«Φίλτατέ μου Καπιτάν Κολοκοτρόνη…»

Από αριστερά, η προσωπική επιστολή του Ιωάννη Καποδίστρια στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Στο κέντρο, επιστολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη σχετικά με ...

Από αριστερά, η προσωπική επιστολή του Ιωάννη Καποδίστρια στον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη. Στο κέντρο, επιστολή του Αλέξανδρου Υψηλάντη σχετικά με την προετοιμασία της Επανάστασης και δεξιά σκίτσο που συνοδεύει τη διαθήκη του. Στο μέσον ο γνωστός ανδριάντας του ήρωα της Επανάστασης, έργο του Λάζαρου Σώχου, που βρίσκεται στην Παλαιά Βουλή.

«Φιλογενέστατε και Ανδρείε Καπιτάν Θεοδωράκη Κολοκοτρόνη. Ο μεγάλος σου πατριωτισμός και τα ηρωικά κατορθώματα έφθασαν προ χρόνων και εις τας ακοάς μου…». Ετσι ξεκινάει η επιστολή της 21.1.1821 του Αλέξανδρου Υψηλάντη προς τον Θεόδωρο Κολοκοτρώνη, αμέσως μετά την άφιξη του τελευταίου στη Μάνη, με οδηγίες για την προετοιμασία της Επανάστασης στην Πελοπόννησο. Αφού απαριθμεί όσα πρέπει να γίνουν, ο νέος ηγέτης της Φιλικής Εταιρείας καταλήγει: «Αν λοιπόν, φίλτατέ μου Κολοκοτρόνη, εναγκαλισθήτε την ομόνοιαν, εάν θυσιάσητε τα μερικά συμφέροντά σας και λησμονήσετε διόλου όλα τα εναντία πάθη, εάν τέλος πάντων ακολουθήσετε τους ανωτέρω κανόνας, έστε βέβαιος ότι με την βοήθειαν του προστάτου της Δικαιοσύνης θέλετε δυνηθή να συντρίψετε με μεγάλην ευκολίαν τον τυραννικόν ημών ζυγόν, θέλετε στεφανώση τας κεφαλάς σας με τους αμαράντους στεφάνους της δόξης, τα ονόματά σας θέλουν αξιωθή του αιωνίου μακαρισμού».

Είναι αρκετά συγκινητικό να διαβάζει κανείς απευθείας τα λόγια ανθρώπων που πρωταγωνίστησαν στην απελευθερωτική προσπάθεια, η οποία γέννησε το νέο ελληνικό κράτος. Πόσο μάλλον που αυτό είναι πλέον εφικτό δίχως την προσφυγή σε ογκώδεις τόμους και ακαδημαϊκές βιβλιοθήκες, χάρη στη δημιουργία του ψηφιακού «Αρχειακού Τόπου Θεόδωρου Κολοκοτρώνη», το οποίο παρουσιάστηκε σε σχετική εκδήλωση και είναι ήδη προσβάσιμο από το κοινό. Εκεί μπορεί να βρει κανείς περισσότερα από 1.100 ψηφιοποιημένα έγγραφα –κυρίως επιστολές– τα οποία συναποτελούν το αρχείο Θεόδωρου και Γενναίου Κολοκοτρώνη. Το αρχείο του βρίσκεται στην κατοχή του Κοινωφελούς Ιδρύματος «Μιχαήλ Ν. Στασινόπουλος – ΒΙΟΧΑΛΚΟ» και του Κοινωφελούς Ιδρύματος Κοινωνικού και Πολιτιστικού Εργου – ΚΙΚΠΕ, τα οποία από κοινού αποφάσισαν τη δημοσιοποίηση του περιεχομένου του.

Υπεύθυνη δημοσίευση, βεβαίως, δίχως τεκμηρίωση δεν υφίσταται. Γι’ αυτό και καθένα από τα έγγραφα που θα βρει κανείς στο ψηφιακό αποθετήριο συνοδεύεται από περιγραφή – περίληψη, χρονολόγηση και βιβλιογραφία, έργο της επιστημονικής ομάδας του Ινστιτούτου Ιστορικών Ερευνών του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών, με επικεφαλής τον διακεκριμένο ιστορικό Βασίλη Παναγιωτόπουλο. «Ενα μέρος του αρχείου είχε δημοσιευθεί από τον ίδιο τον Γενναίο (σ.σ. γιο του Θεόδωρου) Κολοκοτρώνη τη δεκαετία του 1850, ενώ αργότερα, την περίοδο του Μεσοπολέμου, ο ναύαρχος Ιωάννης Θεοφανίδης εξέδωσε και εκείνος έναν μεγάλο αριθμό εγγράφων σε τρεις τόμους. Και οι δύο προσπάθειες πάντως παρουσιάζουν σοβαρά προβλήματα τεκμηρίωσης, ενώ περίπου 400 έγγραφα παρέμεναν αδημοσίευτα μέχρι σήμερα», μας λέει ο ιστορικός Δημήτρης Δημητρόπουλος, επίσης μέλος της επιστημονικής ομάδας του ΙΙΕ.

Η πλοήγηση στον ιστότοπο, η οποία διευκολύνεται σημαντικά από τα θεματικά –και άλλα– «φίλτρα» που ομαδοποιούν τα τεκμήρια, μας οδηγεί σε μια από αυτές τις αδημοσίευτες επιστολές: «Ημείς λοιπόν αφ’ ου εφάγαμεν και αυτούς τους ποντικούς, και τέσσαρας ημέρας χορτάρια της θαλάσσης, επροκρίναμεν να πεθάνωμεν όλοι εις τα άρματα, και όχι να προσκυνήσωμεν τον εχθρόν. Ετζι, τας 10 του τρέχοντος τας τρεις ώρας της νυκτός ευγήκαμεν με τα σπαθιά εις τας χείρας από το φρούριον, και πολεμούντες διεσώθημεν εις τα βουνά», γράφει στον Κολοκοτρώνη ο Νότης Μπότσαρης, εκ των διασωθέντων της Εξόδου του Μεσολογγίου. Η συνταρακτική περιγραφή του ολοκληρώνεται με μια δόση υπερηφάνειας: «…οι δε δυνατοί και εκείνοι οι οποίοι εβαστούσαν το Μεσολόγγι, και όπου υπάγουν πάλιν άλλο Μεσολόγγι φκιάνουν».

Η χρονολογική αναζήτηση αποκαλύπτει έναν πλούτο υλικού, ειδικότερα από την περίοδο 1825-1828 (μετά τον εμφύλιο), κατά την οποία ο Κολοκοτρώνης έχει επιστρέψει στα καθήκοντα του στρατιωτικού διοικητή προκειμένου να αντιμετωπιστεί ο Ιμπραήμ. Λεπτομέρειες σχετικά με τις κινήσεις των στρατευμάτων αλλά και την τιμωρία των «προσκυνημένων» περιλαμβάνονται στις συγκεκριμένες επιστολές· πολλές από αυτές ανταλλάσσονται μεταξύ Θεόδωρου και Γενναίου Κολοκοτρώνη, περιέχοντας πέραν των στρατιωτικών, και αρκετές προσωπικές πινελιές, που φωτίζουν τόσο τη σχέση πατέρα – γιου όσο και τον χαρακτήρα τους.

Σύμφωνα με τον κ. Δημητρόπουλο, την ψηφιακή δημοσίευση του αρχείου πρόκειται να ακολουθήσει και τετράτομη έντυπη έκδοση, ενώ από τα δύο κοινωφελή ιδρύματα μαθαίνουμε ότι προγραμματίζεται και φυσική έκθεση των τεκμηρίων σε ειδικά διαμορφωμένο χώρο (Μάρνη και 3ης Σεπτεμβρίου) το 2027-28.

Πηγή: Αιμ. Χαρμπής, Καθημερινή