Επιστήμονες ανασυνθέτουν μία από τις αρχαιότερες γνωστές κοινότητες Νεάντερταλ

Τουλάχιστον επτά Νεάντερταλ ζούσαν στο σπήλαιο Stajnia, στην περιοχή της σημερινής Πολωνίας, πριν από περίπου 100.000 χρόνια. [Credit: Tyler...

Τουλάχιστον επτά Νεάντερταλ ζούσαν στο σπήλαιο Stajnia, στην περιοχή της σημερινής Πολωνίας, πριν από περίπου 100.000 χρόνια. [Credit: Tyler B. Tretsven]

Το σπήλαιο Stajnia βρίσκεται σε υψόμετρο 359 μέτρων, ανάμεσα στα χωριά Mirów και Bobolice, στην ορεινή περιοχή Κρακοβίας-Τσενστοχόβα της νότιας Πολωνίας.

Αρχαιολογικές ανασκαφές διεξήχθησαν στον χώρο από το 2007 έως το 2010, εστιάζοντας σε μια έκταση περίπου 16 τ.μ. που βρίσκεται στο πίσω τμήμα του σπηλαίου.

Μεταξύ των σημαντικότερων ευρημάτων στο σπήλαιο είναι εννέα ανθρώπινα δόντια, πέντε από τα οποία έχουν ταξινομηθεί στο παρελθόν ως ανήκοντα σε Νεάντερταλ.

Στην παρούσα μελέτη, ο καθηγητής Ανδρέα Πίκιν του Πανεπιστημίου της Μπολόνια και οι συνεργάτες του εξήγαγαν και ανέλυσαν το μιτοχονδριακό DNA από αυτά τα εννέα δείγματα.

Διαπίστωσαν ότι τα απολιθώματα προέρχονταν από τουλάχιστον επτά- και πιθανώς οκτώ- άτομα Νεάντερταλ.

Πότε έζησαν οι Νεάντερταλ των οποίων τα δόντια εντοπίστηκαν

Είναι αξιοσημείωτο ότι τρία από τα δείγματα φέρουν πανομοιότυπο μιτοχονδριακό DNA, γεγονός που υποδηλώνει ότι προέρχονται είτε από το ίδιο άτομο είτε από άτομα με μητρική συγγένεια.

Αναλύοντας λεπτές διαμορφώσεις στο DNA, οι ερευνητές εκτιμούν ότι όλα τα άτομα έζησαν κατά τη διάρκεια μιας θερμής περιόδου μεταξύ περίπου 120.000 και 92.500 ετών πριν.

Αυτό καθιστά την ομάδα αυτή την παλαιότερη γνωστή ομάδα πολλαπλών Νεάντερταλ που έχει ταυτοποιηθεί μέσω γενετικών στοιχείων στην Κεντρική Ευρώπη.

«Πρόκειται για ένα εξαιρετικό αποτέλεσμα, διότι, για πρώτη φορά, έχουμε τη δυνατότητα να μελετήσουμε μια μικρή ομάδα τουλάχιστον επτά Νεάντερταλ από την Κεντρική και Ανατολική Ευρώπη, οι οποίοι έζησαν πριν από περίπου 100.000 χρόνια», δήλωσε ο καθηγητής Πίκιν.

«Στις περισσότερες περιπτώσεις, τα γενετικά δεδομένα για τους Νεάντερταλ προέρχονται από μεμονωμένα απολιθώματα ή από λείψανα που βρίσκονται διάσπαρτα σε διαφορετικές τοποθεσίες και χρονικές περιόδους».

«Στην Stajnia, αντίθετα, ήταν δυνατό να ανακατασκευαστεί μια μικρή ομάδα ατόμων, παρέχοντας για πρώτη φορά μια συνεκτική γενετική εικόνα των Νεάντερταλ σε αυτό το τμήμα της Ευρώπης».

Γεωγραφικό και αρχαιολογικό πλαίσιο του σπηλαίου Stajnia.
 [Credit:Andrea Picin et al., 2026]

«Γνωρίζαμε εδώ και καιρό ότι το σπήλαιο της Stajnia διατηρούσε εξαιρετικά ευρήματα, αλλά αυτά τα αποτελέσματα ξεπέρασαν τις προσδοκίες μας», δήλωσαν η Δρ. Βιολέτα Νοβάτσεβσκα του Πανεπιστημίου του Βρότσλαβ και ο Δρ. Άνταμ Ναδαχόφσκι από το Ινστιτούτο Συστηματικής και Εξέλιξης των Ζώων της Πολωνικής Ακαδημίας Επιστημών.

«Η δυνατότητα αναγνώρισης μιας τόσο αρχαίας μικρής ομάδας Νεάντερταλ σε έναν τόσο σύνθετο χώρο αποτελεί σημαντικό επίτευγμα για την πολωνική έρευνα και για τη μελέτη των Νεάντερταλ στην Ευρώπη».

Πιθανή συγγένεια δείχνουν τα ευρήματα

Οι επιστήμονες διαπίστωσαν επίσης ότι Νεάντερταλ με παρόμοια γενετικά χαρακτηριστικά ζούσαν κάποτε σε απομακρυσμένες περιοχές όπως η νοτιοανατολική Γαλλία, η Ιβηρική Χερσόνησος και ο βόρειος Καύκασος.

Αυτό υποδηλώνει ότι αυτή η μητρική γενεαλογική γραμμή ήταν κάποτε ευρέως διαδεδομένη σε όλη την Ευρώπη, προτού τελικά αντικατασταθεί από μια διαφορετική γενετική γραμμή που παρατηρείται στους μεταγενέστερους Νεάντερταλ.

«Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι δύο δόντια που ανήκουν σε νεαρά άτομα και ένα που ανήκει σε ενήλικα έχουν το ίδιο μιτοχονδριακό DNA», δήλωσε η Δρ. Ματέγια Χάιντινιακ, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Εξελικτικής Ανθρωπολογίας Μαξ Πλανκ.

«Αυτό υποδηλώνει ότι τα άτομα αυτά ενδέχεται να έχουν στενή συγγένεια μεταξύ τους».

Ένα άλλο βασικό μέρος της μελέτης αφορά τη σύγκριση με έναν Νεάντερταλ γνωστό ως Θορίν, ο οποίος ανακαλύφθηκε στο σπήλαιο Mandrin στη Γαλλία.

Αυτό το άτομο φέρει μιτοχονδριακό DNA εντυπωσιακά παρόμοιο με αυτό των Νεάντερταλ της Stajnia, ωστόσο έχει χρονολογηθεί σε περίπου 50.000 χρόνια πριν.

«Η μελέτη μας μας υπενθυμίζει ότι οι παλαιότερες χρονολογίες πρέπει να αντιμετωπίζονται με μεγάλη προσοχή», δήλωσε η καθηγήτρια Σάχρα Ταλάμο του Πανεπιστημίου της Μπολόνια.

«Όταν οι τιμές ραδιοάνθρακα πλησιάζουν το όριο βαθμονόμησης, είναι απαραίτητο να μην αποδίδουμε μεγαλύτερη ακρίβεια από ό,τι μπορούν να υποστηρίξουν τα δεδομένα».

«Σε τέτοιες περιπτώσεις, η σύγκριση μεταξύ αρχαιολογίας, χρονολόγησης με ραδιοάνθρακα και γενετικής καθίσταται κρίσιμη».

Τα αποτελέσματα δημοσιεύθηκαν αυτή την εβδομάδα στο περιοδικό Current Biology.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Andrea Picin et al. First multi-individual Neanderthal mitogenomes from north of the Carpathians. Current Biology, published online April 20, 2026; doi: 10.1016/j.cub.2026.03.069

Πηγή: LiFO, με πληροφορίες από Sci News