Οι διαρκείς ανάγκες συντήρησης των «Δεσμωτών»

Οι 79 σκελετοί ομαδικής ταφής του 7ου αιώνα, οι «Δεσμώτες του Φαλήρου», έχουν επιστρέψει στη θέση όπου ανεσκάφησαν. Προστατευμένοι στην τελι...

Οι 79 σκελετοί ομαδικής ταφής του 7ου αιώνα, οι «Δεσμώτες του Φαλήρου», έχουν επιστρέψει στη θέση όπου ανεσκάφησαν.

Προστατευμένοι στην τελική θέση τους, σε βάθος 3,75 μ. κάτω από την επιφάνεια της γης, εκεί ακριβώς δηλαδή όπου θα εκτίθενται όταν ολοκληρωθεί πλήρως το υπό κατασκευήν μουσειακό κέλυφός τους, βρίσκονται πλέον οι «Δεσμώτες του Φαλήρου». Πρόκειται για τους 79 σκελετούς μιας ομαδικής ταφής του 7ου αιώνα π.Χ. που ανεσκάφησαν το 2016 από τη Στέλλα Χρυσουλάκη στο Κέντρο Πολιτισμού Σταύρος Νιάρχος και οι οποίοι, βάσει ερμηνειών, ενδέχεται να συσχετίζονται με τις πολιτειακές εξελίξεις που οδήγησαν μακροπρόθεσμα στη γέννηση της Αθηναϊκής Δημοκρατίας.

Εχοντας ταλαιπωρηθεί τα τελευταία χρόνια από απόπειρες διατήρησής τους κατά χώραν, από την απόσπαση και μετακίνησή τους σε παρακείμενη εποπτευόμενη θέση και σε ειδικά κιβώτια για λόγους καλύτερης συντήρησης (αλλά και από ανακλήσεις χρηματοδότησης της κατασκευής του κελύφους τους), οι 79 «Δεσμώτες» επέστρεψαν το προηγούμενο διάστημα στο σημείο όπου είχαν αποκαλυφθεί μέσω μιας μεθόδου ίδιας με αυτήν της απόσπασής τους: επιβλέποντος του μηχανικού Δημήτρη Κορρέ, τα σκελετικά κατάλοιπα μετακινήθηκαν με ολίσθηση μέσω μεταλλικών τροχιών, «υποβιβάστηκαν» καθ’ ύψος και πέρασαν μέσα από ειδικό άνοιγμα σε έναν κλειστό χώρο με ελεγχόμενες συνθήκες.

Καθώς όμως τα προηγούμενα χρόνια και ιδίως το διάστημα 2016-2022 οι «Δεσμώτες» είχαν υποστεί φθορές, διότι το οστεολογικό υλικό ήταν κοντά στον υδροφόρο ορίζοντα και εξαιτίας των διακυμάνσεων θερμοκρασίας και υγρασίας στο αμμώδες υπόστρωμα της περιοχής, οι συντηρητές και οι αρχαιολόγοι έδωσαν μάχη με τον χρόνο, προκειμένου να περιοριστούν οι αποσαθρώσεις, οι μικρορηγματώσεις και οι άλλες φθορές των οστών.

«Ούτε μία ημέρα δεν έχουν μείνει χωρίς έλεγχο οι “Δεσμώτες”», είπε στη χθεσινή συνεδρίαση του Κεντρικού Αρχαιολογικού Συμβουλίου η προϊσταμένη της Διεύθυνσης Συντήρησης Αρχαίων και Νεωτέρων Μνημείων του υπουργείου Πολιτισμού, Μαρία Μερτζάνη. Το συμβούλιο ενέκρινε ομοφώνως τη μελέτη συντήρησης και αποκατάστασης των «Δεσμωτών» που εκπόνησε η Εφορεία Αρχαιοτήτων Πειραιώς και Νήσων και παρουσίασε η κ. Μερτζάνη· η ανάγκη της συντήρησής τους, άλλωστε, είναι διαρκής, γιατί παρόλο που οι «Δεσμώτες» προστατεύονται πλέον στην αρχική θέση τους, η αναμέτρηση των συντηρητών με τον φυσικό κύκλο της φθοράς, σε ένα επιβαρυντικό περιβάλλον, δεν σταματάει.

Οι προτάσεις συντήρησης που εγκρίθηκαν αφορούν κατ’ αρχήν τις περιβαλλοντικές συνθήκες και τον αποτελεσματικό έλεγχό τους. Πρέπει ωστόσο να επιλέγονται κάθε φορά οι καταλληλότερες τιμές υγρασίας και θερμοκρασίας, με κριτήριο επιλογής την ιεράρχηση των επιπτώσεων που ενδέχεται να έχει η διακύμανσή τους στο οστεολογικό υλικό των «Δεσμωτών», με δεδομένες τις ανάγκες της συγκράτησης του αμμώδους υποστρώματος (που κινδυνεύει από ρηγματώσεις), της διατήρησης της διαλυτότητας των αλάτων του (ώστε να μην ανακρυσταλλώνονται διαρκώς και επηρεάζουν τα οστά), της αποτροπής αλλοίωσης των ίδιων των υλικών συντήρησης που εφαρμόζονται κ.ά.

Στη μελέτη περιλαμβάνονται και προτάσεις για τη συντήρηση των μεταλλικών δεσμών που βρέθηκαν σε ορισμένους από τους σκελετούς: κάποια θα στερεωθούν in situ, ενώ όσα είχαν απομακρυνθεί κατά την ανασκαφή (και φυλάσσονται συντηρημένα μαζί με τμήματα των οστών των άνω άκρων) θα παραμείνουν σε κατάλληλους χώρους του Αρχαιολογικού Μουσείου Πειραιά και στη θέση τους στο μουσειακό κέλυφος θα τοποθετηθούν αντίγραφα.

Πηγή: Ν. Ζώης, Καθημερινή