Κίνα: Αρχαιολόγοι ανακάλυψαν ένα αλκοολούχο ποτό του 4ου αιώνα π.Χ. σε άριστη κατάσταση σε τάφο της Δυναστείας των Τσιν

[Credit: Ruru Chen et al., 2026] Ανασκαφές στον τάφο Μ39 του νεκροταφείου  Shanjiabao , στην Κίνα, αποκάλυψαν ένα χάλκινο μπουκάλι που περιε...

[Credit: Ruru Chen et al., 2026]

Ανασκαφές στον τάφο Μ39 του νεκροταφείου Shanjiabao, στην Κίνα, αποκάλυψαν ένα χάλκινο μπουκάλι που περιείχε την εντυπωσιακή ποσότητα των 15 φλιτζανιών μπίρας ηλικίας 2.300 ετών, απίστευτα καλά σφραγισμένη και διατηρημένη.

Σε μια μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Journal of Archaeological Science: Reports, μια ομάδα ερεύνησε το περιεχόμενο του εμφιαλωμένου αλκοολούχου ποτού, που χρονολογείται στην Περίοδο των εμπόλεμων Κρατών (475–221 π.Χ.). Ο στόχος των ερευνητών ήταν να κατανοήσουν καλύτερα πώς γινόταν η παρασκευή μπίρας κατά την εποχή του κράτους των Τσιν.

«Η μελέτη αυτή παρέχει αρχαιολογικά στοιχεία για τις πρακτικές παρασκευής μπίρας του λαού των Τσιν», έγραψαν οι συγγραφείς, «τα οποία αντικατοπτρίζουν άμεσα την αυθεντική τεχνολογία ζυθοποιίας, τη χρήση ποικίλων δημητριακών, αλλά και την αποτελεσματική μέθοδο σφράγισης». Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το ποτό παρασκευαζόταν κυρίως από κεχρί (Panicum miliaceum), συμπληρωμένο με δημητριακά της φυλής Triticeae (σιτάρι ή κριθάρι), και ότι οι παραγωγοί είχαν ήδη κατακτήσει προηγμένες τεχνικές, όπως η χρήση καλλιεργειών ζύμωσης (γνωστές ως «qu») και συστήματα σφράγισης διπλού στρώματος. Η νέα έρευνα προσθέτει μια ακόμη συνταγή στην πλούσια ιστορία των παραδοσιακών κινεζικών τεχνικών ζυθοποιίας.

Ο τάφος όπου βρέθηκε το ποτό. [Credit: Ruru Chen et al. 2026]

Η ανάλυση του περιεχομένου του μπουκαλιού

Για να προσδιορίσουν τη φύση αυτού του υγρού, η ομάδα, με επικεφαλής τον Ruru Chen και τους συνεργάτες του, εφάρμοσε ένα διεξοδικό αναλυτικό πρωτόκολλο που περιελάμβανε φασματοσκοπία υπέρυθρης ακτινοβολίας με μετασχηματισμό Fourier (FTIR), μη στοχευμένη μεταβολομική ανάλυση, υγρή χρωματογραφία υψηλής ανάλυσης σε συνδυασμό με φασματομετρία μάζας, καθώς και ανάλυση μικροαπολιθωμάτων (άμυλα, φυτολίθοι και ζύμη). Ως δείγμα ελέγχου, ελήφθησαν δείγματα εδάφους δίπλα στο δοχείο.

Η ανάλυση του άοσμου, ανοιχτόχρωμου, γαλαζοπράσινου υγρού αποκάλυψε ότι περιέχει περισσότερες από 2.400 μοναδικές χημικές ενώσεις. Τα αποτελέσματα επιβεβαίωσαν ότι αυτό το υγρό δεν σχηματίστηκε τυχαία. «Ο μεγάλος αριθμός ενώσεων, που υπερβαίνει κατά πολύ αυτόν του δείγματος εδάφους ελέγχου, έδειξε ότι το υγρό που διατηρήθηκε στο δοχείο M39:5 δεν ήταν απλώς υπόγειο νερό, αλλά ένα αυθεντικό αρχαίο οργανικό υπόλειμμα», έγραψαν οι συγγραφείς. «Το υγρό ήταν πιθανότατα ένα αλκοολούχο ποτό».

Και μάλιστα ένα πολύπλοκο ποτό. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι το υγρό ήταν ένα ποτό με βάση τα δημητριακά — σκεφτείτε τη μπύρα — με υψηλές συγκεντρώσεις γαλακτικού οξέος και οξαλικού οξέος και χαμηλές συγκεντρώσεις τρυγικού οξέος. Μαζί με 23 άλλες κατηγορίες οργανικών ενώσεων (που κυμαίνονται από αμινοξέα και λιπαρά οξέα έως υδατάνθρακες), τα περίπλοκα σάκχαρα που βρέθηκαν στο υγρό αποκαλύπτουν ότι οι δημιουργοί του είχαν βαθιά γνώση της ζύμωσης.

Νεκροταφείο Shanjiabao. [Credit: Ruru Chen et al. 2026]

Πριν ακόμη αναλύσουν το περιεχόμενο, οι ερευνητές είχαν μια σαφή ένδειξη ότι το μπουκάλι περιείχε αλκοολούχο ποτό. Το χάλκινο δοχείο είχε στόμιο σε σχήμα κεφαλής σκόρδου, ένα συνηθισμένο διακοσμητικό μοτίβο στην αρχαία κινεζική κουλτούρα για τα μπουκάλια που περιείχαν αλκοολούχα ποτά.

Η μπίρα των Τσιν περιείχε 8.571 κύτταρα ζύμης, κεχρί, σιτάρι, κριθάρι και αμινοξέα που είχαν προστεθεί για γεύση, αποδεικνύοντας μια εκλεπτυσμένη και τεχνικά εξελιγμένη διαδικασία ζυθοποιίας που εφάρμοζαν οι ζυθοποιοί των Τσιν.

Οι τεχνικές ζυθοποιίας στην Κίνα

«Η ανακάλυψη χιλιάδων κυττάρων ζύμης στο αρχαίο αλκοολούχο ποτό με βάση τα δημητριακά από το Shanjiabao μπορεί να υποδηλώνει την ανώτερη απόδοση της «βάσης» που χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι της δυναστείας Τσιν», έγραψαν οι συγγραφείς. «Το υγρό ήταν ένα αλκοολούχο ποτό με βάση τα δημητριακά και όχι κρασί φρούτων».

Ο συνδυασμός κεχριού και σιταριού ή κριθαριού με ένα μέσο ζύμωσης ως βάση αποτελεί μια μοναδική τεχνική ζυθοποιίας του λαού των Τσιν, η οποία δεν έχει εντοπιστεί μέχρι στιγμής σε άλλα ιστορικά κείμενα.

Η μελέτη για το νεκροταφείο του Shanjiabao και το αρχαίο αλκοολούχο ποτό. (b) Ο τάφος M39, (c) Θέση του χάλκινου aγγείου με στόμιο σε σχήμα σκόρδου, (d) Σφράγισμα του χάλκινου δοχείου με στόμιο σε σχήμα σκόρδου, (e) Αρχαίο αλκοολούχο ποτό στο χάλκινο δοχείο με στόμιο σε σχήμα σκόρδου.
 [Credit: Ruru Chen et al. 2026]

Για να διατηρήσουν το υγρό, οι ζυθοποιοί ακολουθούσαν μια γνωστή τοπική πρακτική: σφράγιζαν το εσωτερικό του ανοιχτού φιαλιδίου με ύφασμα και ανακάτευαν λάσπη και οργανικές ουσίες πάνω από το στόμιο. Είναι ενδιαφέρον ότι αυτή η τεχνική διπλής σφράγισης χρησιμοποιούνταν επίσης ευρέως στα αρχαία κινεζικά νεκροταφεία.

Το νεκροταφείο Shanjiabao, που βρίσκεται δύο χιλιόμετρα νότια του Σινικού Τείχους περιλάμβανε 183 τάφους, εκ των οποίων οι 179 ανήκαν σε άτομα του πολιτισμού των Τσιν. Ήταν πιθανώς ένας δημόσιος προσβάσιμος χώρος ανάπαυσης τόσο για τις τοπικές στρατιωτικές δυνάμεις όσο και για τους πολίτες. Η σημαντική ποσότητα μπύρας που ήταν σωστά σφραγισμένη μέσα σε έναν κατά τα άλλα κανονικό τάφο υποδηλώνει ότι οι ζυθοποιοί των Τσιν είχαν κατακτήσει την προηγμένη τέχνη των τεχνικών ζύμωση, καθιστώντας την προσβάσιμη σε πολλούς.

Κινέζικα ιστορικά κείμενα, όπως το «Lishi Chunqiu» (吕氏春秋, 239 π.Χ.), που συντάχθηκε υπό την επίβλεψη του Li Buwei, πρωθυπουργού του κράτους Τσιν, κατέγραφαν ήδη τις βασικές προϋποθέσεις για την παραγωγή αλκοολούχων ποτών, οι οποίες αργότερα έγιναν γνωστές ως οι «Έξι Κλασικές Μέθοδοι»: «Το shu και το ρύζι πρέπει να είναι κατάλληλα, το qu και το nie πρέπει να χρησιμοποιούνται την κατάλληλη στιγμή, η διαδικασία εμποτισμού και μαγειρέματος πρέπει να είναι καθαρή, το νερό πρέπει να είναι γλυκό και δροσιστικό, τα αγγεία πρέπει να είναι καλής ποιότητας και η φωτιά πρέπει να ελέγχεται καλά».

Ωστόσο, υπάρχει μια ασυμφωνία μεταξύ των ιστορικών κειμένων και των αρχαιολογικών ευρημάτων. Ο όρος «shu» (稀) έχει αποτελέσει αντικείμενο συζήτησης: ορισμένοι υποστηρίζουν ότι αναφέρεται σε ένα είδος κολλώδους κεχριού ή κολλώδους δημητριακού, ενώ άλλοι πιστεύουν ότι αναφέρεται σε κολλώδες σόργο. Πουθενά δεν αναφέρονται το κεχρί ή το κριθάρι ως κύρια συστατικά. Το δείγμα από το Shanjiabao, ωστόσο, περιείχε μόνο κεχρί και Triticeae, χωρίς κανένα ίχνος ρυζιού ή σόργου.

Η διαφορά αυτή υποδηλώνει ότι ο λαός των Τσιν χρησιμοποιούσε μια ποικίλη γκάμα δημητριακών για την παραγωγή αλκοολούχων ποτών από ό,τι αποτυπώνουν τα ιστορικά κείμενα. Προηγούμενη έρευνα στο νεκροταφείο του  Yancun, που επίσης ανήκει στον πολιτισμό των Τσιν, εντόπισε ένα ποτό παρασκευασμένο κυρίως από Triticeae, συμπληρωμένο με ρύζι, κεχρί, δάκρυα του Ιώβ (Coix lacryma-jobi) και όσπρια.

Μια τεχνική λεπτομέρεια που οι ερευνητές επισημαίνουν ως κρίσιμη για τη συντήρηση είναι το σύστημα σφράγισης του χάλκινου φιαλιδίου: ύφασμα στο εσωτερικό και λάσπη αναμεμειγμένη με οργανική ύλη στο εξωτερικό. Αυτή η ίδια μέθοδος διπλού στρώματος εντοπίστηκε επίσης στο νεκροταφείο του Yancun. Αρχαία κείμενα όπως το «Simin Yueling» και το «Qimin Yaoshu» καταγράφουν διάφορες μεθόδους σφράγισης με λάσπη, ύφασμα ή κερωμένο χαρτί, ορισμένες από τις οποίες χρησιμοποιούνται ακόμη και σήμερα.

Οι συγγραφείς καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι η μέθοδος σφράγισης διπλού στρώματος και τα οφέλη της ήταν πιθανώς γνωστά στους ανθρώπους της εποχής εκείνης, συμπεριλαμβανομένων των Τσιν, αν και σημειώνουν ότι τα αποτελέσματα των διαφορετικών μεθόδων σφράγισης απαιτούν περαιτέρω μελέτη.

Η μελέτη αποτελεί σημαντική πρόοδο στην αρχαιολογία των ζυμωμένων ποτών, καθώς συνδυάζει για πρώτη φορά πολλαπλές αναλυτικές τεχνικές σε ένα αρχαίο υγρό που έχει διατηρηθεί στο αρχικό του αγγείο.

Η εργασία παρέχει επίσης μια νέα προοπτική στην τεχνολογική ανάπτυξη κατά την περίοδο των Πολεμικών Κρατών: Σε αντίθεση με τα γενικά ιστορικά αρχεία, η μελέτη αυτή παρέχει αρχαιολογικά στοιχεία για τις πρακτικές παρασκευής μπύρας του λαού των Τσιν, αντανακλώντας άμεσα την αυθεντική τεχνολογία ζυθοποιίας, τη χρήση ποικίλων δημητριακών, ακόμη και την καλή μέθοδο σφράγισης. Προσφέρει επίσης πληροφορίες για την ανάπτυξη της τεχνολογίας παρασκευής μπύρας στην Περίοδο των εμπόλεμων Κρατών, προσθέτοντας ένα ακόμη σημαντικό κομμάτι στην ιστορία των παραδοσιακών κινεζικών τεχνικών ζυθοποιίας.

Διαβάστε εδώ τη σχετική επιστημονική δημοσίευση.

Ruru Chen, Hongying Zhang, et al., Decoding alcoholic beverage and brewing practices of the Qin state during the Warring States period (475-221 BC) based on archaeological evidence. Journal of Archaeological Science: Reports, Volume 72, June 2026, 105738. doi.org/10.1016/j.jasrep.2026.105738

Πηγή: LiFO, με πληροφορίες από Popular Mechanics, LBV Magazine