Λύθηκε το μυστήριο της κατασκευής της Πυραμίδας του Χέοπα;

Η πυραμίδα του Χέοπα. Η κατασκευή της Μεγάλης Πυραμίδας της Αιγύπτου έχει εδώ και καιρό προβληματίσει τους αρχαιολόγους καθώς δεν έχουν διασ...

Η πυραμίδα του Χέοπα.

Η κατασκευή της Μεγάλης Πυραμίδας της Αιγύπτου έχει εδώ και καιρό προβληματίσει τους αρχαιολόγους καθώς δεν έχουν διασωθεί αρχαία κείμενα που να εξηγούν πώς ανυψώθηκαν και συναρμολογήθηκαν τόσο γρήγορα οι τεράστιοι λίθινοι όγκοι της.

Η Πυραμίδα του Χέοπα (επίσης γνωστή ως η Μεγάλη πυραμίδα της Γκίζας ή Μεγάλη Πυραμίδα) είναι η αρχαιότερη και η μεγαλύτερη από τις τρεις πυραμίδες της Νεκρόπολης της Γκίζας. Είναι το αρχαιότερο από τα Επτά θαύματα του αρχαίου κόσμου, και το μόνο που σώζεται στις μέρες μας. Είναι μνημείο παγκόσμιας πολιτιστικής κληρονομιάς της UNESCO.

Με ύψος 146,5 μέτρα ήταν το ψηλότερο κτήριο του κόσμου για πάνω από 3,800 χρόνια. Αρχικά η Μεγάλη Πυραμίδα ήταν καλυμμένη με πέτρες επικάλυψης οι οποίες δημιουργούσαν μία λεία και επίπεδη επιφάνεια. Αυτό που βλέπουμε σήμερα είναι η δομή από κάτω.

Οι παραδοσιακές θεωρίες βασίζονται σε ράμπες και σε μια αργή, στρώση-στρώση κατασκευή, όμως δυσκολεύονται να εξηγήσουν πώς πέτρες βάρους έως και 60 τόνων ανυψώνονταν σε ύψος δεκάδων μέτρων.

Τώρα μια νέα μελέτη προτείνει ότι η πυραμίδα χτίστηκε με τη χρήση ενός εσωτερικού συστήματος αντιβάρων και μηχανισμών τύπου τροχαλίας, κρυμμένων μέσα στη δομή της.

Οι ερευνητές που δημοσιεύουν τη μελέτη τους στην επιθεώρηση «Nature» υπολόγισαν ότι οι οικοδόμοι θα μπορούσαν να ανυψώνουν και να τοποθετούν τεράστιους λίθους με εντυπωσιακό ρυθμό ακόμη και έναν λίθο ανά λεπτό. Υποστηρίζουν ότι κάτι τέτοιο θα ήταν δυνατό μόνο με τη χρήση συρόμενων αντιβάρων και όχι με απλή ανθρώπινη δύναμη καθώς αυτά θα παρήγαγαν την απαραίτητη ισχύ για την ανύψωση των λίθων στα ανώτερα επίπεδα της Πυραμίδας του Χέοπα.

Η διαδικασία σε 15 βήματα. Πάνω: κάτοψη. Κάτω: πλάγια όψη. Μπλε: τοιχοποιία μανδύα, δηλαδή τοιχοποιία που ανυψώνεται από περιφερειακά συστήματα τύπου τροχαλίας στις όψεις της πυραμίδας. Κόκκινο: τοιχοποιία πυρήνα, δηλαδή τοιχοποιία που ανυψώνεται από συστήματα τύπου τροχαλίας στον πυρήνα της πυραμίδας, κυρίως στον κατακόρυφο άξονα του προθαλάμου. Τα πιο σκούρα και τα πιο φωτεινά χρώματα αντιστοιχούν σε δομές χαμηλότερου και υψηλότερου ύψους, αντίστοιχα. Οι γνωστοί εσωτερικοί όγκοι εμφανίζονται με μαύρο χρώμα, συμπεριλαμβανομένης μιας ράμπας στην κατά προσέγγιση θέση του μεγάλου κενού του ScanPyramids. Οι πλευρικές όψεις εμφανίζονται σε τομή κατά μήκος ενός άξονα Βορρά-Νότου σε απόσταση ~7 μ. ανατολικά από το κέντρο (βέλη στο βήμα 0). Για λόγους σαφήνειας, οι πλευρικές όψεις (βήματα 1-10) δείχνουν το νότιο μισό της πυραμίδας σκιασμένο, καθώς η τοιχοποιία βρίσκεται ~7 μέτρα πιο δυτικά από το τμήμα (βλ. όψεις από πάνω). Για μεγαλύτερη σαφήνεια, το φόντο παραμένει λευκό (βήματα 0-12), αν και ο βράχος ορίζει φυσικά το χαμηλότερο επίπεδο που υποδεικνύεται από τη σκούρα μπλε βορειοανατολική γωνία (βράχος) στο βήμα 0 και στο βήμα 12. Βήμα 2: *Η τοιχοποιία απεικονίζεται εδώ με αιχμηρά όρια, αλλά πιθανότατα ήταν κωνική. **Η τοιχοποιία στο κέντρο των όψεων της πυραμίδας και/ή σε οποιαδήποτε ενδιάμεση θέση των συστημάτων τύπου τροχαλίας ήταν αιχμηρή, καθώς τα συστήματα τύπου τροχαλίας χρειάζονταν μια μάλλον κάθετη όψη για να ανυψώσουν τους όγκους. Για μια βήμα προς βήμα περιγραφή της διαδικασίας κατασκευής, δείτε αναλυτικά την δημοσίευση.

Το μοντέλο

Η μελέτη επισημαίνει επίσης αρχιτεκτονικά χαρακτηριστικά στο εσωτερικό της πυραμίδας που στηρίζουν αυτό το μοντέλο. Οι ερευνητές επανερμήνευσαν την Ανερχόμενη Διάβαση και τη Μεγάλη Στοά ως εσωτερικές ράμπες κατασκευής όπου τα αντίβαρα θα μπορούσαν να κατεβαίνουν δημιουργώντας ανυψωτική δύναμη.

Ο Προθάλαμος που επί μακρόν θεωρούνταν αμυντικό ή ασφαλιστικό στοιχείο επανερμηνεύεται ως ένας μηχανισμός τύπου τροχαλίας ικανός να βοηθά στην ανύψωση ακόμη και των βαρύτερων λίθων. Αν αυτή η θεωρία είναι σωστή η Μεγάλη Πυραμίδα χτίστηκε «από μέσα προς τα έξω», ξεκινώντας από έναν εσωτερικό πυρήνα και χρησιμοποιώντας κρυφά συστήματα τροχαλιών για την ανύψωση των λίθων καθώς το οικοδόμημα μεγάλωνε.

Σύμφωνα με τη νέα μελέτη βαριά αντίβαρα γλιστρούσαν προς τα κάτω κατά μήκος κεκλιμένων εσωτερικών διαδρόμων δημιουργώντας δύναμη που ανύψωνε λίθους αλλού στον πυρήνα. Οι ερευνητές εκτιμούν ότι χαρακιές, σημάδια φθοράς και γυαλισμένες επιφάνειες στους τοίχους της Μεγάλης Στοάς αποτελούν ενδείξεις ότι μεγάλα έλκηθρα κινούνταν επανειλημμένα κατά μήκος της, υποδηλώνοντας μηχανική καταπόνηση συμβατή με συρόμενα φορτία και όχι με απλή ανθρώπινη διέλευση ή τελετουργική χρήση.

Πλάγια όψη (Βορράς-Νότος) της Μεγάλης Πυραμίδας με τις εσωτερικές δομές, δηλαδή το Δωμάτιο του Βασιλιά, το Δωμάτιο της Βασίλισσας, τη Μεγάλη Γκαλερί, το Ανερχόμενο Διάδρομο, το Κατερχόμενο Διάδρομο, τον Οριζόντιο Διάδρομο, το Υπόγειο Δωμάτιο, όπως επισημαίνονται. Σημειώστε ότι η Μεγάλη Γκαλερί και ο Ανερχόμενος Διάδρομος σχηματίζουν μια συνεχή ράμπα. Σχηματική απεικόνιση των δυνάμεων που σχετίζονται με ένα κρεμαστό μπλοκ και ένα μπλοκ σε κλίση ~26,5°. [Credit: Scheuring 2025/Nature]

Η μελέτη προσέφερε επίσης μια νέα ερμηνεία για τον Προθάλαμο, έναν μικρό γρανιτένιο χώρο ακριβώς πριν από τον Θάλαμο του Βασιλιά.

Παραδοσιακά θεωρούμενος ως μηχανισμός ασφαλείας για την αποτροπή τυμβωρύχων, ο Προθάλαμος παρουσιάζεται εδώ ως ένας σταθμός ανύψωσης τύπου τροχαλίας.

Αυλάκια κομμένα στους γρανιτένιους τοίχους, λίθινα στηρίγματα που ίσως συγκρατούσαν ξύλινες δοκούς και ασυνήθιστα πρόχειρη κατεργασία υποδηλώνουν μια λειτουργική μηχανή και όχι έναν ολοκληρωμένο τελετουργικό χώρο.

Στο μοντέλο που προτείνουν οι ερευνητές σχοινιά θα περνούσαν πάνω από ξύλινους κορμούς τοποθετημένους στον Προθάλαμο επιτρέποντας στους εργάτες να ανυψώνουν λίθους βάρους έως και 60 τόνων.

Το σύστημα θα μπορούσε να ρυθμίζεται ώστε να αυξάνει την ανυψωτική ισχύ όταν χρειαζόταν παρόμοια με την αλλαγή ταχυτήτων.

Ο άξονας και οι περιορισμοί

Υπερμεγέθεις αυλακώσεις για σχοινιά και ένα ανώμαλο, ένθετο δάπεδο υποδηλώνουν ότι ο χώρος ήταν κάποτε συνδεδεμένος με έναν κατακόρυφο άξονα ο οποίος σφραγίστηκε μετά το τέλος της κατασκευής. Πέρα από μεμονωμένους χώρους ο Σούρινγκ υποστήριξε ότι ολόκληρη η εσωτερική διάταξη της πυραμίδας αντανακλά μηχανικούς συμβιβασμούς και όχι συμβολικό σχεδιασμό.

Οι κύριοι θάλαμοι και διάδρομοι συγκεντρώνονται κοντά σε έναν κοινό κατακόρυφο άξονα αλλά είναι παράξενα μετατοπισμένοι αντί να είναι τέλεια κεντραρισμένοι. Ο Θάλαμος της Βασίλισσας, για παράδειγμα, είναι κεντραρισμένος βορρά–νότο αλλά όχι ανατολή–δύση, ενώ ο Θάλαμος του Βασιλιά βρίσκεται αισθητά νοτιότερα από τον κεντρικό άξονα της πυραμίδας.

Τέτοιες ασυμμετρίες είναι δύσκολο να εξηγηθούν αν η πυραμίδα είχε χτιστεί ομοιόμορφα από το έδαφος προς τα πάνω με εξωτερικές ράμπες.

Η απότομη κλίση και η μακρά, ευθεία γεωμετρία της Μεγάλης Γκαλερί είναι κεντρικά στοιχεία της νέας πρότασης για «συρόμενο αντίβαρο».
[Credit: Keith Adler/CC BY-SA 4.0]

Σε ένα παραδοσιακό μοντέλο οι οικοδόμοι θα μπορούσαν να τοποθετήσουν τους θαλάμους όπου ήθελαν με τέλεια συμμετρία.

Αντίθετα οι μετατοπίσεις υποδηλώνον ότι εργάζονταν γύρω από μηχανικούς περιορισμούς που επέβαλλαν τα εσωτερικά συστήματα ανύψωσης.

Η θεωρία προσφέρει επίσης εξηγήσεις για αινιγματικά εξωτερικά χαρακτηριστικά όπως η ελαφριά κοίλανση των πλευρών της πυραμίδας και το σύνθετο μοτίβο με το οποίο αλλάζει σταδιακά το ύψος των λίθινων στρώσεων.

Σύμφωνα με τους ερευνητές αυτά τα στοιχεία μπορεί να αντανακλούν τις μετατοπίσεις των εσωτερικών ραμπών και σημείων ανύψωσης καθώς η πυραμίδα υψωνόταν και οι λίθοι στα ανώτερα επίπεδα γίνονταν ελαφρύτεροι.

Οι προβλέψεις

Σημαντικό είναι ότι το μοντέλο κάνει ελέγξιμες προβλέψεις υποστηρίζοντας ότι δεν υπάρχουν μεγάλοι άγνωστοι θάλαμοι κρυμμένοι στον πυρήνα της πυραμίδας μια ιδέα που ενισχύεται από πρόσφατες έρευνες με σάρωση μιονίων.

Ωστόσο, μικρότεροι διάδρομοι ή κατάλοιπα εσωτερικών ραμπών ενδέχεται να εξακολουθούν να υπάρχουν στα εξωτερικά τμήματα της κατασκευής ιδιαίτερα στα υψηλότερα επίπεδα.

Αν επιβεβαιωθεί από μελλοντικές ανακαλύψεις η πρόταση των ερευνητών θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο με τον οποίο οι αρχαιολόγοι κατανοούν όχι μόνο τη Μεγάλη Πυραμίδα αλλά και την πυραμιδική αρχιτεκτονική σε ολόκληρη την αρχαία Αίγυπτο.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Scheuring, S.A. Construction of the Great Pyramid with pulley-like systems using counter-weights on sliding-ramps. npj Herit. Sci. 13, 473 (2025). https://doi.org/10.1038/s40494-025-02018-w

Πηγή: Ναυτεμπορική, Ancient Origins