Στην Οξύρρυγχο ανακαλύφθηκαν μούμιες που είχαν ταφεί με χρυσές γλώσσες και έναν πάπυρο με τον «Κατάλογο των πλοίων» της Ιλιάδας

Οι μούμιες που ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου] Η ισπανική αρχαιολογική ομάδα που συνδέετα...

Οι μούμιες που ανακαλύφθηκαν στην Αίγυπτο. [Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]

Η ισπανική αρχαιολογική ομάδα που συνδέεται με το Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και το Ινστιτούτο της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής, υπό τη διεύθυνση των Δρ. Maite Mascort και Esther Pons Mellado, ολοκλήρωσε την τελευταία ανασκαφική εκστρατεία στον αρχαιολογικό χώρο της Οξυρρύγχου, στην επαρχία Minya της Αιγύπτου, με την ανακάλυψη μιας νεκρόπολης που χρονολογείται στη ρωμαϊκή περίοδο. Tα δομικά και τελετουργικά χαρακτηριστικά της νεκρόπολης παρέχουν σημαντικά στοιχεία για την εξέλιξη των ταφικών εθίμων κατά τη μετάβαση από την πτολεμαϊκή εποχή στη ρωμαϊκή αυτοκρατορική κυριαρχία στην κεντρική Αίγυπτο.

Η επιτόπια έρευνα, που πραγματοποιήθηκε στον ανατολικό τομέα ενός πτολεμαϊκού τάφου, καταχωρημένου με τον αριθμό 67 και ανακαλυφθέντος κατά την προηγούμενη ερευνητική περίοδο του 2024, επέτρεψε την αποκάλυψη μιας τάφρου που περιείχε τρεις θαλάμους κατασκευασμένους από ασβεστολιθικά τεμάχια, από τα οποία σώζονται μόνο περιορισμένα θραύσματα λόγω της δομικής φθοράς που συσσωρεύτηκε κατά τη διάρκεια δύο χιλιετιών και των παράνομων παρεμβάσεων που υπέστη ο χώρος κατά την αρχαιότητα.

Μέσα στον πρώτο από αυτούς τους θαλάμους, οι αρχαιολόγοι κατέγραψαν την ύπαρξη μιας λίθινης πλάκας και ενός μεγάλου αγγείου, το περιεχόμενο του οποίου αποτελούνταν από απανθρακωμένα ανθρώπινα σκελετικά υπολείμματα που ανήκαν σε έναν ενήλικα, οστά που αντιστοιχούσαν σε ένα βρέφος, καθώς και το κρανίο ενός ζώου που ταυτοποιήθηκε ως μέλος της οικογένειας των αιλουροειδών. Ήταν όλα ομαδοποιημένα και τυλιγμένα σε υφασμάτινα θραύσματα που φέρουν ενδείξεις τελετουργικής διαδικασίας καύσης και δευτερογενούς ταφής, κάτι που είναι εξαιρετικά σπάνιο στα αρχαιολογικά ευρήματα της περιοχής για αυτή την χρονολογική περίοδο.

Ο τόπος της ανακάλυψης. 
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]

Ο δεύτερος θάλαμος αποκάλυψε μια παρόμοια διάταξη με ένα άλλο αγγείο παρόμοιων χαρακτηριστικών, στο εσωτερικό του οποίου είχαν τοποθετηθεί τα αποτεφρωμένα λείψανα δύο ανθρώπων, συνοδευόμενα και πάλι από τα οστά ενός αιλουροειδούς, γεγονός που υπογραμμίζει μια επαναλαμβανόμενη πρόθεση στην τελετουργία που συνδέεται με αυτές τις ταφές.

Στην ίδια νότια περιοχή του τομέα που αποτελεί αντικείμενο της παρέμβασης, η αποστολή ανέσυρε μια σειρά αγαλματιδίων από τερακότα και μπρούντζο, μεταξύ των οποίων ξεχώριζαν αναπαραστάσεις του θεού Αρποκράτη με την εικονογραφία ενός ιππέα, καθώς και μια μικρή μορφή του θεού Έρωτα, κτερίσματα που ενισχύουν τη ρωμαϊκή χρονολογία του πλαισίου και τη διατήρηση των ελληνο-αιγυπτιακών συγκρητικών λατρειών στην περιοχή κατά τους πρώτους αιώνες της εποχής μας.

Εν τω μεταξύ, η ανασκαφή ενός υπόγειου ταφικού κτιρίου που αντιστοιχεί σε ένα υπόγειο ταφικό χώρο, το οποίο ταυτοποιήθηκε ως Τάφος 65, επέτρεψε την εκταφή ενός ακαθόριστου αριθμού μουμιών της ρωμαϊκής περιόδου. Ορισμένες από αυτές βρέθηκαν τυλιγμένες σε λινούς επιδέσμους διακοσμημένους με ζωγραφισμένα ή υφαντά γεωμετρικά μοτίβα μαζί με αρκετές πολύχρωμες ξύλινες σαρκοφάγους οι οποίες, αν και σε προχωρημένο στάδιο αποσύνθεσης λόγω της συστηματικής λεηλασίας στην οποία υποβλήθηκε ο τάφος στο παρελθόν, διατηρούν ακόμη ίχνη της αρχικής τους χρωματικής απόχρωσης.

Μία από τις χρυσές γλώσσες.
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]

Μεταξύ των αντικειμένων που είχαν τοποθετηθεί δίπλα στα πτώματα, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τρεις χρυσές γλώσσες και ένα τέταρτο χάλκινο αντικείμενο, φυλαχτά που είχαν ως σκοπό να εξασφαλίσουν τη δυνατότητα του νεκρού να μιλήσει ενώπιον του δικαστηρίου του Όσιρη στη Μέλλουσα Ζωή. Πρόκειται για μια πρακτική που έχει τεκμηριωθεί και σε άλλους ελληνορωμαϊκούς αρχαιολογικούς χώρους της Αιγύπτου, αλλά η οποία στην περιοχή El-Bahnasa αποκτά ιδιαίτερη σημασία λόγω της άμεσης σύνδεσής της με ένα αρχιτεκτονικό πλαίσιο υπόγειου χώρου και της επιπλέον εφαρμογής λεπτών φύλλων χρυσού στην επιφάνεια ορισμένων από τις μούμιες που εξετάστηκαν, υποδηλώνοντας την υψηλή οικονομική κατάσταση των ατόμων που είχαν ταφεί εκεί.

Ο Αιγύπτιος Υπουργός Τουρισμού και Αρχαιοτήτων, Sherif Fathy, παρέλαβε την προκαταρκτική έκθεση από τους διευθυντές της ανασκαφής, εκφράζοντας την ικανοποίησή του για τα αποτελέσματα που εμπλουτίζουν τον κατάλογο των εξαιρετικών αρχαιολογικών ευρημάτων που έχει προσφέρει η επαρχία της Minya τα τελευταία χρόνια, υλικά τεκμήρια του ιστορικού βάθους και της πολιτιστικής ποικιλομορφίας που χαρακτήριζαν αυτό το τμήμα της Κοιλάδας του Νείλου κατά τη διάρκεια των διαφόρων σταδίων του φαραωνικού πολιτισμού και της συνέχειάς του υπό ξένη κυριαρχία.

Ο Δρ Hisham El-Leithy, Γενικός Γραμματέας του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου, εξήγησε ότι οι επιστημονικές προεκτάσεις της ανακάλυψης υπερβαίνουν την απλή ανάσυρση πολυτελών αντικειμένων, καθώς η ανασκαφή προσέφερε πρωτοφανείς πληροφορίες σχετικά με την πολυπλοκότητα των ταφικών τελετουργιών στην αρχαία πόλη της Οξυρρύγχου κατά την Ελληνιστική και τη Ρωμαϊκή περίοδο.

Μία από τις μούμιες είχε ταφεί μαζί με έναν πάπυρο που περιείχε τον «Κατάλογο των πλοίων» από την Ιλιάδα. 
[Credit: Υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων Αιγύπτου]

Στο πλαίσιο αυτό, ο El-Leithy ανέδειξε την ανακάλυψη ενός εξαιρετικά σπάνιου πάπυρου που βρέθηκε μέσα σε μία από τις μούμιες, ενός εγγράφου που περιέχει ένα αποσπάσμα κειμένου από το δεύτερο βιβλίο της Ιλιάδας του Ομήρου, συγκεκριμένα το απόσπασμα που είναι γνωστό ως «Κατάλογος των πλοίων», όπου απαριθμούνται αναλυτικά τα αχαϊκά στρατεύματα που συμμετείχαν στην πολεμική εκστρατεία εναντίον της Τροίας.

Η παρουσία αυτού του λογοτεχνικού κειμένου σε ένα ρωμαϊκοποιημένο αιγυπτιακό ταφικό πλαίσιο εισάγει μια επιστημονική και πολιτιστική διάσταση που είχε ελάχιστα εκπροσωπηθεί στη στρωματογραφία του χώρου, συνδέοντας την καθημερινή ζωή ή τις πνευματικές φιλοδοξίες της τοπικής ελίτ με την κλασική ελληνική κληρονομιά.

Ο Mohamed Abdel-Badie, επικεφαλής του Τομέα Αιγυπτιακών Αρχαιοτήτων του Ανώτατου Συμβουλίου της Αιγύπτου, διευκρίνισε τις τεχνικές συντεταγμένες της ανακάλυψης, επιβεβαιώνοντας ότι η αρχαιολογική παρέμβαση επικεντρώθηκε στην περιοχή ακριβώς ανατολικά του πτολεμαϊκού τάφου αριθ. 67, η ολοκληρωμένη τεκμηρίωση του οποίου ολοκληρώθηκε κατά την εκστρατεία του 2024. Επιπλέον, επιβεβαίωσε ότι το σύστημα των ασβεστολιθικών θαλάμων που ανακαλύφθηκε σε αυτή τη νέα φάση βρίσκεται σε εξαιρετικά επισφαλή κατάσταση διατήρησης, με κατεστραμμένους τοίχους και οροφές που επιτρέπουν μόλις και μετά βίας την ανακατασκευή της αρχικής διάταξης των ταφικών χώρων.

Από την πλευρά του, ο Δρ Hassan Amer, καθηγητής Αρχαιολογίας στη Σχολή Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου του Καΐρου και διευθυντής των ανασκαφών εκ μέρους της αιγυπτιακής ομάδας σε συνεργασία με την ισπανική αποστολή, τόνισε ότι οι εργασίες στο εσωτερικό του υπόγειου χώρου που έχει χαρακτηριστεί ως Τάφος 65 επιβεβαίωσαν την ταφή αρκετών μουμιών της ρωμαϊκής περιόδου δίπλα σε ξύλινες σαρκοφάγους. Αυτές παρά το γεγονός ότι διατηρούν ίχνη πολυχρωμίας, παρουσιάζουν σοβαρή φθορά που προκλήθηκε από πράξεις λεηλασίας που διαπράχθηκαν στην αρχαιότητα, όταν οι τυμβωρύχοι έσπασαν τα φέρετρα και αφαίρεσαν από τα πτώματα τα πιο πολύτιμα αντικείμενα που ενδεχομένως έφεραν, αφήνοντας πίσω, ωστόσο, τα μεταλλικά φυλακτά σε σχήμα γλώσσας και τις εφαρμογές φύλλων χρυσού που είχαν κολληθεί στα μουμιοποιημένα υφάσματα.

Το σύνολο των υλικών που ανακτήθηκαν από την αποστολή του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης και του Ινστιτούτου της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής θα υποβληθεί τώρα στις απαιτούμενες διαδικασίες προληπτικής συντήρησης, εργαστηριακές αναλύσεις και φωτογραμμετρική τεκμηρίωση πριν μεταφερθούν στις αποθήκες του μουσείου του Ανώτατου Συμβουλίου Αρχαιοτήτων της Αιγύπτου. Η επιγραφική και παπυρολογική μελέτη του ομηρικού κειμένου που εξήχθη από τα περιτυλίγματα της μούμιας θα μπορούσε να ρίξει φως στον βαθμό ελληνισμού των ελίτ της Οξυρρύγχου και στην κυκλοφορία των λογοτεχνικών κειμένων σε ένα επαρχιακό περιβάλλον της Άνω Αιγύπτου κατά τη διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας.

Ο συνδυασμός των εγκαταστάσεων αποτέφρωσης σε αγγεία, των υπόγειων θαλάμων με την παραδοσιακή μουμιοποίηση, των χρυσών φυλαχτών σε σχήμα γλώσσας και ενός αποσπάσματος της Ιλιάδας συνθέτει ένα υβριδικό ταφικό πανόραμα που απεικονίζει τη συνύπαρξη και τη μεταμόρφωση των αιγυπτιακών παραδόσεων υπό την επίδραση των ελληνικών εθίμων και της ρωμαϊκής αυτοκρατορικής διοίκησης, σε μια πόλη που, αιώνες αργότερα, θα γινόταν διάσημη για την τεράστια ποσότητα λογοτεχνικών και τεκμηριωτικών παπύρων που ανακαλύφθηκαν στους σωρούς των απορριμμάτων της.

Πηγή: LBV Magazine