Ανακαλύφθηκαν σε πινακίδες με σφηνοειδή γραφή τα ονόματα τριών μέχρι τώρα άγνωστων βασιλέων της Ασσυριακής Αυτοκρατορίας, που έζησαν από τον 10ο έως τον 8ο αιώνα π.Χ.

Θραύσμα σφηνοειδούς πινακίδας με επιγραφή που αναγράφει βασιλική παραχώρηση του 762 π.Χ., η οποία εκδόθηκε στο όνομα ενός πρόσφατα ανακαλυφθ...

Θραύσμα σφηνοειδούς πινακίδας με επιγραφή που αναγράφει βασιλική παραχώρηση του 762 π.Χ., η οποία εκδόθηκε στο όνομα ενός πρόσφατα ανακαλυφθέντος Τιγκλάθ-Πιλεσέρ, βασιλιά της Ασσυρίας. Rm 75, εμπρόσθια όψη. [Credit: Trustees of the British Museum / Cuneiform Digital Library Initiative]

Μια μελέτη τεκμηριώνει την ύπαρξη τριών μέχρι τώρα άγνωστων βασιλέων, οι οποίοι βασίλευσαν για σύντομα χρονικά διαστήματα τον 10ο και τον 8ο αιώνα π.Χ., αναγκάζοντας τους αρχαιολόγους να επανεξετάσουν τη διαδοχή στο πρώτο αυτοκρατορικό κράτος της ανθρωπότητας.

Η εικόνα ενός σταθερού ασσυριακού βασιλείου, με μια τακτική δυναστική σειρά και ως επί το πλείστον ειρηνικές διαδοχές από πατέρα σε γιο, αποτελεί εδώ και δεκαετίες την κυρίαρχη άποψη μεταξύ των ειδικών της αρχαίας Εγγύς Ανατολής.

Ωστόσο, η ανακάλυψη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο περιοδικό «Journal of Cuneiform Studies» από τον Eckart Frahm, καθηγητή Γλωσσών και Πολιτισμών της Εγγύς Ανατολής στο Πανεπιστήμιο του Yale, και τον Alexander Johannes Edmonds, ερευνητή στο Πανεπιστήμιο του Münster στη Γερμανία, αμφισβητεί αυτή την αφήγηση, παρέχοντας στοιχεία για τρεις ηγεμόνες που μέχρι τώρα παρέμεναν κρυμμένοι στις πτυχές των σφηνοειδών εγγράφων.

Η μελέτη βασίζεται στη σχολαστική ανάλυση πήλινων πινακίδων με σφηνοειδείς επιγραφές που είχαν δημοσιευτεί στο παρελθόν, αλλά η ερμηνεία των οποίων, όπως υποστηρίζουν οι συγγραφείς, ήταν εσφαλμένη ή ελλιπής.

Η έρευνα βασίζεται στο προηγούμενο έργο του Frahm, ο οποίος θεωρείται ένας από τους κορυφαίους ειδικούς παγκοσμίως για την Ασσυριακή Αυτοκρατορία και ο οποίος είχε ήδη υποδείξει το 2023 στο βιβλίο του «Assyria: The Rise and Fall of the World’s First Empire» την πιθανότητα να υπήρξαν ηγεμόνες που δεν καταγράφονταν σε επίσημους καταλόγους.

Η ανακάλυψη επικεντρώνεται στη λεγόμενη Νεοασσυριακή περίοδο, το τελικό στάδιο ενός πολιτισμού που διήρκεσε από το 2025 π.Χ. περίπου έως το 609 π.Χ., όταν η αυτοκρατορία τελικά έπεσε.

Μια άλλη απεικόνιση της πινακίδας RM75, στην οποία αναφέρεται ο νέος Τιγκλάθ-Πιλεσέρ. [Credit: Trustees of the British Museum / Cuneiform Digital Library Initiative]

Για αιώνες, οι Ασσυριολόγοι θεωρούσαν ότι ο λεγόμενος Κατάλογος των Ασσυρίων Βασιλέων (AKL), ένα αρχαίο έγγραφο που σώζεται σε τρεις καλά διατηρημένες πήλινες πινακίδες, παρείχε μια πλήρη και αξιόπιστη καταγραφή όλων των ηγεμόνων που κατείχαν τον θρόνο κατά τη διάρκεια αυτής της περιόδου.

Ωστόσο, οι Frahm και Edmonds υποστηρίζουν ότι ο κατάλογος αυτός παρουσιάζει μια εξιδανικευμένη εικόνα της ασσυριακής βασιλείας, από την οποία έχουν συστηματικά διαγραφεί όλες οι καταστάσεις αστάθειας και σύγκρουσης. Τα τεκμήρια που ανέλυσαν υποδηλώνουν ότι η πολιτική πραγματικότητα της αυτοκρατορίας ήταν σημαντικά πιο περίπλοκη και ταραχώδης, πιο κοντά στις δυναστικές διαμάχες που απεικονίζονται στο «Game of Thrones» παρά στην ομαλή διαδοχή που αντανακλάται στα επίσημα κείμενα.

Η πρώτη περίπτωση που τεκμηριώθηκε από τους ερευνητές αφορά έναν άγνωστο μονάρχη ο οποίος υιοθέτησε το όνομα Τιγκλάθ Πιλεσέρ. Η απόδειξη της ύπαρξής του βρίσκεται σε ένα θραύσμα βασιλικής παραχώρησης που φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο, μια πινακίδα που καταγράφει τη δωρεά γης από έναν Ασσύριο ηγεμόνα σε ιδιώτη. Τα κείμενα αυτά χρονολογήθηκαν με βάση το σύστημα των επωνύμων, και στη συγκεκριμένη περίπτωση το έτος που αναφέρεται είναι το 762 π.Χ.

Προηγούμενες ακαδημαϊκές μεταφράσεις είχαν υποθέσει ότι ο βασιλιάς που παραχωρούσε τη δωρεά ήταν ο Αντάντ Νιραρί Γ΄, ο οποίος βασίλευσε από το 810 έως τον θάνατό του το 783 π.Χ. Η πινακίδα αναφέρει επίσης ένα άλλο βασιλικό όνομα, τον Τιγκλάθ Πιλεσέρ, ο οποίος είχε προηγουμένως ταυτιστεί με τον Τιγκλάθ-Πιλεσέρ Γ΄, τον μονάρχη που βασίλευσε μεταξύ του 745 και του 727 π.Χ. Το πρόβλημα είναι ότι κανένας από αυτούς τους δύο ηγεμόνες δεν βασίλευε το 762 π.Χ., μια ανωμαλία που οι ειδικοί δεν είχαν εξηγήσει ικανοποιητικά.

Η νέα ερμηνεία της σφηνοειδούς γραφής που προτείνει ο Frahm προσφέρει μια εναλλακτική λύση: η παραχώρηση δεν εκδόθηκε στο όνομα του Αντάντ Νιραρί Γ΄, καθώς η ορθογραφία αυτού του ονόματος σε άλλα κείμενα είναι διαφορετική, αλλά μάλλον υπό τη βασιλεία ενός μέχρι τότε άγνωστου Τιγκλάθ-Πιλεσέρ, ενός Ασσυρίου πρίγκιπα που θα είχε υιοθετήσει το ίδιο βασιλικό όνομα με τον προκάτοχό του.

Η υπόθεση αυτή υποστηρίζεται από το Ασσυριακό Χρονικό των Επωνύμων, ένα κείμενο που τεκμηριώνει τα κύρια γεγονότα της ιστορίας της αυτοκρατορίας. Το χρονικό αυτό αναφέρει μια εξέγερση και μια ανταρσία στην πόλη Ασσούρ τα έτη 763 και 762 π.Χ., που συμπίπτουν με την περίοδο κατά την οποία θα πρέπει να είχε βασιλέψει αυτός ο μη καταγεγραμμένος μονάρχης.

Λεπτομέρεια από την πίσω όψη της πινακίδας K 51, στην οποία απεικονίζεται η διακήρυξη πριν από την έκλειψη του 763 π.Χ. (πάνω) και μια άλλη λεπτομέρεια πάνω από το επώνυμο του Ασούρ Νιραρί Ε΄. [Credit: Trustees of the British Museum]

Μια ηλιακή έκλειψη που συνέβη στις αρχές του 763 π.Χ. παρείχε, σύμφωνα με την ερμηνεία του Frahm, το ιδανικό πλαίσιο για έναν διεκδικητή του θρόνου να αμφισβητήσει τον καθιερωμένο βασιλιά. Σύμφωνα με την κοσμοθεωρία της εποχής, αυτό το ουράνιο φαινόμενο θα είχε ερμηνευθεί ως οιωνός που σηματοδοτούσε την ευνοϊκή στιγμή για την πτώση του βασιλεύοντος ηγεμόνα.

Η κατάσταση αυτή επιδεινώθηκε από μια επιδημία πανώλης που καταγράφεται στο χρονικό του 765 π.Χ., η οποία πιθανότατα δημιούργησε ένα κλίμα γενικευμένης κρίσης που αποδυνάμωσε τη θέση του εν ενεργεία μονάρχη.

Η ίδια μεθοδολογία επανερμηνείας των πηγών επέτρεψε στους Frahm και Edmonds να εντοπίσουν δύο ακόμη μέχρι τότε άγνωστους ηγεμόνες. Ο πρώτος είναι ένας νέος Σαλμανασέρ, ο οποίος βασίλεψε περίπου μεταξύ του 747 και του 745 π.Χ., μια περίοδο που χαρακτηριζόταν από εκτεταμένο χάος εντός της Ασσυρίας, με απίστους υποτελείς και εισβολές νομαδικών λαών.

Ο δεύτερος είναι ένας Ασσούρ Ουμπαλίτ, ο οποίος βασίλεψε περίπου από το 913 έως το 912 π.Χ., η ύπαρξη του οποίου συνάγεται από ένα κείμενο που αναφέρει τους ηγεμόνες που αποκατέστησαν ένα τελετουργικό ασημένιο σκεύος αφιερωμένο στον θεό Ασσούρ.

Σε όλες τις περιπτώσεις, οι βασιλείες ήταν εξαιρετικά σύντομες, με διάρκεια μικρότερη των δύο ετών. Ο Φραμ πιστεύει ότι αυτοί οι μονάρχες αφαιρέθηκαν σκόπιμα από τα επίσημα αρχεία από τους διαδόχους τους, πιθανώς για να αποκρύψουν τις αμφιλεγόμενες συνθήκες της ανάρρησής τους στο θρόνο.

Στην περίπτωση του Ασούρ Ουμπαλίτ, για παράδειγμα, όλα τα στοιχεία υποδηλώνουν ότι ήταν ο νόμιμος διάδοχος του πατέρα του, αλλά αντικαταστάθηκε από έναν άλλο πρίγκιπα ο οποίος, μόλις ανέλαβε την εξουσία, δεν είχε κανένα συμφέρον να καταγράψει ότι η ανάρρησή του στο θρόνο είχε πραγματοποιηθεί υπό αμφισβητήσιμες συνθήκες.

Αυτή η ανακάλυψη αλλάζει ουσιαστικά τη γενική αντίληψη για το πώς η Ασσυρία έγινε η πρώτη αυτοκρατορία στην ιστορία, σύμφωνα με τον Frahm. Η παραδοσιακή άποψη υποστήριζε ότι η άνοδος της αυτοκρατορίας υπό τον Τιγκλάθ-Πιλεσέρ Γ΄ ήταν αποτέλεσμα μιας παρατεταμένης και σταθερής διαδικασίας που ξεκίνησε στα τέλη του 10ου αιώνα π.Χ., με μερικές μικρές οπισθοδρομήσεις αλλά με μια μακρά σειρά κυρίως αδιαμφισβήτητων διαδοχών από πατέρα σε γιο.

Τα νέα στοιχεία αποκαλύπτουν ότι, τα χρόνια πριν από την άνοδο του Τιγκλάθ-Πιλεσέρ Γ΄, η Ασσυρία πέρασε μια περίοδο κατά την οποία διάφορα μέλη της βασιλικής οικογένειας ανταγωνίζονταν μεταξύ τους για την εξουσία, ενώ η χώρα υφίστατο τις επιπτώσεις μιας επιδημίας και την έναρξη μιας διαδικασίας αυξανόμενης ξηρασίας.

Η έρευνα αναδεικνύει έτσι τον συγκρουσιακό χαρακτήρα της ασσυριακής πολιτικής σε κρίσιμες στιγμές της, αμφισβητώντας την εικόνα σταθερότητας που μεταδίδουν τα επίσημα κείμενα. Ο Frahm επισημαίνει ότι το αποτέλεσμα αυτού του συνδυασμού παραγόντων — πανδημία, κλιματική αλλαγή, κρίσεις διαδοχής και, πάνω απ’ όλα, μια ηλιακή έκλειψη και η άνοδος μιας νέας τάξης ολιγαρχών — δεν ήταν η πολιτική κατάρρευση, αλλά μάλλον η μεταμόρφωση της Ασσυρίας σε μια αυτοκρατορία πρωτοφανών διαστάσεων.

Η ανακάλυψη αυτών των τριών νέων βασιλέων, οι οποίοι παρέμεναν κρυμμένοι για αιώνες σε κακώς διατηρημένα και ελάχιστα κατανοητά έγγραφα, διευρύνει τον κατάλογο των Ασσυρίων ηγεμόνων και επιβάλλει μια επανεκτίμηση των ερμηνειών σχετικά με τη φύση της εξουσίας στην πρώτη αυτοκρατορία της ανθρωπότητας.

Η έρευνα των Frahm και Edmonds αποδεικνύει ότι η επίσημη ιστορία, ακόμη και στους παλαιότερους πολιτισμούς, τείνει να αποσιωπά τις δυσάρεστες αλήθειες και να παρουσιάζει μια «καθαρισμένη» εκδοχή των γεγονότων, η οποία δεν ανταποκρίνεται πάντα στην πολυπλοκότητα των πραγματικών γεγονότων.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Alexander Johannes Edmonds, Eckart Frahm, Three New Kings of Assyria. Journal of Cuneiform Studies, Volume 78, 2026. doi.org/10.1086/741239

Πηγή: LBV Magazine