Βαρκελώνη: τα οστά της βασίλισσας Elisenda ανάμεσα σε σκελετούς με ανεξήγητα τραύματα από μαχαίρι

Η σαρκοφάγος της βασίλισσας Elisends στο Βασιλικό Μοναστήρι της  Santa Maria Pedralbes. [Credit: Culture Institute of Barcelona] Αρχαιολόγοι...

Η σαρκοφάγος της βασίλισσας Elisends στο Βασιλικό Μοναστήρι της Santa Maria Pedralbes. [Credit: Culture Institute of Barcelona]

Αρχαιολόγοι που εργάζονταν σε ένα μοναστήρι του 14ου αιώνα στη Βαρκελώνη έμειναν έκπληκτοι όταν ανακάλυψαν 25 σκελετούς κατά το άνοιγμα οκτώ τάφων — μεταξύ των οποίων και τα λείψανα μιας μεσαιωνικής βασίλισσας.

Επτά αιώνες μετά την ίδρυση του Βασιλικού Μοναστηριού της Santa Maria Pedralbes στη Βαρκελώνη από τη βασίλισσα Elisenda της Montcada, σύζυγο του Ιακώβου Β΄ της Αραγωνίας και της Βαλένθια, μια ομάδα εμπειρογνωμόνων άνοιξε τον τάφο της για να μάθει περισσότερα για τη ζωή της και για τις συνθήκες διαβίωσης της γυναικείας μοναστικής κοινότητας του 14ου αιώνα, σύμφωνα με μια μεταφρασμένη δήλωση του Ινστιτούτου Πολιτισμού της Βαρκελώνης στις 28 Μαΐου.

Η έρευνα των τάφων αποκάλυψε ότι η βασίλισσα είχε ταφεί με λιτά ρούχα σε ένα μικρό ξύλινο κουτί, αλλά επίσης ότι στους τάφους του στενότερου κύκλου των συντρόφων της Elisenda περιλαμβάνονταν άνδρες που είχαν μαχαιρωθεί μέχρι θανάτου και μια γυναίκα που πέθανε στη μέση της εγκυμοσύνης της.

Οι ειδικοί εντόπισαν ένα ξύλινο κιβώτιο που περιείχε τα λείψανα της βασίλισσας Elisenda. [Credit: Culture Institute of Barcelona]

Η Elisenda της Montcada ήταν 30 ετών όταν παντρεύτηκε τον 55χρονο Ιάκωβο Β΄, μόλις έναν μήνα μετά το θάνατο της τρίτης συζύγου του, και έγινε μητριά των 10 παιδιών του. Ο Ιάκωβος Β΄, γνωστός και ως Ιάκωβος ο Δίκαιος, ήταν βασιλιάς της Αραγωνίας και της Βαλένθια – στην περιοχή που σήμερα αποτελεί την ανατολική Ισπανία – από το 1291 έως το θάνατό του το 1327. Όταν ο Ιάκωβος αρρώστησε προς το τέλος της ζωής του, η Elisenda ίδρυσε ένα μοναστήρι για το Τάγμα των Κλαρισών, μια ομάδα καθολικών μοναχών που ζούσαν σε κλειστό μοναστήρι, στη Βαρκελώνη. Μετά το θάνατο του Ιακώβου Β', η Elisenda έζησε σε ένα μικρό παλάτι δίπλα στο μοναστήρι του Pedralbes μέχρι το θάνατό της το 1364.

Στο πλαίσιο του εορτασμού της 700ής επετείου από την ίδρυση του μοναστηριού του Pedralbes το 1326, οι αρχαιολόγοι άνοιξαν οκτώ ιστορικούς τάφους ανθρώπων που συνδέονταν με τα πρώτα χρόνια του μοναστηριού, συμπεριλαμβανομένων των τάφων της βασίλισσας Elisenda και των δύο πρώτων ηγουμένων του μοναστηριού.

Όταν οι αρχαιολόγοι άνοιξαν τον τάφο της Elisenda, βρήκαν ένα κουτί με τα οστά της σε μια γωνία ενός μεγαλύτερου χώρου μεταξύ της εκκλησίας και του μοναστηριακού περιβόλου, ο οποίος χωριζόταν σε δύο μέρη από ένα χαμηλό τοίχο. Αυτή η διάταξη πιθανότατα δημιουργήθηκε σκόπιμα για να παρουσιάσει τη βασίλισσα τόσο ως κυρίαρχο δίπλα στην εκκλησία όσο και ως μετανοούσα δίπλα στον μοναστηριακό περίβολο, ενισχύοντας τον διπλό πολιτικό και πνευματικό ρόλο της, σύμφωνα με τη δήλωση.

Ένα μερικώς μουμιοποιημένο κεφάλι γυναίκας του 14ου αιώνα, η οποία είχε ταφεί σε έναν τάφο στο μοναστήρι του Pedralbes και θεωρείτο ότι ανήκε στον ιππότη Artau de Foces. [Credit: Culture Institute of Barcelona]

Μια αρχική ανάλυση των οστών της βασίλισσας αποκάλυψε ότι ήταν περίπου 70 ετών όταν πέθανε, κάτι που συνάδει με τις ιστορικές πληροφορίες για τη μονάρχη, ενώ τα λείψανά της παρουσίαζαν ενδείξεις οστεοαρθρίτιδας που συνδέεται με τη γήρανση. Αν και η βασίλισσα είχε ταφεί φορώντας ένα απλό μοναστικό ράσο, στον τάφο βρέθηκαν ίχνη από ένα μεταξωτό ύφασμα με χρυσά κεντήματα, καθώς και τα αρωματικά βότανα δενδρολίβανο και μυρτιά.

Στον τάφο της Sobirana Olzet, της πρώτης ηγουμένης του μοναστηριού, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν οστά που συνάδουν με τα στοιχεία που είναι γνωστά για τη ζωή της. Παρατήρησαν όμως επίσης ένα τραύμα στο πρόσωπό της, το οποίο προκλήθηκε λίγο πριν ή κατά τη στιγμή του θανάτου της. Η έρευνα σχετικά με το τραύμα, το οποίο φαίνεται να προκλήθηκε από μαχαίρι, βρίσκεται σε εξέλιξη.

Ένας άλλος τάφος, που αρχικά θεωρήθηκε ότι ανήκε στον ιππότη Artau de Foces, περιείχε στην πραγματικότητα τα οστά πέντε ατόμων, όπως ανακάλυψαν οι αρχαιολόγοι: δύο ενήλικες γυναίκες και τρία παιδιά. Δεν βρέθηκαν στον τάφο οστά άνδρα που να αντιστοιχούν στον Artau. Η μακριά αλογοουρά μιας γυναίκας είχε διατηρηθεί και ήταν ακόμα προσκολλημένη στο κρανίο της.

Τα οστά της Sobirana Olzet, της πρώτης ηγουμένης του μοναστηριού του Pedralbes. Οι ειδικοί εντόπισαν ένα τραύμα στο πρόσωπό της, το οποίο προκλήθηκε περίπου την ώρα του θανάτου της. [Credit: Culture Institute of Barcelona]

Και στον τάφο που θεωρήθηκε ότι ανήκε στη Francesca Saportella, τη δεύτερη ηγουμένη του Pedralbes και ανιψιά της βασίλισσας, οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τα οστά τουλάχιστον εννέα ατόμων που είχαν τοποθετηθεί στον τάφο σε διαφορετικές χρονικές περιόδους. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονταν τέσσερα ανδρικά κρανία, όλα με μαχαιριές, καθώς και ο μουμιοποιημένος κορμός μιας γυναίκας με τα υπολείμματα ενός εμβρύου 20 έως 23 εβδομάδων στον γεννητικό σωλήνα. Τα έγγραφα και οι περγαμηνές που ανακτήθηκαν από αυτόν τον τάφο, συμπεριλαμβανομένων παρτιτούρων, βρίσκονται επί του παρόντος σε διαδικασία συντήρησης και μελέτης.

«Η μελέτη των αρχικών τάφων προσφέρει μια μοναδική ευκαιρία να εμβαθύνουμε στις πρώτες δεκαετίες της ζωής του μοναστηριού, μια περίοδο καθοριστική για την κατανόηση της εξέλιξής του και του ρόλου του στο πλαίσιο της μεσαιωνικής καταλανικής κοινωνίας», ανέφερε το Ινστιτούτο Πολιτισμού της Βαρκελώνης στην ανακοίνωσή του.

Μέχρι στιγμής, οι αρχαιολόγοι έχουν διαπιστώσει ότι η πλειονότητα αυτών των πρώιμων τάφων περιείχε ενήλικες γυναίκες υψηλού κοινωνικού status, πολλές από τις οποίες ήταν αρκετά ηλικιωμένες και παρουσίαζαν σημάδια φυσικής γήρανσης, όπως οστεοαρθρίτιδα. Αυτά τα ευρήματα συνάδουν με όσα είναι ιστορικά γνωστά για τις πρώιμες ταφές στο μοναστήρι και τη ζωή των μοναχών.

Ο τάφος της Francesca Saportella, της δεύτερης ηγουμένης του μοναστηριού και ανιψιάς της βασίλισσας, περιείχε στην πραγματικότητα τουλάχιστον εννέα άτομα, μεταξύ των οποίων τέσσερα ανδρικά κρανία που παρουσίαζαν όλα τραύματα από μαχαίρωμα, καθώς και μια έγκυο γυναίκα. [Credit: Culture Institute of Barcelona]

Ωστόσο, η γενετική ανάλυση βρίσκεται ακόμη στα πρώτα της βήματα — σύμφωνα με την ανακοίνωση, μέχρι στιγμής έχει αλληλουχηθεί μόνο το 6% του γονιδιώματος της βασίλισσας. Η ομάδα σχεδιάζει να χρησιμοποιήσει DNA από δείγματα οστών και δοντιών για να επιβεβαιώσει την ταυτότητα των σκελετών στους τάφους, να προσδιορίσει τις οικογενειακές σχέσεις μεταξύ τους και να διερευνήσει την πιθανή παρουσία αρχαίων παθογόνων. Τα οριστικά αποτελέσματα της αρχαιολογικής ανάλυσης των οστών, των υφασμάτων, των εγγράφων και των φυτικών υπολειμμάτων αναμένονται στα μέσα του 2027.

«Η πρόκληση για το επόμενο έτος θα είναι να μετατρέψουμε αυτά τα πρώτα ευρήματα σε μια ολοκληρωμένη ιστορική ερμηνεία που θα μας επιτρέψει να κατανοήσουμε καλύτερα όχι μόνο ποιοι ήταν αυτοί οι άνθρωποι, αλλά και πώς ζούσαν, πώς πέθαναν και πώς τους θυμόντουσαν», έγραψε το Ινστιτούτο Πολιτισμού της Βαρκελώνης.

Πηγή: Live Science