Ιταλία: Αρχαϊκή νεκρόπολη ανακαλύφθηκε κάτω από εργοστάσιο ζυμαρικών

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της. [Credit: ABAP Naples Superintendency] Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψε...

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Μία από τις σημαντικότερες αρχαιολογικές ανακαλύψεις των τελευταίων ετών στην Καμπανία ήρθε στο φως στην καρδιά του Gragnano, εντός του εργοστασίου ζυμαρικών Garofalo. Κατά τη διάρκεια εργασιών επέκτασης της ιστορικής μονάδας παραγωγής στην οδό Via dei Pastai, ανακαλύφθηκε μια νεκρόπολη της αρχαϊκής περιόδου η οποία, λόγω της κατάστασης διατήρησής της, του πλούτου των κτερισμάτων και της επιστημονικής της αξίας, αποτελεί ένα απολύτως εξαιρετικό εύρημα για την κατανόηση της προρωμαϊκής Καμπανίας και των εμπορικών δικτύων που εκτείνονταν στη Μεσόγειο τον 6ο αιώνα π.Χ. Η ανακάλυψη παρουσιάστηκε επίσημα στο ίδιο το εργοστάσιο ζυμαρικών Garofalo, παρουσία εκπροσώπων του Ιταλικού Υπουργείου Πολιτισμού, της Εφορείας Αρχαιοτήτων, Καλών Τεχνών και Τοπίου της Μητροπολιτικής Περιοχής της Νάπολης, των επιστημονικών διευθυντών των ανασκαφών και της ανώτατης διοίκησης της εταιρείας.

Οι αρχαιολογικές έρευνες ξεκίνησαν στο πλαίσιο των διαδικασιών προληπτικής αρχαιολογικής έρευνας που σχετίζονται με την επέκταση της μονάδας παραγωγής. Η ανασκαφή πραγματοποιήθηκε από την εταιρεία Geomed S.r.l. υπό την επιστημονική διεύθυνση της Εφορείας ABAP για τη Μητροπολιτική Περιοχή της Νάπολης, επιτρέποντας την αποκάλυψη ενός αρχαιολογικού χώρου που οι αρχαιολόγοι χαρακτηρίζουν ως εξαιρετικής σημασίας.

Η νεκρόπολη έχει αποκαλύψει εντελώς νέες πληροφορίες σχετικά με την κοινωνική σύνθεση και τις οικονομικές δυναμικές της αρχαίας Ager Stabianus, της περιοχής που κατά την αρχαϊκή περίοδο περιλάμβανε την περιοχή του σημερινού Gragnano και της γειτονικής Σταβίας. Σύμφωνα με τους αρχαιολόγους, οι τάφοι ανήκαν σε μια ελίτ ανώτατου βαθμού, ικανή να εκφράζει —μέσω των κτερισμάτων τους— μια συγκεκριμένη στρατηγική αυτοπαρουσίασης του κοινωνικού τους κύρους. Ωστόσο, αυτό που καθιστά την ανακάλυψη αυτή μοναδική στο ιταλικό αρχαιολογικό τοπίο είναι η εξαιρετική κατάσταση διατήρησης ορισμένων ταφών που πραγματοποιήθηκαν εντός ταφικών θαλάμων από τόφο. Οι συγκεκριμένες περιβαλλοντικές συνθήκες επέτρεψαν, πράγματι, τη διατήρηση οργανικών υλικών, τα οποία κανονικά θα είχαν εξαφανιστεί με την πάροδο των αιώνων.

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Οι αρχαιολόγοι έχουν ανακαλύψει υφάσματα, ξύλινα αντικείμενα και καλάθια από υφαντές ίνες, ευρήματα που είναι εξαιρετικά σπάνια για την συγκεκριμένη χρονολογική περίοδο και θεωρούνται απολύτως μοναδικά από τους αρχαιολόγους. Η διατήρηση των ευπαθών υλικών προσφέρει την ευκαιρία να αποκτήσουμε βαθύτερη εικόνα για πτυχές της καθημερινής ζωής, τις τεχνικές χειροτεχνίας και τις ταφικές πρακτικές που, στις περισσότερες περιπτώσεις, παραμένουν άγνωστες ακριβώς λόγω της φυσικής αποσύνθεσης αυτών των αντικειμένων.

Παράλληλα με τα οργανικά υλικά, έχουν ανακαλυφθεί ταφικά αντικείμενα εξαιρετικής αξίας, τα οποία μαρτυρούν τον κεντρικό ρόλο που διαδραμάτισε αυτή η κοινότητα στις κύριες εμπορικές οδούς της Μεσογείου κατά το πρώτο μισό του 6ου αιώνα π.Χ. Μεταξύ των αντικειμένων που ανακτήθηκαν περιλαμβάνονται αιγυπτιακοί σκαραβαίοι από τη Ναυκράτη, την αρχαία ελληνική αποικία που ιδρύθηκε στο Δέλτα του Νείλου, ζωόμορφα κομμάτια κεχριμπαριού, εκλεπτυσμένα ασημένια αντικείμενα καθώς και πολύτιμα χάλκινα αντικείμενα ετρουσκικής προέλευσης. Συνολικά, τα ευρήματα τεκμηριώνουν την ύπαρξη έντονων εμπορικών σχέσεων μεταξύ της περιοχής του Gragnano, του ελληνικού κόσμου, της Αιγύπτου και της ανατολικής Μεσογείου.

Η ποιότητα και η προέλευση των υλικών επιβεβαιώνουν ότι ο αρχαίος οικισμός ήταν πλήρως ενταγμένος στα διεθνή οικονομικά και πολιτιστικά δίκτυα της εποχής και προσφέρουν μια νέα προοπτική για τον ρόλο του Ager Stabianus στους αιώνες που προηγήθηκαν της ίδρυσης και της ανάπτυξης των σημαντικότερων κέντρων της αρχαίας Καμπανίας.

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Πριν από τη συνέντευξη Τύπου, η επιστημονική αντιπροσωπεία περιηγήθηκε στα σημαντικότερα ευρήματα που αποκαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών. Την παρουσίαση των ευρημάτων ανέλαβε η Francesca Mermati, η αρχαιολόγος που είναι υπεύθυνη για τις ανασκαφές, η οποία καθοδήγησε τους προσκεκλημένους σε μια ερμηνεία των βασικών ευρημάτων που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της έρευνας.

Στη συνάντηση παρευρέθηκαν ο Luigi La Rocca, επικεφαλής του Τμήματος Προστασίας της Πολιτιστικής Κληρονομιάς του Υπουργείου Πολιτισμού, η Teresa Elena Cinquantaquattro, εκπρόσωπος του Fabrizio Magani, Γενικού Διευθυντή Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου του Υπουργείου Πολιτισμού καθώς και η διευθύντρια της Υπηρεσίας II – Ανασκαφές και Προστασία της Αρχαιολογικής Κληρονομιάς, Paola Ricciardi, Επιθεωρητής Αρχαιολογίας, Καλών Τεχνών και Τοπίου για τη Μητροπολιτική Περιοχή της Νάπολης, καθώς και η ίδια η Francesca Mermati.

Η παρουσίαση έδωσε επίσης την ευκαιρία να γίνει απολογισμός της προόδου της έρευνας, η οποία δεν ολοκληρώνεται με το τέλος της ανασκαφής, αλλά συνεχίζεται μέσω ενός ολοκληρωμένου προγράμματος διεπιστημονικών μελετών.

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Επί του παρόντος, μια ομάδα αποτελούμενη από ειδικούς διαφόρων επιστημονικών κλάδων ασχολείται με την αρχαιολογική, βιοαρχαιολογική και αρχαιομετρική ανάλυση των ευρημάτων και των περιβαλλόντων χώρων που έχουν αποκαλυφθεί. Στόχος είναι η όσο το δυνατόν πληρέστερη ανασύσταση της ιστορίας της κοινότητας που χρησιμοποιούσε τη νεκρόπολη και η κατανόηση του ρόλου της εντός της περιοχής της Καμπανίας κατά την αρχαϊκή περίοδο.

Ιδιαίτερη προσοχή δίνεται στην ανάλυση των σκελετικών ευρημάτων που ανακαλύφθηκαν κατά τη διάρκεια των ανασκαφών. Οι ανθρωπολογικές και βιοαρχαιολογικές αναλύσεις θα προσφέρουν, πράγματι, βαθύτερες γνώσεις σχετικά με τη διατροφή, την κινητικότητα του πληθυσμού και τις συνθήκες διαβίωσης των κοινοτήτων που κατοικούσαν στην περιοχή τον 6ο αιώνα π.Χ. Οι μελέτες αυτές θα συμβάλουν στη διαμόρφωση μιας ολοένα και πιο λεπτομερούς εικόνας της κοινωνικής οργάνωσης, των οικονομικών σχέσεων και των πολιτισμικών δυναμικών της περιοχής, προσφέροντας νέα εργαλεία για την κατανόηση της ιστορίας της προρωμαϊκής Καμπανίας.

Κατά τη διάρκεια της παρουσίασης, ο Luigi La Rocca τόνισε ότι η ανακάλυψη αυτή αποτελεί επίσης ένα πρότυπο επιτυχημένης συνεργασίας μεταξύ δημόσιων φορέων και του ιδιωτικού τομέα: «Η ανακάλυψη της νεκρόπολης στη Via dei Pastai στο Gragnano είναι το αποτέλεσμα μιας επιτυχημένης συνεργασίας μεταξύ του δημόσιου και του ιδιωτικού τομέα, αποδεικνύοντας ότι οι προσπάθειες για τη διατήρηση της πολιτιστικής κληρονομιάς όχι μόνο δεν εμποδίζουν την ιδιωτική πρωτοβουλία, αλλά, όταν υποστηρίζονται από αυστηρή επιστημονική έρευνα, εμπλουτίζουν με νέα αξία μια περιοχή που είναι ήδη πλούσια σε ιστορία και πολιτισμό. Επιπλέον, τα αποτελέσματα των ανασκαφών, εξαιρετικά λόγω της ποιότητας των ευρημάτων που αποκαλύφθηκαν και της κατάστασης διατήρησης ακόμη και των οργανικών υλικών, παρέχουν νέες πληροφορίες για την ανάπτυξη των οικισμών μεταξύ της χερσονήσου του Sorrento και της κοιλάδας του Sarno κατά την αρχαϊκή περίοδο, δηλαδή κατά την αυγή της ίδρυσης των μεγάλων κέντρων με ετρουσκική επιρροή, της Πομπηίας και της Nuceria».

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Η διευθύντρια Teresa Elena Cinquantaquattro τόνισε επίσης τη μεθοδολογική αξία του έργου: «Η ανακάλυψη της νεκρόπολης στη Via dei Pastai αποτελεί παράδειγμα βέλτιστης πρακτικής στον τομέα της προληπτικής αρχαιολογίας. Προσθέτει ένα νέο, σημαντικό κομμάτι στην κατανόησή μας για τον οικισμό της κοιλάδας του Sarno και της γύρω περιοχής, προσφέροντας μια πολύτιμη συμβολή στην ανασύσταση των εμπορικών δικτύων και των διαδρομών που αφορούσαν τον Κόλπο της Νάπολης κατά την αρχαϊκή περίοδο».

Για την Επιθεωρήτρια Paola Ricciardi, ωστόσο, η ανακάλυψη καταδεικνύει τη σημασία της προληπτικής αρχαιολογίας ως εργαλείου για την προστασία και την κατανόηση της περιοχής: «Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai πιστοποιεί την αξία της προληπτικής αρχαιολογίας ως εργαλείου γνώσης και προστασίας. Όταν η επιστημονική έρευνα συνοδεύει τις διαδικασίες εδαφικής μεταμόρφωσης, αποτελεί μια ευκαιρία να αποκατασταθεί στο κοινό ένα σημαντικό κομμάτι της ιστορίας της κοινότητας».

Ο ρόλος που διαδραμάτισε η Pastificio Garofalo επισημάνθηκε από τον Διευθύνοντα Σύμβουλο Massimo Menna, ο οποίος χαρακτήρισε την ανακάλυψη ως πηγή υπερηφάνειας και ευθύνης για μια εταιρεία με βαθιές ρίζες στην ιστορία του Gragnano: «Το γεγονός ότι μια ανακάλυψη τέτοιας εμβέλειας έλαβε χώρα εντός της Pastificio Garofalo αποτελεί για εμάς πηγή μεγάλης υπερηφάνειας και βαθύ αίσθημα ευθύνης. Η ιστορία μας είναι άρρηκτα συνδεδεμένη με την περιοχή του Gragnano και πιστεύουμε ότι η επιχειρηματική δραστηριότητα σημαίνει επίσης συμβολή στη διατήρηση και την προώθηση της πολιτιστικής κληρονομιάς που την καθιστά μοναδική. Η συνεργασία μας με την Εφορεία έχει αποδείξει πώς η βιομηχανική ανάπτυξη και η επιστημονική έρευνα μπορούν να συμβαδίζουν, μετατρέποντας ένα έργο επέκτασης σε μια εξαιρετική ευκαιρία μάθησης. Είμαστε ευτυχείς που μπορέσαμε να υποστηρίξουμε αυτή την πρωτοβουλία, η οποία αναβιώνει ένα σημαντικό κεφάλαιο της ιστορίας της κοινότητας και ενισχύει περαιτέρω τον δεσμό μεταξύ της Pastificio Garofalo και της περιοχής όπου δραστηριοποιείται εδώ και πάνω από δύο αιώνες».

Η νεκρόπολη στη Via dei Pastai και τα ευρήματά της.
[Credit: ABAP Naples Superintendency]

Η συνεργασία που αναπτύχθηκε μεταξύ της Εφορείας και της εταιρείας Pastificio Garofalo κατέστησε δυνατή την ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου διεπιστημονικού ερευνητικού προγράμματος, επιτρέποντας την πραγματοποίηση επιστημονικών ερευνών που θα ήταν δύσκολο να διεξαχθούν στο πλαίσιο μιας τυπικής ανασκαφής. Σύμφωνα με το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού, το έργο αποτελεί επίσης αφετηρία για τον προβληματισμό σχετικά με τις μελλοντικές προοπτικές αξιοποίησης του αρχαιολογικού χώρου. Η πολιτιστική κληρονομιά που αποκαλύφθηκε κατά τη διάρκεια των ερευνών θεωρείται, πράγματι, θεμελιώδες στοιχείο της ιστορικής ταυτότητας της περιοχής, προορισμένη να συνδεθεί με την παραγωγική πραγματικότητα που εξακολουθεί να χαρακτηρίζει το Gragnano μέχρι σήμερα.

Πηγή: Finestre sull'Arte