Τα ευρήματα στο ναυάγιο του Capo Mulini, που βυθίστηκε στα τέλη του 2ου αιώνα π.Χ., αναδιαμορφώνουν τον χάρτη των εμπορικών διαδρομών της Δημοκρατικής Σικελίας

Ερείπια του ναυαγίου Capo Mulini στη Σικελία. [Credit: Soprintendenza del Mare] Τα νερά του θαλάσσιου τμήματος μεταξύ Acireale και Aci Caste...

Ερείπια του ναυαγίου Capo Mulini στη Σικελία. [Credit: Soprintendenza del Mare]

Τα νερά του θαλάσσιου τμήματος μεταξύ Acireale και Aci Castello, στην ανατολική ακτή της Σικελίας, αποκάλυψαν ένα νέο κεφάλαιο στην ιστορία της ναυτιλίας της Μεσογείου. Η ολοκλήρωση της πρόσφατης εκστρατείας παρακολούθησης και έρευνας σχετικά με το ρωμαϊκό ναυάγιο του Capo Mulini, η οποία διεξήχθη από την Εφορεία Θαλάσσιων Υποθέσεων της Περιφέρειας της Σικελίας, παρείχε μια σειρά αρχαιομετρικών στοιχείων που υποδηλώνουν μια ουσιαστική αναθεώρηση των προτύπων εμπορικών συναλλαγών κατά τη διάρκεια της εποχής της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας.

Οι προκαταρκτικές αναλύσεις που διεξήχθησαν σε σημαντικό μέρος του φορτίου αμφορέων που ανασύρθηκε από τον υποβρύχιο χώρο υποδηλώνουν ότι η προέλευσή του δεν θα ήταν αυτή που συνήθως συνδέεται με τις μεγάλες εμπορικές διαδρομές της Τυρρηνικής Θάλασσας ή της Καρχηδονιακής περιοχής. Μάλλον η κατασκευή του θα μπορούσε να εντοπιστεί στην περιοχή του Στενού της Μεσσήνης, γεγονός που ανατρέπει τις τρέχουσες υποθέσεις σχετικά με την εφοδιαστική αλυσίδα και τη διανομή εμπορευμάτων στο νησί κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου.

Ο Σύμβουλος Πολιτιστικής Κληρονομιάς και Σικελικής Ταυτότητας, Francesco Paolo Scarpinato, υπογράμμισε τη σημασία αυτών των ευρημάτων, επισημαίνοντας ότι «η υποβρύχια αρχαιολογική έρευνα που έχει διεξαχθεί μέχρι σήμερα ανοίγει νέα σενάρια σχετικά με την προέλευση των αντικειμένων και τις εμπορικές οδούς της Ρωμαϊκής Δημοκρατικής Σικελίας». Πρόσθεσε ότι η προστασία της βυθισμένης κληρονομιάς δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μεταφράζεται σε παραγωγή νέας γνώσης, προώθηση της κοινής ιστορίας και ενίσχυση της πολιτιστικής ταυτότητας του νησιού.

Το ναυάγιο του Capo Mulini, η χρονολογία του οποίου τοποθετείται μεταξύ του τελευταίου τετάρτου του 2ου αιώνα π.Χ. και του πρώτου μισού του 1ου αιώνα π.Χ., θεωρείται ένα από τα σημαντικότερα αρχαιολογικά ευρήματα στη Μεσόγειο για την ανάλυση της εμπορικής κίνησης της εποχής εκείνης.

Το ναυάγιο στο Capo Mulini. 
[Credit: Soprintendenza del Mare]

Η σημασία του χώρου δεν οφείλεται μόνο στην ηλικία του, αλλά και στην εξαιρετική κατάσταση διατήρησης του φορτίου και της ναυτικής δομής του, στοιχεία που τον καθιστούν μια «σφραγισμένη χρονοκάψουλα» της οικονομικής δυναμικής ενός κόσμου που βρισκόταν σε πλήρη πολιτική και εδαφική μεταμόρφωση.

Δέκα χρόνια μετά τις πρώτες διερευνητικές παρεμβάσεις, η νέα εκστρατεία έχει ενσωματώσει προηγμένες τεχνολογίες τεκμηρίωσης, μεταξύ των οποίων ξεχωρίζει η τρισδιάστατη φωτογραμμετρική αποτύπωση του χώρου, μια τεχνική που επιτρέπει τη δημιουργία ενός ψηφιακού μοντέλου υψηλής ακρίβειας σχετικά με τη διάταξη των ευρημάτων και τη σχέση τους με τον βυθό. Αυτή η μετρική και οπτική καταγραφή θα χρησιμεύσει ως βάση για μελλοντικές συγκρίσεις και για την παρακολούθηση των διαδικασιών φθοράς του χώρου.

Παράλληλα με το έργο τεκμηρίωσης, οι ενάλιοι αρχαιολόγοι προχώρησαν στην ελεγχόμενη ανάσυρση αρκετών δειγμάτων, τα οποία επιλέχθηκαν λόγω της διαγνωστικής τους αξίας για την εν εξελίξει έρευνα.

Μεταξύ των αντικειμένων που ανασύρθηκαν περιλαμβάνονται ολόκληροι και αποσπασματικοί αμφορείς, κομμάτια τούβλων, δείγματα του μολύβδου από τον οποίο κατασκευάστηκαν οι άγκυρες, καθώς και τμήματα των σωληνώσεων της υδροσυλλεκτικής κοιλότητας. Όλα αυτά τα δείγματα θα υποβληθούν σε αρχαιομετρικές αναλύσεις δεύτερης φάσης, με τεχνικές όπως η περίθλαση ακτίνων Χ ή η φασματομετρία μάζας, οι οποίες αναμένεται να επιβεβαιώσουν την υπόθεση της προέλευσης από το Στενό και, ενδεχομένως, να προσδιορίσουν τις περιοχές κεραμικής παραγωγής που εμπλέκονταν στη ναυτιλιακή κίνηση του πλοίου.

Οι εργασίες στο πεδίο αντιμετώπισαν εξαιρετικά δυσμενείς συνθήκες εργασίας, που οφείλονταν στο σημαντικό βάθος στο οποίο βρίσκεται η δομή του πλοίου και στην παρουσία θαλάσσιων ρευμάτων υψηλής έντασης στην περιοχή του Κόλπου της Κατάνια.

Οι συνθήκες αυτές επέβαλαν την εφαρμογή αυστηρών πρωτοκόλλων ασφαλείας και την υλοποίηση τεχνικών ενεργειών, οι οποίες κατέστησαν δυνατές χάρη στην υποστήριξη των ναυτικών πόρων και της εξειδικευμένης ομάδας δυτών της Ακτοφυλακής. Ο συντονισμός και η επιστημονική καθοδήγηση των εργασιών πεδίου ανατέθηκαν στον αρχαιολόγο της Επιθεώρησης Θαλάσσιων Υποθέσεων, Roberto La Rocca, ο οποίος στηρίχθηκε στη συνεργασία των επίτιμων επιθεωρητών της ανατολικής Σικελίας, Giamichele Iaria, Leonardo Leonardi, και Fabio Portella για τις εργασίες επιθεώρησης και ανέλκυσης.

Ο Επιθεωρητής της Θάλασσας, Emanuele Turco, αξιολόγησε το αποτέλεσμα της επιχείρησης ως επιβεβαίωση της υψηλής επιχειρησιακής ικανότητας του φορέα που διευθύνει και υπογράμμισε την αποτελεσματικότητα του μοντέλου θεσμικής και επαγγελματικής συνεργασίας που εφαρμόστηκε στο πλαίσιο του έργου.

Σύμφωνα με τον Turco, ο όγκος και η ποιότητα των δεδομένων που συλλέχθηκαν κατά τη διάρκεια αυτής της παρέμβασης θα προσφέρουν μια εξαιρετική συμβολή στην ανακατασκευή των ναυτιλιακών προτύπων και των εμπορικών ροών που διέσχιζαν την ανατολική Σικελία κατά τη διάρκεια της Ρωμαϊκής Δημοκρατίας, μια περίοδο κατά την οποία το νησί βρισκόταν στο επίκεντρο των ηγεμονικών διαμαχών μεταξύ Ρώμης και Καρχηδόνας και, αργότερα, στο επίκεντρο των ρωμαϊκών εμφυλίων πολέμων.

Η έρευνα για το ναυάγιο του Capo Mulini, μακριά από το να ολοκληρωθεί με αυτή τη φάση, μεταφέρεται πλέον στο εργαστήριο, όπου τα υλικά ευρήματα πρέπει να επιβεβαιώσουν εάν, πράγματι, το κρασί, το ελαιόλαδο ή οι σάλτσες ψαριών που μεταφέρονταν σε αυτούς τους αμφορείς προέρχονταν από τους κλιβάνους του Στενού, μια υπόθεση που, εάν επιβεβαιωθεί, θα αναδιαμορφώσει τον χάρτη της παραγωγής και της διανομής στην καρδιά της κεντρικής Μεσογείου.

Πηγή: LBV Magazine