Πλοίο του 5ου αιώνα π.Χ. με πάνω από τριακόσιες αμφορείς ανακαλύφθηκε στον βυθό του Ιονίου Πελάγους στην Καλαβρία

Λεπτομέρεια του φορτίου του ναυαγίου. [ Credit: Soprintendenza ABAP per la città di Reggio Calabria e Vibo Valentia] Το ιταλικό Υπουργείο Πο...

Λεπτομέρεια του φορτίου του ναυαγίου. [Credit: Soprintendenza ABAP per la città di Reggio Calabria e Vibo Valentia]

Το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού θέτει σε εφαρμογή ένα σχέδιο για τη μελέτη και την ανέλκυση του φορτίου, το οποίο απειλείται από την αλιεία με τράτες, στα ανοικτά των ακτών του Monasterace.

Αρχαιολόγοι εντόπισαν ένα βυθισμένο ναυάγιο στα νερά του Ιονίου Πελάγους, που χρονολογείται μεταξύ του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ., στα ανοικτά των ακτών του Monasterace, ενός δήμου στην επαρχία του Reggio Καλαβρίας. Το σκάφος, το οποίο δεν έχει ακόμη ταυτοποιηθεί, διατηρεί στο εσωτερικό του ένα φορτίο άνω των τριακοσίων αμφορέων, οι οποίοι, σύμφωνα με τις αρχικές έρευνες, χρονολογούνται όλοι στην ίδια χρονική περίοδο.

Οι πρώτες επιστημονικές εκτιμήσεις υποδηλώνουν ότι το υποβρύχιο αρχαιολογικό πλαίσιο θα προσφέρει νέα στοιχεία για την ανασύσταση των εμπορικών οδών και των ναυτιλιακών ροών στην αρχαία Μεσόγειο, με ιδιαίτερη έμφαση στην παραγωγή και τη διανομή οίνων που προέρχονταν από τις ακτές του Ιονίου της Μεγάλης Ελλάδας.

Οι αρχαιολόγοι πιστεύουν ότι το φορτίο θα βοηθήσει επίσης στον εντοπισμό των κέντρων παραγωγής των ίδιων των αμφορέων, των οποίων τα σχήματα φαίνεται να υποδεικνύουν κεραμικά εργαστήρια που είχαν ιδρυθεί τόσο σε πόλεις της Μεγάλης Ελλάδας όσο και στο νησί της Σικελίας.

Λεπτομέρεια του φορτίου του ναυαγίου.
[Credit: Soprintendenza ABAP per la città di Reggio Calabria e Vibo Valentia]

Η ανακάλυψη δεν έγινε τυχαία, αλλά πραγματοποιήθηκε το 2023 ως αποτέλεσμα προληπτικών αρχαιολογικών εργασιών που απαιτήθηκαν στο πλαίσιο μελετών σκοπιμότητας για την εγκατάσταση ενός υπεράκτιου αιολικού πάρκου στην συγκεκριμένη περιοχή της ακτής της Καλαβρίας.

Για τον εντοπισμό των υπολειμμάτων του ναυαγίου χρησιμοποιήθηκαν προηγμένες τεχνολογίες χαρτογράφησης και μορφολογικού χαρακτηρισμού του θαλάσσιου πυθμένα, οι οποίες εφαρμόστηκαν από μια διεπιστημονική ομάδα αποτελούμενη από αρχαιολόγους ειδικευμένους σε υποβρύχια περιβάλλοντα, γεωλόγους, φυσικούς, χημικούς και θαλάσσιους βιολόγους.

Η τεχνική έκθεση που προέκυψε από αυτές τις προηγούμενες έρευνες υποβλήθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων, Καλών Τεχνών και Τοπίου της Μητροπολιτικής Πόλης του Reggio Καλαβρίας και της επαρχίας Vibo Valentia, η οποία, αφού ενημέρωσε τη Μονάδα των Καραμπινιέρων για την Προστασία της Πολιτιστικής Κληρονομιάς που είναι αρμόδια για την περιοχή, ξεκίνησε τις προβλεπόμενες διαδικασίες προστασίας.

Συνολική εικόνα του συνόλου του φορτίου.
 [Credit: Soprintendenza ABAP per la città di Reggio Calabria e Vibo Valentia]

Το έργο αυτό, που χρηματοδοτείται εξ ολοκλήρου από το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού, διαθέτει μια εσωτερική ομάδα εργασίας εντός της ίδιας της Διοίκησης, η οποία χειρίζεται τις φάσεις σχεδιασμού, ανάκτησης, συντήρησης και διάδοσης των πολιτιστικών στοιχείων. Στην ομάδα αυτή συμμετέχουν επίσης εξωτερικοί επαγγελματίες. Ο συντονισμός ανατίθεται στην αρχιτέκτονα Roberta Filocamo, ως μοναδική υπεύθυνη της διαδικασίας (RUP), ενώ ο σχεδιασμός και η διαχείριση των εργασιών έχουν ανατεθεί στη Δρ. Alessandra Ghelli, υποβρύχια αρχαιολόγο της προαναφερθείσας Επιθεώρησης.

Στην επιχειρησιακή ομάδα της Εποπτικής Αρχής συμμετέχουν επίσης ειδικοί εκτός της δημόσιας διοίκησης: οι ενάλιοι αρχαιολόγοι Laura Sanna και Francesco Tiboni, από την εταιρεία ASPS Servizi Archeologici, καθώς και συντηρητές και ειδικοί στη συντήρηση ανασυρθέντων αρχαιολογικών ευρημάτων.

Μεταξύ των τελευταίων συγκαταλέγονται ο Δρ. Francesco Lia, συντηρητής, υπεύθυνος για θέματα που αφορούν την τεχνολογική υποδομή του εργαστηρίου και τη διαχείριση των ευρημάτων κατά τη διάρκεια της συντήρησης και της επακόλουθης διαδικασίας έκθεσης, καθώς και ο καθηγητής Mauro la Russa, διευθυντής του Τμήματος Βιολογίας, Οικολογίας και Γεωεπιστημών του Πανεπιστημίου της Καλαβρίας.

Η ερευνητική ομάδα.
 [Credit: Soprintendenza ABAP per la città di Reggio Calabria e Vibo Valentia]

Εξίσου σημαντική είναι η συνεργασία των εξειδικευμένων μονάδων των Καραμπινιέρων: της Μονάδας Καταδύσεων της Μεσσήνης και της Μονάδας Προστασίας Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Cosenza.

Από το 2025, βρίσκονται σε εξέλιξη φωτογραμμετρικές αποτυπώσεις και η επέκταση της επιστημονικής τεκμηρίωσης, δραστηριότητες που θεωρούνται απαραίτητες για τον προσδιορισμό της πραγματικής έκτασης του ναυαγίου και της ακριβούς κατανομής του φορτίου.

Οι έρευνες αυτές επιβεβαίωσαν την ύπαρξη δύο διακριτών συστάδων αμφορέων, που χωρίζονται μεταξύ τους από απόσταση περίπου δέκα μέτρων. Οι αρχαιολόγοι ερμηνεύουν ότι αυτός ο διαχωρισμός του φορτίου προκλήθηκε από ανθρώπινες δραστηριότητες που συνδέονται με την αλιεία με τράτα, μια δραστηριότητα που έχει αλλοιώσει εν μέρει την αρχική διάταξη των υπολειμμάτων.

Λόγω αυτής της κατάστασης, και παρότι η διατήρηση επί τόπου αποτελεί την προτιμώμενη λύση για τα βυθισμένα ευρήματα, όπως συνιστά η Σύμβαση της UNESCO του 2001 για την Προστασία της Υποβρύχιας Πολιτιστικής Κληρονομιάς, η ιδιαίτερη διαμόρφωση του χώρου και ο πραγματικός κίνδυνος περαιτέρω φθοράς οδήγησαν τους υπεύθυνους του έργου να επιλέξουν μια διαφορετική στρατηγική.

Η προτεινόμενη λύση προβλέπει την πλήρη ανέλκυση ολόκληρου του φορτίου, προκειμένου να διασφαλιστεί η μακροπρόθεσμη προστασία και συντήρησή του, και στη συνέχεια να προχωρήσει η επιστροφή του στο κοινό μέσω της έκθεσής του σε μουσεία ή κέντρα ερμηνείας.

Οι εργασίες που βρίσκονται σε εξέλιξη περιλαμβάνουν τη λεπτομερή επιθεώρηση του χώρου, την προετοιμασία ενός φωτογραμμετρικού μοντέλου υψηλής ανάλυσης, τη συστηματική ανάλυση των αμφορέων και τη συλλογή αρχαιολογικών δειγμάτων που προορίζονται για επιστημονικές, αρχαιομετρικές και συντηρητικές δοκιμές.

Οι αναλύσεις αυτές είναι θεμελιώδεις για την κατανόηση της κατάστασης της υλικής φθοράς, τον καθορισμό των διαδοχικών φάσεων της ανέλκυσης και τη θέσπιση των καταλληλότερων πρωτοκόλλων αποκατάστασης για κάθε τύπο κεραμικού. Το ιταλικό Υπουργείο Πολιτισμού έχει τονίσει ότι όλες οι εργασίες διεξάγονται υπό την άμεση εποπτεία της Εφορείας, με στόχο τη μεγιστοποίηση των ανακτήσιμων πληροφοριών από ένα ναυάγιο που υπόσχεται να ρίξει φως στο εμπόριο οίνου της αρχαίας Μεγάλης Ελλάδας.

Πηγή: LBV Magazine