[Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] Σε μια καταπράσινη λωρίδα γης - τοπίο εντυπωσιακό για την άνυδρη και με με...
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
Σε μια καταπράσινη λωρίδα γης - τοπίο εντυπωσιακό για την άνυδρη και με μεγάλα τμήματα έρημο, χώρα- στα βορειοδυτικά της Ιορδανίας, υψώνεται ένας λόφος, κατάφυτος από δέντρα ψηλά, με δροσιά και μια αίσθηση γαλήνης.
Εκεί, ανάμεσα στις αρχαίες πόλεις Γέρασα και Πέλλα -η σημερινή Ṭabaqat Faḥl- πέρασμα του Μεγαλέξανδρου και των Μακεδόνων στρατιωτών κατά την εκστρατεία τους προς της Περσία και μέλος της ιστορικής Ελληνιστικής Δεκαπόλεως, βρίσκεται ένας σημαντικός αρχαιολογικός χώρος.
Ο λόφος Τελ Μαρ Ηλίας ή γνωστός για μας Λόφος του Προφήτη Ηλία, ατενίζει τη Θίσβη, μόλις ένα χιλιόμετρο μακριά, τη γενέτειρα του προφήτη, ο οποίος κυνηγημένος από τη γυναίκα του βασιλιά του Ισραήλ, Αχαάβ, την Ιεζάβελ, έφυγε με τα πόδια, διέσχισε όλη την έρημο κι έφτασε στο όρος Χωρήβ στη χερσόνησο του Σινά, όπου κρύφτηκε σε ένα σπήλαιο.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
Ο λόφος αυτός αποτελεί ιερό προσκύνημα για Χριστιανούς και Μουσουλμάνους, καθώς ο προφήτης Ηλίας ο Θεσβίτης, μια από τις πιο εμβληματικές μορφές της Παλαιάς Διαθήκης, τιμάται και από τις δύο θρησκείες, μάλιστα σε κοντινή απόσταση υπάρχει και ισλαμικό τέμενος.
Ένα σπουδαίο μνημείο πρωτοβυζαντινών χρόνων
«Στο ύψωμα αυτό βρίσκεται ένα σημαντικό εκκλησιαστικό συγκρότημα, με ορατά κατάλοιπα και μία από τις μεγαλύτερες βασιλικές που έχουν εντοπιστεί στην Ιορδανία. Το συγκρότημα περιλαμβάνει τον κυρίως ναό με τον νάρθηκά του, ένα βαπτιστήριο, καθώς και βοηθητικούς χώρους που ενδέχεται να λειτουργούσαν ως παρεκκλήσια ή μοναστηριακά προσκτίσματα», λέει στη Voria, ο αναπληρωτής καθηγητής Βυζαντινής Αρχαιολογίας και Τέχνης στο Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας του ΑΠΘ, Αναστάσιος Τάντσης, εξηγώντας πως το μοναστηριακό συγκρότημα του Προφήτη Ηλία, το οποίο χρονολογείται στον 6ο και 7ο αιώνα είναι λίγο μεγαλύτερο από τον Ναό της Παναγίας Αχειροποίητου και λίγο μικρότερο από τον Ναό του Αγίου Δημητρίου στη Θεσσαλονίκη.
Το στοιχείο που κάνει ακόμη πιο εντυπωσιακό το μνημείο και ενδιαφέρον από αρχαιολογικής άποψης, είναι τα ψηφιδωτά δάπεδα, με τον πολύχρωμο διάκοσμο, τα οποία συντηρούν και αναδεικνύουν, Έλληνες επιστήμονες του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων (EKBMM), το οποίο εδρεύει στη Θεσσαλονίκη.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
Στην Ιορδανία, η τέχνη των ψηφιδωτών θεωρείται ύψιστης σημασίας για τη μελέτη της ύστερης αρχαιότητας και της βυζαντινής περιόδου και ο Λόφος Τελ Μαρ Ηλίας δεν αποτελεί εξαίρεση. Γεωμετρικά μοτίβα, φυτικά θέματα και μορφές όπως ένα παγόνι συνθέτουν τον διάκοσμο, αν και σε κάποια σημεία παρατηρούνται εικονοφοβικές επεμβάσεις: μορφές καλύφθηκαν με λευκές ψηφίδες, πιθανότατα σε περιόδους εικονομαχικών ή ανεικονικών τάσεων.
Έλληνες συντηρητές στην Ιορδανία για την ανάδειξη των ψηφιδωτών
Τον Μάρτιο του 2023 υπογράφηκε Μνημόνιο Συνεργασίας του ΕΚΒΜΜ με το υπουργείο Τουρισμού και Αρχαιοτήτων της Ιορδανίας και την Ιερά Αρχιεπισκοπή Κυριακουπόλεως με αντικείμενο την εκπόνηση ενός Σχεδίου Διαχείρισης (Master Plan) του αρχαιολογικού χώρου του Προφήτη Ηλία.
Έκτοτε και αφού η μελέτη συντήρησης των ψηφιδωτών εγκρίθηκε από τις αρχές της Ιορδανίας, κάθε Σεπτέμβριο μια ομάδα αρχαιολόγων και συντηρητών του ΕΚΒΜΜ βρίσκεται στην κορυφή του λόφου, σε υψόμετρο 900 μέτρων και φροντίζει με χειρουργικές κινήσεις τα μοναδικά ψηφιδωτά δάπεδα.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
«Πρόκειται για μοναδικής τεχνοτροπίας ψηφιδωτά δάπεδα, ιδιαίτερης αρχαιολογικής αξίας», λέει στη Voria, η Διευθύντρια Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων και Γενική Διευθύντρια του Μουσείου Βυζαντινού Πολιτισμού, Φλώρα Καραγιάννη.
Τον περασμένο Σεπτέμβριο υλοποιήθηκε η πρώτη φάση των εργασιών συντήρησης και αποκατάστασης των ψηφιδωτών δαπέδων της βασιλικής του Προφήτη Ηλία. Συγκεκριμένα, έγινε απομάκρυνση και αντικατάσταση προγενέστερων κονιαμάτων περιμετρικής συγκράτησης (στεφανωμάτων), επανατοποθέτηση αποκολλημένων ψηφίδων, σφράγιση ρηγματώσεων και επιφανειακός καθαρισμός των ψηφιδωτών τόσο στη βασιλική, όσο και στους παρακείμενους χώρους.
Σύμφωνα με την κ. Καραγιάννη, η ομάδα των αρχαιολόγων και των συντηρητών θα επιστρέψει και φέτος τον Σεπτέμβριο στην Ιορδανία και στον Λόφο του Προφήτη Ηλία και θα βρίσκεται εκεί κάθε χρόνο μέχρι να ολοκληρωθούν οι επιδιορθώσεις και να αναδειχθούν τα περίφημα ψηφιδωτά.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
«Τόσο αυτά που αποκαλύπτονται στον κυρίως χώρο της βασιλικής, όσο και εκείνα στο βαπτιστήριο και στα προκτίσματα, φέρουν φυτικό και γεωμετρικό διάκοσμο», αναφέρει η κ. Καραγιάννη, ενώ στον αρχαιολογικό χώρο έχουν βρεθεί και τρεις επιγραφές. Η μία είναι κοντά στην είσοδο του Ναού, αφιερωματική στον Προφήτη Ηλία και χρονολογείται στο 623 μ.Χ. Μία δεύτερη που ανάγεται στο 838 μ.Χ. αποδεικνύει ότι η χριστιανική κοινότητα συνέχιζε να χρησιμοποιεί και να συντηρεί το μνημείο ακόμη και μετά τον καταστροφικό σεισμό του 748 μ.Χ, ο οποίος θεωρείται ότι προκάλεσε την παρακμή πολλών πόλεων και μνημείων της περιοχής, ενώ και η τρίτη αφορά τον μνημειακό χώρο.
Με τελεφερίκ η επίσκεψη
Ενδεικτικό για το πόσο σημαντικό είναι το μνημειακό συγκρότημα του Προφήτη Ηλία για τους Ιορδανούς, είναι το γεγονός πως το έχουν εντάξει σε όλους τους τουριστικούς οδηγούς, το προβάλλουν ιδιαίτερα και έχει μεγάλη επισκεψιμότητα τουριστών από όλο τον κόσμο και διαφορετικές θρησκείες.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό πως σε αυτό φτάνει κανείς ακόμη και με τελεφερίκ, το γνωστό Ajloun για τους ταξιδιώτες, το οποίο καλύπτει απόσταση 2,5 χιλιομέτρων από το ομώνυμο κάστρο Ajloun μέχρι το δάσος Ashtafina, την οποία καλύπτει σε περίπου 20 λεπτά, προσφέροντας μια εκπληκτική, πανοραμική θέα σε δάση -πρωτόγνωρες εικόνες για την Ιορδανία-, ενώ σε κοντινή απόσταση βρίσκεται ο αρχαιολογικός χώρος του Προφήτη Ηλία. Ένα μνημείο που είναι κάτι περισσότερο από απλά ερείπια, ένας τόπος προσκυνήματος και περισυλλογής για κάθε θρησκευόμενο. Άλλωστε ο Προφήτης Ηλίας, πολέμιος του παγανισμού, τιμάται τόσο από τους Χριστιανούς, όσο και από τους Μουσουλμάνους, αλλά και τους Εβραίους.
Σήμερα, το Τελ Μαρ Ηλίας είναι ένας τόπος όπου η αρχαιολογία και η πίστη συνομιλούν αδιάκοπα. Ανάμεσα στα ερείπια της μεγάλης βασιλικής, τα σπαράγματα των ψηφιδωτών και τη σιωπή του λόφου, η μορφή του Προφήτη Ηλία εξακολουθεί να πλανάται πάνω από τη γη της Γαλαάδ, συνδέοντας τη βιβλική μνήμη με την ιστορική πραγματικότητα της Βυζαντινής Ανατολής.
 |
| [Credit: Ευρωπαϊκό Κέντρο Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων] |
Κι αποτελεί έτσι ένα ισχυρό σύμβολο για τον ρόλο της Ιορδανίας ως σταυροδρόμι πίστης, όπου περπάτησε ο προφήτης και συνυφαίνονται πλέον οι παραδόσεις, υλοποιώντας αυτό που λέμε διαθρησκευτική κληρονομιά.
* Οι φωτογραφίες προέρχονται από το αρχείο του Ευρωπαϊκού Κέντρου Βυζαντινών και Μεταβυζαντινών Μνημείων.
Πηγή: Μ. Ριτζαλέου, Voria
Δεν υπάρχουν σχόλια