Η ανάδυση του αρχαίου θεάτρου στην καρδιά της Λάρισας

Το ίδιο σημείο στο κέντρο της Λάρισας με διαφορά 40 ετών (φωτ. κάτω, η οδός Παπαναστασίου στη μέση). Οι απαλλοτριώσεις με σκοπό την ανέλκυση...

Το ίδιο σημείο στο κέντρο της Λάρισας με διαφορά 40 ετών (φωτ. κάτω, η οδός Παπαναστασίου στη μέση). Οι απαλλοτριώσεις με σκοπό την ανέλκυση και ανάδυση του αρχαίου θεάτρου είναι από τα πιο εντυπωσιακά έργα σε αστικό ιστό στην Ελλάδα. [Credit: ΝΙΚΟΣ ΒΑΤΟΠΟΥΛΟΣ]

Η μεγαλύτερη, ίσως, παρέμβαση σε αστικό ιστό που έχει σημειωθεί στην Ελλάδα τις τελευταίες δεκαετίες είναι η ανάδυση του αρχαίου θεάτρου της Λάρισας στο κέντρο της πόλης. Δεν πρόκειται απλώς για ένα μείζον τεχνικό έργο, αλλά για ένα έργο πολλαπλής πολιτιστικής αξίας, που πιστοποιεί όχι μόνο την πρόοδο της αρχαιολογικής επιστήμης, αλλά και την ωριμότητα μιας κοινωνίας να κατανοήσει και να ωφεληθεί από αυτήν την ευεργεσία. Παράλληλα, μας δείχνει, το έργο αυτό, τη συνέργεια πολιτείας, τοπικής αυτοδιοίκησης και ιδιωτών, στην ανάδειξη ενός νέου αρχαιολογικού τόπου στην καρδιά μιας από τις μεγαλύτερες πόλεις της Ελλάδας.

[Credit: ΑΡΧΕΙΟ ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΤΖΙΑΦΑΛΙΑ]

Αυτή η παλιά φωτογραφία, στο σημείο όπου βρίσκεται σήμερα το αρχαίο θέατρο (το επονομαζόμενο Α΄ Αρχαίο Θέατρο) προέρχεται από το αρχείο του αρχαιολόγου Αθανασίου Τζιαφάλια (ο οποίος απεβίωσε πρόσφατα). Ηταν ο άνθρωπος που πρωτοστάτησε στην αποκάλυψη και ανάδειξη του Α΄ Αρχαίου Θεάτρου στην οδό Βενιζέλου, ένα τιτάνιο έργο με ανυπέρβλητες δυσκολίες, στο οποίο αφιέρωσε τη ζωή του. Το 1985 κανείς δεν θα μπορούσε να πιστέψει ότι εκεί όπου ήταν δρόμοι, μαγαζιά και πολυκατοικίες θα αναδυόταν από τη γη ένα αρχαίο θέατρο που έμελλε να αλλάξει όλη τη συζήτηση γύρω από το μέλλον της Λάρισας.

Ηταν μια αργή διαδικασία που απαίτησε πολλά χρόνια ερευνών, ανασκαφών, γραφειοκρατίας, ζύμωσης με την κοινωνία, απαλλοτριώσεων, αναδιάταξης του δημοσίου χώρου. Αν το έργο αυτό είχε γίνει σε μια πόλη της Ιταλίας θα ήταν παγκοσμίως γνωστό. Αλλά, έστω… η Λάρισα είναι ήδη πολλαπλώς ωφελημένη καθώς πλέον έχει εμπλουτιστεί η αστική της ταυτότητα, έχει ενισχυθεί η πόλη ως προορισμός, καθώς προσφέρεται περισσότερο για περιηγήσεις και θεματικό τουρισμό, διευρύνοντας την ιστορική αυτοσυνειδησία της, και θέτει στόχους για το μέλλον ως μια αναδυόμενη μητρόπολη στην καρδιά της Ελλάδας. Τα οφέλη στην οικονομία, στον πολιτισμό και στην άυλη παρακαταθήκη (αστικός συμβολισμός και περηφάνια των κατοίκων) είναι προφανή.

Το 2022, ο Αθανάσιος Τζιαφάλιας είχε μεταβεί στα γραφεία της Φωτοθήκης Λάρισας του Ομίλου Φίλων της Θεσσαλικής Ιστορίας και είχε συνομιλήσει με τον συλλέκτη, ιστοριοδίφη, ιατρό Νίκο Παπαθεοδώρου, παρουσία του μέλους της Φωτοθήκης, Ευάγγελου Ρηγόπουλου, ο οποίος μαγνητοφώνησε τη συζήτηση. Διηγείται πολύ σημαντικά πράγματα από την εμπειρία του ως αρχαιολόγου ανασκαφέα του θεάτρου και σημειώνει πως είχε «κάνει λάθος ονομάζοντας το θέατρο της οδού Βενιζέλου ως Α΄». Το ονομαζόμενο «μικρό», το Β΄ Θέατρο, ήταν το κλασικό αρχαίο θέατρο της Λάρισας, «στο οποίο παίχθηκαν για πρώτη φορά τα μεγάλα έργα των αρχαίων συγγραφέων».

Το Α΄ Αρχαίο Θέατρο, που δεσπόζει πια στο κέντρο της πόλης, χτίστηκε στις αρχές του 3ου π.Χ. αιώνα και οι Ρωμαίοι το χρησιμοποίησαν ως αρένα. «Το οριστικό μπάζωμα του Α΄ Αρχαίου Θεάτρου και η ανέγερση κατοικιών άρχισε μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας το 1881», είχε διηγηθεί ο Αθ. Τζιαφάλιας στη Φωτοθήκη. «Πιο πριν είχε μπαζωθεί από τους Οθωμανούς, όταν κατασκεύαζαν το Μπεζεστένι τον 16ο αιώνα. Τα χώματα από την ισοπέδωση της κλειστής τουρκικής αγοράς, καθώς και τα κρημνίσματα της παλαιοχριστιανικής βασιλικής, τα έριξαν στο βάθος του θεάτρου. (…) Οταν καθάρισα το θέατρο, για να φθάσω κάτω στην ορχήστρα, βρήκα πάρα πολλά βυζαντινά αρχιτεκτονικά μέλη. Μάλιστα, σ’ αυτή τη βασιλική πρέπει να είχαν χρησιμοποιηθεί και κιονίσκοι από τον πράσινο θεσσαλικό λίθο της Χασάμπαλης. Πιθανώς προέρχονταν από το τέμπλο του ναού. Μετά την απελευθέρωση της Θεσσαλίας έδωσαν οικόπεδα σε πρόσφυγες στην περιοχή αυτή και έκτισαν σπίτια και καταστήματα».

Πηγή: Ν. Βατόπουλος, Καθημερινή