Κύπρος: Νέα δεδομένα για την αρχαία μεταλλουργική δραστηριότητα από ανασκαφές στην κοιλάδα ποταμού Περιστερώνας

Εικόνα 2: Καταγραφή συστήματος διαχείρισης υδάτων στην εγκατάσταση επεξεργασίας χαλκού στην Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου-Μαυροβουνίου. [Credit: R. M...

Εικόνα 2: Καταγραφή συστήματος διαχείρισης υδάτων στην εγκατάσταση επεξεργασίας χαλκού στην Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου-Μαυροβουνίου. [Credit: R. Marsal © LAF]

Το Τμήμα Αρχαιοτήτων του Υφυπουργείου Πολιτισμού της Κύπρου ανακοίνωσε τη λήξη της περιόδου έρευνας του 2025 των Πανεπιστημίων Κοπεγχάγης και Ουψάλας στην κοιλάδα του ποταμού της Περιστερώνας.

Το πρόγραμμα «Life at the Furnace» (LAF) συνδυάζει τη μελέτη υλικού πολιτισμού και περιβαλλοντικών δεδομένων για να εξετάσει την παραγωγή χαλκού κατά την περίοδο της ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Κύπρο και να αξιολογήσει την επιρροή της στις σύνθετες κοινωνικές και περιβαλλοντικές διεργασίες στους βορειοδυτικούς πρόποδες του Τροόδους. Η έρευνα επικεντρώνεται στην κοιλάδα του ποταμού της Περιστερώνας, που αποτελεί το ευρύτερο περιβάλλον της σωρού σκωρίας στην Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου-Μαυροβουνίου (Ορούντα, Κάτω Μονή, Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου), καθώς και στην ευρύτερη ενδοχώρα του Τροόδους, στις περιοχές Ξυλιάτος και Νικητάρι. Το πρόγραμμα ολοκλήρωσε τη φετινή ερευνητική του περίοδο στις 7 Νοεμβρίου του 2025.

Η αρχαιολογική επιφανειακή έρευνα παρείχε περαιτέρω δεδομένα για το χρονολογικό πλαίσιο των δραστηριοτήτων που σχετίζονται με τη σωρό σκωρίας στην Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου-Μαυροβουνίου. Κατά τη φετινή περίοδο, η έρευνα επικεντρώθηκε εν μέρει στο μικρό οροπέδιο που βρίσκεται ακριβώς βόρεια του χωριού Αγία Μαρίνα Ξυλιάτου και αποτελεί σήμερα καλλιεργήσιμη έκταση. Εκεί εντοπίστηκε ένα ιερό της Εποχής του Σιδήρου, όπως αποδεικνύουν θραύσματα ειδωλίων, μεταξύ των οποίων χειροποίητοι ίπποι, ένας ταύρος και μεγάλα ανθρωπόμορφα ειδώλια (εικ. 1), καθώς και ένα χυτό ειδώλιο Αστάρτης. Κατά την Ελληνιστική–Πρώιμη Ρωμαϊκή και Ύστερη Ρωμαϊκή περίοδο, το ιερό αντικαταστάθηκε από έναν οικισμό. Πιθανότατα πρόκειται για τον οικισμό που συνδέεται με την παραγωγή χαλκού, όπως υποδηλώνει μία διακριτή διασπορά σκωρίας στην περιοχή. Η έρευνα συνεχίστηκε επίσης στη διάβαση του ποταμού της Περιστερώνας, στα όρια των περιοχών Κάτω Μονής και Ορούντας, όπου χαρτογραφήθηκε η ευρύτερη περιοχή της Χαλκολιθικής θέσης Σταυρός του Κούντη.

Εικόνα 1: Χέρι από ανθρώπινο πήλινο ειδώλιο σε φυσικό μέγεθος, από το ιερό της Αγίας Μαρίνας Ξυλιάτου–Μαραθευτικής. [Credit: T. Winther Jacobsen © LAF)]

Στο ύψωμα της Αγίας Μαρίνας Ξυλιάτου–Μαυροβουνίου, το πρόγραμμα ξεκίνησε ανασκαφική έρευνα των κατασκευών που είχαν εντοπιστεί κατά τον προκαταρκτικό επιφανειακό καθαρισμό τον Νοέμβριο του 2024. Η ανασκαφή αποκάλυψε ένα σύνθετο σύστημα διαχείρισης νερού, εκτεινόμενο σε τρεις τεχνητές αναβαθμίδες, το οποίο περιλαμβάνει κοιλότητες, δεξαμενές και επιχρισμένες υδραυλικές εγκαταστάσεις (εικ. 2). Το υλικό που χρησιμοποιήθηκε για την επίχωση αυτών των εγκαταστάσεων χρονολογείται κυρίως από την Ύστερη Ελληνιστική έως τη Μέση Ρωμαϊκή περίοδο, υποδεικνύοντας ότι ο οικισμός δραστηριοποιούνταν έντονα κατά το διάστημα αυτό. Η σχέση μεταξύ του συστήματος διαχείρισης νερού και της τήξης του χαλκού παραμένει υπό διερεύνηση.

Διευθυντές προγράμματος: Δρ Kristina Winther- Jacobsen (Πανεπιστήμιο Κοπεγχάγης) και Δρ Angus Graham (Πανεπιστήμιο της Ουψάλας), σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Κύπρου.

Διεύθυνση ανασκαφής: Δρ Roser Marsal (Universitat Autònoma de Barcelona).

Το πρόγραμμα χρηματοδοτείται από το Ίδρυμα Carlsberg και το Ίδρυμα Enboms.

Πηγή: Παράθυρο