Σπάνιο ελληνιστικό τελετουργικό συγκρότημα αποκαλύφθηκε στα αρχαία Βυλάζωρα

Το ελληνιστικό τελετουργικό συγκρότημα που ανακαλύφθηκε στο Gradište , κοντά στο Mlado Nagoričane , των Σκοπίων. [Credit: Dejan Gjorgjievski...

Το ελληνιστικό τελετουργικό συγκρότημα που ανακαλύφθηκε στο Gradište, κοντά στο Mlado Nagoričane, των Σκοπίων. [Credit: Dejan Gjorgjievski]

Αρχαιολόγοι στο Gradište των Σκοπίων αποκάλυψαν νέα στοιχεία για ένα σπάνιο ελληνιστικό τελετουργικό συγκρότημα, όπου πιθανόν να πραγματοποιούνταν προσφορές, σπονδές και τελετουργικά συμπόσια πριν από περισσότερα από 2.300 χρόνια.

Σύμφωνα με πληροφορίες που κοινοποίησε στο Arkeonews ο διευθυντής του προγράμματος Dejan Gjorgjievski, τα πρόσφατα αποκαλυφθέντα ευρήματα περιλαμβάνουν έναν πιθανό ιερό περιμετρικό τοίχο, κτίρια που περιέχουν αναθηματικά και αποθηκευτικά αγγεία, εισαγόμενα επιτραπέζια σκεύη, οστά ζώων και εξαιρετικά σπάνια θραύσματα ενός πλούσια διακοσμημένου τελετουργικού ανάκλιντρου.

Οι ανακαλύψεις έγιναν στο Κάτω Επίπεδο του αρχαίου οικισμού κοντά στο Mlado Nagoričane. Προηγούμενες ανασκαφές στην ίδια περιοχή είχαν ήδη αποκαλύψει λαξευμένες στο βράχο κατασκευές του 4ου αιώνα π.Χ., λίθινες κατασκευές που μοιάζουν με τύμβους, μικρούς λάκκους, αφιερωματικά αγγεία και μια τελετουργική λεκάνη καθαρισμού. Συνολικά, τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι η συγκεκριμένη περιοχή λειτουργούσε ως οργανωμένος ιερός χώρος και όχι ως συνηθισμένη οικιστική συνοικία.

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα είναι ένα μεγάλο αγγείο αποθήκευσης που φέρει τη σφραγισμένη εικόνα μιας γυναικείας θεότητας, πιθανώς της Δήμητρας, η οποία απεικονίζεται να κρατά το Κέρας της αφθονίας και να χύνει σπονδή πάνω σε ένα τρίποδο. Κοντά εκεί, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα μικρό δωμάτιο που περιείχε οστά αγριόχοιρου και κατσίκας, εισαγόμενα ελληνιστικά σκεύη ποτού, καθώς και θραύσματα μιας διακοσμημένης κλίνης, στοιχεία που υποδηλώνουν ότι το τελετουργικό γεύμα αποτελούσε ένα στοιχείο ενός ευρύτερου τελετουργικού συγκροτήματος.

Αεροφωτογραφία του περιβόλου και της τραπεζαρίας. 
[Credit: Dejan Gjorgjievski]

Ένας ιερός χώρος για προσφορές και σπονδές

Ακριβώς ανατολικά ενός από τα λίθινα κτίσματα που είχαν εντοπιστεί προηγουμένως, οι αρχαιολόγοι αποκάλυψαν τους τοίχους ενός κτιρίου που περιείχε πολυάριθμα θραύσματα πιθαριών και άλλων μεγάλων αγγείων αποθήκευσης.

Μεταξύ των ευρημάτων βρέθηκε ένας ασυνήθιστος πίθος με χείλος διακοσμημένο με αποτυπώματα από δαχτυλίδι. Η σφραγίδα απεικονίζει μια θηλυκή θεότητα που κρατά το κέρας της αφθονίας στο ένα χέρι, ενώ με το άλλο χύνει σπονδή από έναν κάνθαρο πάνω σε ένα τρίποδο.

Η μορφή αυτή ενδέχεται να αναπαριστά τη Δήμητρα, την ελληνική θεά που συνδέεται στενά με τη γεωργία, τη γονιμότητα και τον εποχιακό κύκλο. Αν και η ταυτοποίηση παραμένει προσωρινή, η εικονογραφία της αφθονίας και της τελετουργικής έκχυσης ενισχύει την ερμηνεία της περιοχής ως χώρου λατρείας.

Πιο νότια, η ομάδα ανασκαφών αποκάλυψε τμήμα ενός τείχους που ενδέχεται να λειτουργούσε ως περίβολος, διαχωρίζοντας τον ιερό χώρο από τον υπόλοιπο οικισμό.

Το πιθανό περιμετρικό τείχος είναι ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς υποδηλώνει ότι η τελετουργική δραστηριότητα στο Gradište συγκεντρωνόταν εντός ενός τυπικά οριοθετημένου χώρου ή τεμένους. Οι αρχαιολόγοι δεν έχουν ακόμη εντοπίσει ναό, αλλά η διάταξη των κτισμάτων και των τελετουργικών αντικειμένων υποδηλώνει ότι το Κάτω Επίπεδο είχε ειδική τελετουργική λειτουργία.

Οι τελετουργικές γιορτές αποτελούσαν μέρος του συγκροτήματος

Δίπλα στον πιθανό περιμετρικό τοίχο, οι αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα μικρό δωμάτιο που περιείχε μεγάλες ποσότητες οστών ζώων, μεταξύ των οποίων υπολείμματα αγριόχοιρων, αιγών και άλλων ειδών.

Τα οστά βρέθηκαν δίπλα σε μια εκτενή συλλογή ελληνιστικών επιτραπέζιων σκευών. Μεγάλο μέρος της κεραμικής φαίνεται να ήταν εισαγόμενο και περιλαμβάνει κάνθαρους της Δυτικής Πλευράς, έναν ασκό από την ίδια περιοχή και μικρά μαύρα εφυαλωμένα κύπελλα τύπου εχίνου, διακοσμημένα με σφραγισμένα φοινικόφυλλα.

Ανακαλύφθηκαν επίσης θραύσματα αμφορέων, υδριών και άλλων αγγείων πόσης, μαζί με λύχνους ελαίου και κομμάτια ειδωλίων από τερακότα. Ο συνδυασμός ζωικών υπολειμμάτων, αγγείων κρασιού και πολυτελών επιτραπέζιων σκευών υποδηλώνει ότι τα κοινά γεύματα ή τα τελετουργικά συμπόσια αποτελούσαν μέρος των τελετών που τελούνταν εντός του ιερού συγκροτήματος.

Αντί να αποτελεί μια μεμονωμένη τραπεζαρία, ο χώρος φαίνεται να ήταν ένα στοιχείο ενός ευρύτερου τελετουργικού τοπίου που περιλάμβανε προσφορές, εξαγνισμό, σπονδές και κοινή κατανάλωση φαγητού και ποτού.

Οι αρχαιολόγοι έχουν συγκρίνει την πιθανή λειτουργία του με τους χώρους εστίασης στο Ιερό της Δήμητρας και της Περσεφόνης στην Κόρινθο, όπου ομάδες πιστών συγκεντρώνονταν για τελετουργικά γεύματα.

Διακοσμητικό εξάρτημα από ανάκλιντρο που απεικονίζει μια θεότητα να κρατά μια φιάλη. [Credit: Dejan Gjorgjievski]

Σπάνια διακοσμητικό τελετουργικό ανάκλιντρο

Μία από τις πιο εξαιρετικές ανακαλύψεις ήταν μια ενσωματωμένη βάση τραπεζιού και θραύσματα από ένα περίτεχνα διακοσμημένο τραπεζοειδές ανάκλιντρο.

Τα ευρήματα περιλαμβάνουν τμήμα ενός διακοσμημένου ποδιού ανάκλιντρου και ένα ένθετο διακοσμητικό στοιχείο που απεικονίζει μια θεότητα να κρατά μία φιάλη. Η μορφή φαίνεται να ξαπλώνει σε μια κλίνη και ενδέχεται αρχικά να ανήκε σε μια ευρύτερη σύνθεση που απεικόνιζε μια πομπή ή μια συνάθροιση θεών σε συμπόσιο.

Επί του παρόντος, είναι γνωστά λίγα παρόμοια παραδείγματα. Παρόμοια διακοσμητικά στοιχεία από ανάκλιντρα έχουν ανακαλυφθεί σε πλούσιους ελληνιστικούς τάφους στην Πέλλα και στους βασιλικούς τάφους στις Αιγές, δύο σημαντικά κέντρα του αρχαίου μακεδονικού κόσμου.

Στο Gradište, ωστόσο, η πολυτελής διακόσμηση του ανάκλιντρου ανακαλύφθηκε μέσα σε ένα σχετικά απλό δωμάτιο. Η ανατολική πλευρά του οριοθετούνταν από δύο μεγάλους τριγωνικούς λίθους, πίσω από τους οποίους είχε χτιστεί ένας τοίχος, ενώ το πιθανό τείχος του ιερού χώρου φαίνεται να αποτελούσε ένα άλλο όριο.

Αυτή η αντίθεση υποδηλώνει ότι η σημασία του δωματίου δεν έγκειτο στη μνημειακή αρχιτεκτονική, αλλά στις τελετές και στα αντικείμενα της ελίτ που συνδέονταν με αυτό.

Τραπεζαρία – στρώμα καταστροφής. 
[Credit: Dejan Gjorgjievski]

Προηγούμενες ανασκαφές αποκάλυψαν έναν ευημερούμενο μακεδονικό οικισμό

Τα ευρήματα στο Κάτω Επίπεδο προσθέτουν μια θρησκευτική διάσταση σε έναν οικισμό που ήταν ήδη γνωστός για την εκλεπτυσμένη αρχιτεκτονική του και τα εισαγόμενα αγαθά του.

Κατά τη διάρκεια μιας προηγούμενης ανασκαφικής περιόδου, οι αρχαιολόγοι διερεύνησαν ένα μεγάλο κτίριο που ήταν οργανωμένο γύρω από μια αυλή με περιστύλιο. Οι τοίχοι του ήταν διακοσμημένοι με ζωγραφισμένο σοβά, ενώ εντός του συγκροτήματος βρέθηκαν εισαγόμενοι αμφορείς και περίτεχνα διακοσμημένα κεραμικά αγγεία.

Τα ευρήματα αυτά υποδηλώνουν ότι οι κάτοικοι του Gradište συμμετείχαν στα ευρύτερα εμπορικά, πολιτιστικά και κοινωνικά δίκτυα του Μακεδονικού βασιλείου κατά τον 4ο και 3ο αιώνα π.Χ. Ο οικισμός δεν ήταν μια απομονωμένη κοινότητα στην κορυφή ενός λόφου, αλλά ένα ευημερούν κέντρο με πρόσβαση σε εισαγόμενα προϊόντα, εκλεκτά αρχιτεκτονικά στυλ και τελετουργικές παραδόσεις.

Το πρόσφατα εντοπισμένο τελετουργικό συγκρότημα υποδηλώνει πλέον ότι το Gradište διέθετε επίσης μια ανεπτυγμένη θρησκευτική ή κοινοτική τελετουργική ζωή. Ο συνδυασμός αναθηματικών αγγείων, εικόνων σπονδών, εισαγόμενων σκευών για συμπόσια, υπολειμμάτων ζώων και πολυτελών εξαρτημάτων ανάκλιντρων υποδηλώνει προσεκτικά οργανωμένες τελετές στις οποίες συμμετείχαν μέλη της κοινότητας ή της ελίτ του οικισμού.

Σφραγίδα σε δαχτυλίδι που απεικονίζει τη Δήμητρα με κέρατα της αφθονίας να τελεί το τελετουργικό της σπονδής. [Credit: Dejan Gjorgjievski]

Οι αρχαιολόγοι θα αναζητήσουν έναν ναό

Οι μελλοντικές έρευνες θα επικεντρωθούν στην πλήρη αποκάλυψη των κτιρίων που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια της τελευταίας εκστρατείας και στον προσδιορισμό του κατά πόσον κάποτε υπήρχε ναός σε αυτό το τμήμα του χώρου.

Σύμφωνα με τον Gjorgjievski, η διαπίστωση της σχέσης μεταξύ του πιθανού περιμετρικού τείχους, του χώρου εστίασης και των γύρω κατασκευών θα είναι καθοριστική για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο αναπτύχθηκε η ιερή περιοχή και του τρόπου με τον οποίο οργανώνονταν οι τελετές στο Gradište.

Οι ανασκαφές διεξήχθησαν στο πλαίσιο του ετήσιου προγράμματος του Μουσείου NI του Κουμάνοβο, με χρηματοδότηση από το Υπουργείο Πολιτισμού και Τουρισμού της Βόρειας Μακεδονίας και υπό τη διεύθυνση του διευθυντή του έργου και αρχαιολόγου Dejan Gjorgjievski.

Πηγή: ArkeoNews