Νεολιθικός έφηβος «πρίγκιπας» κατασπαράχθηκε από αρκούδα πριν από 28.000 χρόνια

Η ταφή του «Πρίγκηπα», ενός εφήβου κυνηγού-συλλέκτη που πιθανότατα πέθανε μετά από επίθεση αρκούδας πριν από περίπου 28.000 χρόνια. Το μυστή...

Η ταφή του «Πρίγκηπα», ενός εφήβου κυνηγού-συλλέκτη που πιθανότατα πέθανε μετά από επίθεση αρκούδας πριν από περίπου 28.000 χρόνια.

Το μυστήριο του θανάτου ενός εφήβου της Λίθινης Εποχής λύθηκε — 80 χρόνια μετά την ανακάλυψή του σε έναν αρχαίο τάφο στην Ιταλία.

Πριν από περίπου 28.000 χρόνια, ένας έφηβος θάφτηκε με προσοχή σε μια σπηλιά στην περιοχή της σημερινής βόρειας Ιταλίας, με ένα εντυπωσιακό κέλυφος να καλύπτει το κεφάλι του και μια λεπίδα από πυριτόλιθο στο δεξί του χέρι. Οι αρχαιολόγοι έχουν πλέον προσδιορίσει την αιτία θανάτου του: επίθεση από αρκούδα.

«Πιθανότατα έχασε τις αισθήσεις του κατά τη διάρκεια του συμβάντος και δεν τις ανέκτησε ποτέ», δήλωσε ο Vitale Sparacello, βιοαρχαιολόγος στο Πανεπιστήμιο του Κάλιαρι στη Σαρδηνία, στο Live Science. «Γνωρίζουμε ότι αυτοί οι άνθρωποι κυνηγούσαν αρκούδες και ότι οι αρκούδες τείνουν να αποφεύγουν τους ανθρώπους όποτε μπορούν, αλλά μια τυχαία συνάντηση είναι πάντα πιθανή».

Φωτογραμμετρία της ανακατασκευασμένης ταφής του «Πρίγκιπα», όπως εκτίθεται στο Museo di Archeologia Ligure. [Credit: Sparacello et al. 2025, Journal of Anthropological Sciences]

Για να λύσουν ένα μυστήριο βγαλμένο κατευθείαν από το CSI: Stone Age, ο Sparacello και οι συνεργάτες του εξέτασαν τα σκελετικά υπολείμματα του αγοριού — που ανασκάφηκαν αρχικά από τη σπηλιά Arene Candide στη Λιγουρία το 1942 και του δόθηκε το παρατσούκλι «Il Principe» (ο Πρίγκιπας) — αναζητώντας μικροσκοπικά στοιχεία για τον πρόωρο θάνατό του. Δημοσίευσαν τα ευρήματά τους στο Journal of Anthropological Sciences τον Δεκέμβριο.

Όταν ο πρίγκιπας βρέθηκε πριν από περισσότερα από 80 χρόνια, οι ανασκαφείς υποψιάστηκαν αμέσως ότι είχε υποστεί ένα σημαντικό τραυματικό συμβάν περίπου την εποχή του θανάτου του, λόγω της εκτεταμένης βλάβης στα οστά της αριστερής ώμου, του λαιμού και της κάτω γνάθου. Ωστόσο, δεν δημοσιεύθηκε ποτέ καμία επίσημη ανάλυση του σκελετού και το σώμα του πρίγκιπα επανασυναρμολογήθηκε, κολλήθηκε και εκτέθηκε στο Αρχαιολογικό Μουσείο της Λιγουρίας λίγο μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο.

Πρόσφατα, οι ερευνητές έλαβαν άδεια από το μουσείο να αφαιρέσουν τα οστά από την έκθεση ένα προς ένα, ώστε να τα εξετάσουν με μεγεθυντικό φακό. Επίσης, τράβηξαν φωτογραφίες και έφτιαξαν τρισδιάστατα μοντέλα της επιφάνειας ορισμένων οστών.

Λεπτομέρεια του κεφαλιού με ανακατασκευασμένο οστό και κάλυμμα κεφαλής, κίτρινο κομμάτι ώχρας στο σημείο όπου θα έπρεπε να βρίσκεται η χαμένη κάτω γνάθος. [Credit: Sparacello et al. 2025, Journal of Anthropological Sciences]

Μετά από προσεκτική ανάλυση των εικόνων, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι ο νεαρός έφηβος τροφοσυλλέκτης είχε υποστεί σοβαρό τραύμα στον ώμο και στο πρόσωπο περίπου την εποχή του θανάτου του, όπως είχαν υποδείξει οι αρχικοί ανασκαφείς. Ωστόσο, η ανάλυσή τους αποκάλυψε επίσης βλάβες που υποδείκνυαν επίθεση από αρκούδα.

Ένα γραμμικό σημάδι στην αριστερή πλευρά του κρανίου του αγοριού, που βρέθηκε κάτω από το καπάκι των κελυφών, είχε μήκος 10 χιλιοστά. Προκλήθηκε περίπου την εποχή του θανάτου του και το σχήμα του ταιριάζει με σημάδι από νύχι. Στον δεξιό αστράγαλο του αγοριού, οι ερευνητές βρήκαν μια κοιλότητα σε σχήμα δάκρυ, η οποία επίσης προκλήθηκε περίπου την εποχή του θανάτου του και δημιουργήθηκε από ένα κωνικό αντικείμενο, όπως ένα δόντι.

«Συνολικά, λαμβάνοντας υπόψη τη φύση και το μοτίβο των πιο εμφανών τραυμάτων, αυτά απεικονίζουν ένα ρεαλιστικό σενάριο θανατηφόρου επίθεσης από ένα μεγάλο σαρκοφάγο ζώο», έγραψαν οι ερευνητές στη μελέτη. Λαμβάνοντας υπόψη τα ζώα που απαντώνται συνήθως σε αρχαιολογικούς χώρους του Ύστερου Πλειστόκαινου στην Ιταλία και το μοτίβο των τραυμάτων, ο πρίγκιπας πιθανότατα δέχτηκε επίθεση είτε από μια καφέ αρκούδα (Ursus arctos) είτε από την πλέον εξαφανισμένη σπηλαιώδη αρκούδα (Ursus spelaeus).

Φωτογραφία ενός πιθανού δαγκώματος από αρκούδα στο κάτω μέρος του ποδιού του Πρίγκηπα. [Credit: Sparacello et al. 2025, Journal of Anthropological Sciences (CC-BY 4.0)]

Μικροσκοπικά στοιχεία για την επούλωση των οστών αποκάλυψαν ότι ο πρίγκιπας επιβίωσε στην αρχική επίθεση για έως και τρεις ημέρες. «Δεδομένης της έκτασης των τραυματισμών στα οστά, είναι εκπληκτικό το γεγονός ότι αυτός ο έφηβος τροφοσυλλέκτης επέζησε έστω και για αυτό το σύντομο χρονικό διάστημα», έγραψαν οι ερευνητές. Το δάγκωμα ή το χτύπημα με το πόδι που έσπασε τα οστά του «πρέπει να έτυχε να μην πλήξει τα κύρια αιμοφόρα αγγεία», έγραψαν, και ο «θάνατός του μπορεί να οφείλεται σε δευτερογενή εγκεφαλική βλάβη, εσωτερική αιμορραγία ή πολυοργανική ανεπάρκεια».

Δεδομένου ότι ο νεαρός δεν πέθανε αμέσως, «το πιο πιθανό είναι ότι ο έφηβος δεν ήταν μόνος, επειδή του δόθηκε αμέσως φροντίδα», είπε ο Sparcello. Ωστόσο, μπορούμε μόνο να κάνουμε υποθέσεις για το τι έκανε η ομάδα, πρόσθεσε. «Είναι αδύνατο να πούμε αν είχαν βγει για κυνήγι ή για να μαζέψουν φυτά».

Ο Πρίγκιπας είναι ο παλαιότερος τάφος που βρέθηκε στο σπήλαιο Arene Candide. Πέθανε πριν από περίπου 28.000 έως 27.400 χρόνια και ήταν μεταξύ 14 και 17 ετών. Οι συμπατριώτες του τον έθαψαν σε ένα κρεβάτι από κόκκινη ώχρα με ένα κάλυμμα κεφαλής φτιαγμένο από εκατοντάδες διάτρητα κοχύλια και δόντια ελαφιού, μαζί με πολλά περιδέραια από ελεφαντόδοντο και μια λεπίδα από πυριτόλιθο που είχε εισαχθεί από τη νότια Γαλλία. Ένα μεγάλο κομμάτι κίτρινης ώχρας τοποθετήθηκε στην περιοχή μεταξύ του τραυματισμένου ώμου, του λαιμού και της γνάθου του.

Φωτογραφία της ανασκαφής του κρανίου το 1942.
[Credit: Sparacello et al. 2025, Journal of Anthropological Sciences]

Αν και οι αρχαίοι κυνηγοί-συλλέκτες ήταν αναμφίβολα ενήμεροι για τα δυνητικά επικίνδυνα ζώα, η παρατεταμένη αγωνία του Πρίγκιπα μετά τη βίαιη επίθεση μπορεί να συγκλόνισε τη μικρή κοινότητά του. «Η πλούσια επίσημη ταφή που απονεμήθηκε στον Πρίγκιπα μπορεί να αντανακλά την ανάγκη να τιμηθεί τελετουργικά ένα εξαιρετικά αρνητικό γεγονός», έγραψαν οι ερευνητές.

Η ομάδα ελπίζει να συνεχίσει την έρευνά της για τον πρίγκιπα. «Είναι πιθανό στο μέλλον να κάνουμε μια δοκιμή αμελογενίνης στο σμάλτο των δοντιών [για να προσδιορίσουμε το βιολογικό φύλο] ή μια πλήρη γενετική μελέτη, αλλά η καταστροφική ανάλυση πρέπει να γίνεται με φειδώ σε αυτά τα εξαιρετικά λείψανα», είπε ο Sparcello.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Sparacello, V.S., Dori, I., Radi, N. et al. (2025). New signs of skeletal trauma in the Upper Paleolithic “Principe” from Arene Candide Cave (Liguria, Italy) bear novel insights into the circumstances of his death. Journal of Anthropological Sciences Reports, 103, 113-139. doi 10.4436/JASS.10303

Πηγή: Live Science, The History Blog