Μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στο Περπερικόν, στην ανατολική Ροδόπη της Βουλγαρίας, καθώς οι αρχαιολόγοι εντόπισαν προσω...
Μια σημαντική αρχαιολογική ανακάλυψη ήρθε στο φως στο Περπερικόν, στην ανατολική Ροδόπη της Βουλγαρίας, καθώς οι αρχαιολόγοι εντόπισαν προσωπική μολύβδινη σφραγίδα της αυτοκράτειρας Ειρήνης Κομνηνής Δούκαινας. Το εύρημα θεωρείται ιδιαίτερα σημαντικό, καθώς παρέχει νέα στοιχεία για τις επαφές και την αλληλογραφία μεταξύ της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και της μεσαιωνικής Βουλγαρίας.
Σύμφωνα με τον Καθηγητή Νικολάι Οφτσάροφ, είναι μόλις η πέμπτη γνωστή σφραγίδα παγκοσμίως που ανήκει σε μια από τις πιο σημαντικές γυναίκες στην βυζαντινή ιστορία, η οποία ήταν επίσης αυτοκράτειρα (τσαρίνα) της Βουλγαρίας ως η τρίτη σύζυγος του Ιβάν Ασέν Β΄. Άλλες τέτοιες σφραγίδες φυλάσσονται σε συλλογές σε όλο τον κόσμο, όπως στο μουσείο Dumbarton Oaks στην Ουάσινγκτον, στο Μουσείο Ερμιτάζ στην Αγία Πετρούπολη και σε ιδιωτικές συλλογές.
«Ήταν η σύζυγος του Ιωάννη Γ΄ Δούκα Βατάτζη, ενός μεγάλου Βυζαντινού αυτοκράτορα. Αυτή η κυρία ήταν κόρη ενός αυτοκράτορα, εγγονή ενός αυτοκράτορα, σύζυγος ενός αυτοκράτορα και μητέρα ενός αυτοκράτορα. Με άλλα λόγια, από κάθε οπτική γωνία, είναι δύσκολο να σκεφτεί κανείς κάποιον πιο εξέχοντα στην βυζαντινή ιστορία. Τουλάχιστον, δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιον που να μου περάσει από το μυαλό», είπε ο καθηγητής Οβτσάροφ.
Υπενθύμισε ότι η σφραγίδα χρονολογείται από τον 13ο αιώνα. Εκείνη την εποχή, ο Ιβάν Ασέν Β΄ είχε μόλις βγει νικητής από τη Μάχη της Κλοκοτνίτσας, που βρίσκεται μόλις 29 χλμ. από το Περπερικόν, ενώ ο Ιωάννης Γ΄ Δούκας Βατάτζης και η σύζυγός του Ειρήνη κυβερνούσαν στο Βυζάντιο.
«Προφανώς, πρέπει να υπήρξε κάποια πολύ εκτεταμένη αλληλογραφία, επειδή αυτές οι σφραγίδες χρησιμοποιούνταν για τη σφράγιση επιστολών», είπε ο αρχαιολόγος.
Πρόσθεσε ότι πολλά ενδιαφέροντα και σημαντικά γεγονότα έλαβαν χώρα μεταξύ Βουλγαρίας και Βυζαντίου κατά τη διάρκεια αυτών των ετών. Αυτή ήταν η περίοδος κατά την οποία η Κωνσταντινούπολη κατακτήθηκε από τους Λατίνους. Ωστόσο, χρησιμοποιώντας αφενός τη νίκη του στην Κλοκοτνίτσα και αφετέρου την τεράστια αυτοκρατορία που είχε δημιουργήσει, ο Ιβάν Ασέν Β' αποφάσισε να αποκαταστήσει το Βουλγαρικό Πατριαρχείο που χρονολογείται από την εποχή του Τσάρου Συμεών, υπενθύμισε ο καθηγητής Νικολάι Οβτσάροφ.
Διευκρίνισε ότι η ιδιαίτερα εντατική αλληλογραφία έλαβε χώρα το 1233-1235, με το 1235 να κορυφώνεται με την αναγνώριση του Βουλγαρικού Πατριαρχείου στη Λάμψακο, στα παράλια της Μικράς Ασίας, ως ενός από τα Ορθόδοξα πατριαρχεία.
«Ταυτόχρονα, ωστόσο, η συνθήκη περιελάμβανε και μια άλλη ρήτρα, δηλαδή τον γάμο της κόρης του Ιβάν Ασέν Β', Έλενας, με τον Θεόδωρο Α' Λάσκαρι, κληρονόμο του θρόνου της Αυτοκρατορίας της Νίκαιας - της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας - και γιο της Ειρήνης, της οποίας τη σφραγίδα δείχνω. Αυτά είναι τα δύο γεγονότα που μπορεί να ώθησαν μια επιστολή και τη σφραγίδα αυτής της υψηλόβαθμης Βυζαντινής κυρίας να εμφανιστούν εδώ», εξήγησε ο καθηγητής Οβτσάροφ.
Η σφραγίδα της αυτοκράτειρας Ειρήνης Κομνηνής φέρει την εικόνα της να φοράει στέμμα και αυτοκρατορικά άμφια στη μία πλευρά και τον Χριστό, τον Λυτρωτή των ανθρώπινων αμαρτιών, στην άλλη – μια «εξαιρετικά σπάνια εικονογραφία», τονίζει ο Βούλγαρος αρχαιολόγος.
Πρόσθεσε ότι αυτή είναι η τέταρτη σφραγίδα που ανακαλύφθηκε στο Περπερικόν και ανήκει σε έναν σημαντικό ηγεμόνα. Οι άλλες είναι μια σφραγίδα του αυτοκράτορα Αναστάσιου Α΄ Δικόρου του 5ου αιώνα, μια σφραγίδα του Κωνσταντίνου Θ΄ Μονομάχου του 11ου αιώνα, μια σφραγίδα του Ανδρόνικου Β΄ Παλαιολόγου του 13ου αιώνα – επίσης Βυζαντινού αυτοκράτορα – και μια χρυσή σφραγίδα του τσάρου της Βουλγαρίας Ιβάν Αλεξάνταρ του 14ου αιώνα.
Βιογραφία
Η Ειρήνη Ήταν κόρη του Θεοδώρου δεσπότη της Ηπείρου και της Μαρίας Πετραλίφαινας, αδελφής του σεβαστοκράτορα Ιωάννη κυβερνήτη της Θεσσαλίας. Η κόρη τού Ιωάννη Αγία Θεοδώρα της Άρτας είχε παντρευτεί τον Μιχαήλ Β΄ δεσπότη της Ηπείρου, ανιψιό του Θεοδώρου.
Το 1230 μετά τη μάχη της Κλοκοτνίτσας, η Ειρήνη και η οικογένειά της αιχμαλωτίστηκαν από τον στρατό του Ιβάν Ασέν Β΄ της Βουλγαρίας και μεταφέρθηκαν στην πρωτεύουσά του Τάρνοβο. Εκεί η Ειρήνη μεγάλωσε στο παλάτι· έγινε γνωστή για την ομορφιά της και ο χήρος τσάρος την ερωτεύτηκε. Το 1237 ο Ιβάν Ασέν Β΄ έκανε τον τρίτο γάμο του μαζί της. Σύμφωνα με έναν Βυζαντινό συγγραφέα, ο τσάρος την αγαπούσε “όχι λιγότερο από ότι ο Αντώνιος την Κλεοπάτρα” και ήταν η ερωμένη του για μερικά έτη, πριν παντρευτούν το 1237. Όμως η κόρη του Ιβάν Ασέν Β΄ από τον πρώτο του γάμο με την Άννα (Ανίσια), η Μαρία, είχε παντρευτεί τον θείο της Ειρήνης, τον Μανουήλ Άγγελο κυβερνήτη της Θεσσαλονίκης, έτσι ο γάμος έγινε κατά παράβαση του κανονικού δικαίου της Εκκλησίας. Υπάρχει ένδειξη, ότι η Εκκλησία της Βουλγαρίας αντιτέθηκε στον γάμο και πως ο πατριάρχης Σπυρίδων (ή Βησσαρίων) εκτοπίστηκε ή εκτελέστηκε από τον εξοργισμένο τσάρο.
Το 1241 ο Ιβάν Ασέν Β΄ απεβίωσε και τον διαδέχθηκε ο γιος από την δεύτερη σύζυγό του Άννα (Μαρία) των Άρπαντ, ο Καλιμάν Α΄ Ασέν, ο οποίος δηλητηριάστηκε το 1246 και ο θρόνος περιήλθε στον γιο του τσάρου από την Ειρήνη, τον Μιχαήλ Ασέν. Σύμφωνα με μία άποψη, η Ειρήνη ήταν αυτή, που δηλητηρίασε τον προγονό της Καλιμάν Α΄ με σκοπό να τον διαδεχθεί ο δικός της γιος. Υποθέτουμε πως η Ειρήνη θα έγινε αντιβασίλισσα, καθώς ο Μιχαήλ Ασέν ήταν 16 ετών· ωστόσο υπάρχουν ενδείξεις μόνο γι’ αυτή την υπόθεση.
Αποσύρθηκε σε μονή με το όνομα Ξένη. Όταν το 1256 απεβίωσε ο γιος της, εκδιώχθηκε από τη Βουλγαρία και πέρασε την υπόλοιπη ζωή της στις γαίες της οικογένειάς της κοντά στη Θεσσαλονίκη.
🇧🇬13th-century votive fresco at the Church of the Archangels in Kastoria, Greece, depicting Bulgarian Tsar Michael II Asen & his mother Empress Irene Komnene. This artwork highlights royal patronage, political legitimacy, and regional dynastic ties during the 2nd Bulgarian Empire pic.twitter.com/RSH0hop94Q
— Mihail Nikoloff 🇧🇬 (@MihailNikoloff) July 24, 2026
Οι τοιχογραφίες της Ειρήνης Κομνηνής και του υιού της Τσάρου Μιχαήλ Α’ Ασέν σώζονται στον εξωτερικό δυτικό τοίχο του ναού των Ταξιαρχών Μητροπόλεως Καστοριάς (10ος αι), ως αφιερωτές στον Αρχάγγελο Μιχαήλ. Χρονολογούνται δε το διάστημα της κυριαρχίας τους στην περιοχή περί το 1250, πριν την επανακατάληψη της πόλης από το Δεσποτάτο της Ηπείρου και την οριστική κατάκτησή της από την Αυτοκρατορία της Νίκαιας (1259).
Δεν υπάρχουν σχόλια