γλώσσα.

Ανδρική μορφή από τις τοιχογραφίες του Τάφου Φρανσουά. Το σύνολο, χρονολογημένο περίπου στο 340-320 π.Χ., συνδυάζει μυθολογικές σκηνές, ιστορική μνήμη και εικόνες πολεμικής αριστοκρατίας από την ετρουσκική Βούλτσι.

Σε άλλη τοιχογραφία, ο Μαστάρνα, μορφή που η ρωμαϊκή παράδοση ταύτισε με τον μελλοντικό βασιλιά Σέρβιο Τύλλιο, συμμετέχει στην απελευθέρωση του Καίλιου Βιβέννα. Πρόκειται για σκηνές όπου ο μύθος, η πολιτική και η μνήμη της προρωμαϊκής Ιταλίας μπλέκονται σε μια σπάνια εικαστική αφήγηση.

Οι Ετρούσκοι κυριάρχησαν για αιώνες σε μεγάλα τμήματα της κεντρικής Ιταλίας πριν από την άνοδο της Ρώμης και επηρέασαν καθοριστικά την πρώιμη ρωμαϊκή θρησκεία, τον αστικό πολιτισμό και τις μορφές εξουσίας. Ο Τάφος Φρανσουά έχει ιδιαίτερη αξία επειδή δεν παρουσιάζει τους Ετρούσκους απλώς ως «πρόλογο» της Ρώμης, αλλά ως έναν κόσμο με δική του ιστορία, πολιτική μνήμη και εικαστική γλώσσα.

Η απόκτηση των τοιχογραφιών από το ιταλικό κράτος κλείνει μια εκκρεμότητα που κρατούσε περισσότερο από έναν αιώνα. Η Ιταλία είχε εκφράσει ενδιαφέρον για την απόκτηση του μνημείου ήδη από το 1921, στο πλαίσιο μιας ευρύτερης προσπάθειας να επιστρέψουν στη δημόσια πολιτιστική κληρονομιά αρχαιότητες και έργα που είχαν αποσπαστεί, περάσει σε ιδιωτικές συλλογές ή διασκορπιστεί κατά την έκρηξη των αρχαιολογικών ανασκαφών του 19ου αιώνα.

Ο Βελ Σάτιες, πιθανός ιδιοκτήτης του τάφου, εικονίζεται μαζί με τον Άρντσα, σε μία από τις πιο χαρακτηριστικές παραστάσεις του Τάφου Φρανσουά, όπου η αριστοκρατική ταυτότητα, η τελετουργία και η πολιτική εξουσία συναντώνται στην εικόνα.

Λεπτομέρεια από το ζωγραφικό σύνολο του Τάφου Φρανσουά, που θεωρείται ένα από τα σπουδαιότερα σωζόμενα δείγματα ετρουσκικής ζωγραφικής και φωτίζει έναν πολιτισμό της προρωμαϊκής Ιταλίας με δική του ιστορία και εικαστική γλώσσα.

Στη Βίλα Τζούλια, οι τοιχογραφίες παρουσιάζονται μαζί με αγγεία, κοσμήματα, ιστορικά αντίγραφα, έγγραφα και άλλα αντικείμενα που συνδέονται με τον τάφο ή με την ιστορία της συλλογής του. Δάνεια από σημαντικά ευρωπαϊκά ιδρύματα βοηθούν να ανασυσταθεί, όσο είναι δυνατόν, το αρχικό πλαίσιο ενός μνημείου που είχε διασπαστεί ανάμεσα σε ιδιωτικές συλλογές, μουσεία και αρχειακή γνώση.

Η αγορά εντάσσεται σε μια ευρύτερη πολιτική μεγάλων αποκτήσεων του ιταλικού υπουργείου Πολιτισμού. Μέσα στην ίδια χρονιά, το κράτος απέκτησε επίσης το Ecce Homo του Αντονέλο ντα Μεσίνα και ένα σπάνιο πορτρέτο του Μαφέο Μπαρμπερίνι από τον Καραβάτζο. Η στρατηγική αυτή δίνει προτεραιότητα σε λιγότερα, αλλά ιδιαίτερα σημαντικά έργα που μπορούν να ενισχύσουν τις δημόσιες συλλογές της χώρας.

Κοσμήματα και αντικείμενα που συνδέονται με τον Τάφο Φρανσουά παρουσιάζονται μαζί με τις τοιχογραφίες, σε μια προσπάθεια να ανασυσταθεί το αρχικό πλαίσιο ενός από τα σημαντικότερα μνημεία της ετρουσκικής τέχνης.

Στην περίπτωση του Τάφου Φρανσουά, όμως, το ζήτημα δεν είναι μόνο η αξία ενός αριστουργήματος. Είναι η επιστροφή ενός κρίσιμου κομματιού της αρχαίας Ιταλίας στη δημόσια θέα.

Οι τοιχογραφίες δεν μιλούν απλώς για θεούς, ήρωες και πολεμιστές. Μιλούν για το πώς ένας πολιτισμός πριν από τη Ρώμη έγραφε την ιστορία του με εικόνες.

Πηγή: LiFO