Ντούτσιο «Ο Χριστός μπροστά στον Πιλάτο» (περ. 1310) Ήταν ο απρόθυμος κριτής, που κατά τους χριστιανούς οδήγησε στον θάνατο έναν αθώο και έπ...
 |
| Ντούτσιο «Ο Χριστός μπροστά στον Πιλάτο» (περ. 1310) |
Ήταν ο απρόθυμος κριτής, που κατά τους χριστιανούς οδήγησε στον θάνατο έναν αθώο και έπλυνε τας χείρας του για να αποποιηθεί την ευθύνη; Ή μήπως ήταν ο βάναυσος εκπρόσωπος του αυτοκράτορα που περιγράφουν οι εβραίοι συγγραφείς; Ο Ρωμαίος έπαρχος Πόντιος Πιλάτος είναι ένα από τα λίγα πρόσωπα της Καινής Διαθήκης, που εμφανίζονται στα αρχαιολογικά αρχεία.
Εκεί από όπου απουσιάζουν βασιλιάδες, αυτοκράτορες ή απόστολοι το δικό του όνομα καταγράφεται με ιστορική ακρίβεια διασταυρωμένη από τις αρχαίες πηγές, όπως και ο ρόλος του στη θανάτωση του Ιησού. Γιατί το γεγονός, ότι ο Ιησούς εκτελέστηκε υπό τον Πιλάτο, 5ο έπαρχο της ρωμαϊκής επαρχίας της Ιουδαίας, είναι ένα από τα πιο ασφαλή γεγονότα του πρώιμου Χριστιανισμού. Και αυτό μαρτυρείται όχι μόνο στα Ευαγγέλια αλλά και από τον Ρωμαίο ιστορικό Τάκιτο στα Χρονικά του.
Ποιος ήταν όμως, πραγματικά ο Πόντιος Πιλάτος;
O Πόντιος Πιλάτος ανέλαβε τα καθήκοντά του ως έπαρχος γύρω στο 26 μ.Χ. και παρέμεινε σε αυτή τη θέση μέχρι λίγο πριν από τον θάνατο του αυτοκράτορα Τιβέριου, το 37 μ.Χ. ενώ στις αρμοδιότητές του ήταν η διατήρηση του νόμου και της τάξης, η επίβλεψη νομικών υποθέσεων, η είσπραξη φόρων και η κοπή νομισμάτων. Αυτό που αποκαλύπτουν όμως, τα αρχαιολογικά και λογοτεχνικά στοιχεία είναι, ότι επρόκειτο για έναν άνθρωπο, που συμμετείχε ενεργά, αν και χωρίς ευαισθησία στη διοικητική και οικονομική ζωή της Ιουδαίας ενώ η υποτίμησή του απέναντι στην εβραϊκή θρησκευτική ευσέβεια οδήγησε στην τελική απομάκρυνσή του από την εξουσία, όπως αναφέρει το National Geographic. Σε κάθε περίπτωση μάλιστα, και σε αντίθεση με πολλές προσωπικότητες που σχετίζονται με την Καινή Διαθήκη, η ύπαρξή του δεν αμφισβητείται.
 |
| «Ιδέ ο άνθρωπος» από τον Αντόνιο Τσιζέρι (περ. 1860 – 1880) |
Ο Λίθος του Πιλάτου
Το 1961 αρχαιολόγοι ανακάλυψαν μια επιγραφή από ασβεστόλιθο στην Παράλιο Καισάρεια, ένα σημαντικό ρωμαϊκό λιμάνι στις ακτές της Μεσογείου στην περιοχή του Ισραήλ, που αποκαλεί τον «Πόντιο Πιλάτο» ως «έπαρχο της Ιουδαίας». Ο λίθος μάλιστα προερχόταν από ένα δημόσιο κτήριο, αφιερωμένο στον Τιβέριο. Το όνομά του όμως, αναφέρεται επίσης, σε εβραϊκά ιστορικά και φιλοσοφικά συγγράμματα, σε χάλκινα νομίσματα που κόπηκαν κατά τη διάρκεια της θητείας του και ενδεχομένως σε ένα ακατέργαστο σφραγιδόλιθο από το Ηρώδειο, στα νοτιοανατολικά της Ιερουσαλήμ, το οποίο φέρει την επιγραφή «Πιλάτος».
Το πρώτο, σωζόμενο λογοτεχνικό πορτρέτο του Πιλάτου εξάλλου, δεν προέρχεται από χριστιανικές πηγές αλλά από τον ελληνιστή, εβραίο φιλόσοφο Φίλωνα τον Αλεξανδρέα του 1ου αιώνα μ.Χ.
Στο έργο του «Πρεσβεία προς τον Γάιο», που απευθύνονταν στον αυτοκράτορα Καλιγούλα (Γάιος Ιούλιος Καίσαρας), μια υπεράσπιση των εβραϊκών θρησκευτικών πρακτικών, ο Φίλων περιέγραψε τον Πιλάτο ως «άκαμπτο, πεισματάρη και σκληρό».
 |
| Ο Λίθος του Πιλάτου |
Στο ίδιο έργο ο Φίλων αφηγείται, πώς ο κυβερνήτης της Ιουδαίας έστησε επιχρυσωμένες ασπίδες στο παλάτι του Ηρώδη στην Ιερουσαλήμ, αφιερωμένες στον αυτοκράτορα. Παρ΄ ότι όμως δεν υπήρχαν ειδωλολατρικές εικόνες στις ασπίδες, ο Φίλων υπονοεί, ότι η επιγραφή παραβίαζε τις εβραϊκές θρησκευτικές ευαισθησίες, καθώς περιέγραφε τον Τιβέριο είτε ως «γιο ή θεϊκό Αύγουστο» είτε ως «αρχιερέα». Για τους Εβραίους όμως, οι παγανιστικές θρησκευτικές εικόνες, τα ομοιώματα ή άλλες μορφές ειδωλολατρίας στην ιερή πόλη που ήταν η Ιερουσαλήμ αποτελούσε παραβίαση του εβραϊκού νόμου. Σύμφωνα με τον Φίλωνα έτσι, οι εβραίοι ηγέτες απηύθυναν έκκληση στον Τιβέριο, ο οποίος και διέταξε την απομάκρυνση των βέβηλων ασπίδων.
Ανάλγητος και προκλητικός
Αλλά και ο ιουδαίος ιστορικός Ιώσηπος περιγράφει τον Πιλάτο ως θρησκευτικά ανάλγητο και προκλητικό, ιδιαίτερα σε σύγκριση με άλλους Ρωμαίους κυβερνήτες. Κατηγορείται λοιπόν, ότι μέσα στη νύχτα είχε επιτρέψει στα στρατεύματά του να φέρουν στην Ιερουσαλήμ στρατιωτικά λάβαρα με αυτοκρατορικές εικόνες, κάτι προσβλητικό για τις θρησκευτικές ευαισθησίες των Εβραίων, όπως αναφέρει ο Ιώσηπος. Και αυτή η ενέργειά του έτσι, προκάλεσε εκτεταμένες διαμαρτυρίες, με τους διαδηλωτές να διακηρύσσουν την πρόθεσή τους να πεθάνουν παρά να αποδεχθούν την κατάσταση. Αποτέλεσμα; Ο Πιλάτος τελικά υποχώρησε.
Όπως αναφέρει όμως, η Έλεν Μποντ, καθηγήτρια Χριστιανικής Προέλευσης στο Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου αυτή η υποχώρηση δεν μπορεί να ερμηνευθεί ως αδυναμία αλλά ως απόδειξη ενός πραγματιστή διαχειριστή, που αναγνώριζε τους κινδύνους της περιττής αιματοχυσίας. Στο βιβλίο της «Ο Πόντιος Πιλάτος στην Ιστορία και την Ερμηνεία» σημειώνει, ότι η Ιουδαία μόλις είχε τεθεί υπό ρωμαϊκό έλεγχο και ο Πιλάτος ήταν υπεύθυνος για την επιβολή της ρωμαϊκής εξουσίας σε έναν ανήσυχο ακόμη, πληθυσμό. Το γεγονός, ότι παρέμεινε στη θέση για δέκα χρόνια υποδηλώνει σίγουρα διοικητική ικανότητα αλλά και δυνατότητες στις διαπραγματεύσεις και στη διαχείριση τοπικών εντάσεων.
 |
| Ο μετανιωμένος Πιλάτος ετοιμάζεται να αυτοκτονήσει. Γκραβούρα του Τζ, Μοκέτι, αρχές 19ου αιώνα. |
Ταλέντα ωστόσο, που δεν εφήρμοσε πάντα, με αποτέλεσμα, μετά από ένα βίαιο περιστατικό στο Όρος Γαριζίν, όπου κατέστειλε μια συγκέντρωση Σαμαρειτών να απομακρυνθεί από το αξίωμά του. Σύμφωνα με τον Ιώσηπο οι διαμαρτυρίες από εβραϊκές και σαμαρειτικές αντιπροσωπείες ώθησαν τον Βιτέλλιο, τον κυβερνήτη της Συρίας να στείλει τον Πιλάτο στη Ρώμη για να λογοδοτήσει για τη συμπεριφορά του ενώπιον του Τιβέριου. Αλλά όταν εκείνος έφθασε στην πρωτεύουσα, ο αυτοκράτορας είχε πεθάνει. Κατόπιν αυτού τα ίχνη του σχεδόν χάνονται.
Η πιο γνωστή δίκη
Σε αυτό το ιστορικό πλαίσιο λαμβάνει χώρα η πιο γνωστή δίκη στην θρησκευτική ιστορία, όπως την αφηγούνται και τα τέσσερα Ευαγγέλια. Όπως αναφέρεται ο Ιησούς οδηγήθηκε ενώπιον του Πιλάτου κατά τη διάρκεια του Πάσχα και κατηγορήθηκε ότι διεκδίκησε τη βασιλεία, μια σοβαρή, πολιτική κατηγορία για τους Ρωμαίους. Ο Πιλάτος περιγράφεται εδώ, με διάφορους τρόπους, από ρεαλιστικά στο Κατά Μάρκον, όπου προσφέρεται να απελευθερώσει τον Ιησού αλλά τελικά υποκύπτει στην πίεση του πλήθους έως ελαφρώς συμπονετικά, καθώς ο Λουκάς τον παρουσιάζει να επιβεβαιώνει την αθωότητα του Ιησού πριν τον παραδώσει στον Ηρώδη για κρίση.
Αυτές οι ποικίλες απεικονίσεις αποκαλύπτουν λιγότερα για τον ιστορικό Πιλάτο παρά για τις θεολογικές και πολιτικές ανησυχίες των συγγραφέων του Ευαγγελίου, όπως υποστηρίζει όμως, η Έλεν Μποντ. Γιατί νομικά, μόνον ο Πιλάτος είχε την εξουσία να επιβάλει την ποινή του θανάτου. Ιστορικά, επομένως, πρέπει να ήταν ο Πιλάτος που καταδίκασε τον Ιησού σε θάνατο.
Ακόμα κι έτσι, η απόφαση του Πιλάτου να εκτελέσει τον Ιησού απαιτεί ελάχιστη ιστορική εξήγηση, σημειώνει η ιστορικός. Οποιαδήποτε χαρισματική φιγούρα που προσέλκυε οπαδούς ως «βασιλιάς των Ιουδαίων», ειδικά κατά την πολιτικά τεταμένη περίοδο του Πάσχα πιθανότατα θα είχε τραβήξει την προσοχή του επάρχου.
 |
| Μωσαϊκό που απεικονίζει τον Χριστό μπροστά στον Πιλάτο. Από την Βασιλική του Αγίου Απολλινάριου στη Ραβένα |
Τιμωρία ή λήθη;
Μετά την απομάκρυνσή του από το αξίωμα από τον Σύριο κυβερνήτη Βιτέλλιο, ο Πιλάτος εξαφανίζεται από τα ιστορικά αρχεία. Οι μεταγενέστερες ρωμαϊκές και χριστιανικές παραδόσεις μάλιστα, παρουσιάζοντάς τον ως «αυτός που σκότωσε τον Ιησού» περιέγραψαν την υποτιθέμενη τιμωρία του είτε με εκτέλεση, είτε με εξορία στην Ανδαλουσία ή τη Σκωτία, είτε με αυτοκτονία. Σε ένα κείμενο γνωστό ως Mors Pilati, για παράδειγμα, ο Πιλάτος παρουσιάζεται να αυτοκτονεί και το σώμα του να ρίχνεται στον Τίβερη. Αλλά οι καταιγίδες και οι «δαίμονες» αναγκάζουν την απομάκρυνσή του από τον ποταμό και την εκ νέου ταφή του κοντά στη λίμνη Λουκέρνη στην Ελβετία!
Ορισμένοι μεταγενέστεροι θεολόγοι πάντως, του επιφύλαξαν καλύτερη μεταχείριση λέγοντας, ότι ο Ρωμαίος έπαρχος ασπάστηκε τον Χριστιανισμό και είχε τον θάνατο μάρτυρα. Μια συριακή εκδοχή των Πράξεων του Πιλάτου περιγράφει εξάλλου, την εκτέλεσή του με όρους που τονίζουν τη θεϊκή εύνοια ενώ το Μαρτύριο του Πιλάτου -με επιρροή στις κοπτικές, αραβικές και αιθιοπικές παραδόσεις – τον παρουσιάζει ως μάρτυρα που σταυρώθηκε στον ίδιο σταυρό με τον Ιησού και θάφτηκε κοντά στον τάφο του Χριστού.
Σε ορισμένες ανατολικές, χριστιανικές παραδόσεις τέλος, τόσο ο Πιλάτος όσο και η σύζυγός του τιμούνταν ως άγιοι για αιώνες. Αντανακλώντας σε κάθε περίπτωση, στην πρώιμη χριστιανική σκέψη, ότι οποιαδήποτε συνάντηση με τον Ιησού θα ήταν μεταμορφωτική.
Ιστορικά ωστόσο, η αλληλεπίδραση του Πιλάτου με τον Ιησού ήταν πιθανότατα σύντομη και από την οπτική του, σίγουρα μη αξιοσημείωτη. Αλλά από αυτή τη μία κρίση, η θέση του έπαρχου στην ιστορία άλλαξε για πάντα.
Πηγή: Μ. Θερμού, MonoNews
Δεν υπάρχουν σχόλια